Irak’taki Şanidar Mağarası'nda bulunan 75 bin yıllık Neandertal kalıntıları, tarih öncesi döneme ilişkin çarpıcı bir sırrı ortaya çıkardı. Kürek kemiğinde tespit edilen 15 milimetrelik yuvarlak deliği inceleyen bilim insanları, Neandertalin sivriltilmiş ahşap bir mızrakla göğsünden vurularak öldürülmüş olabileceğini belirledi. Daha da şaşırtıcı olan ise aynı kişinin ölümünden en az bir yıl önce yüzüne aldığı ağır darbeye rağmen hayatta kalmış olması.

75 BİN YILDIR TAŞLARIN ALTINDA SAKLIYDI Irak’taki Zagros Dağları'nın eteklerinde bulunan dünyaca ünlü Şanidar Mağarası, insanlık tarihinin en eski sırlarından birini daha ortaya çıkardı. Bilim insanlarının “Shanidar A” adını verdiği Neandertale ait kısmi iskelet, yaklaşık 7,5 metre kaya ve tortunun altında bulundu. Kalıntıların yaklaşık 75 bin yıl öncesine ait olduğu belirlendi. Öldüğünde 40'lı yaşlarının ortalarında olduğu tahmin edilen Neandertalin cinsiyeti ise belirlenemedi.

KEMİKTEKİ 15 MİLİMETRELİK DELİK HER ŞEYİ DEĞİŞTİRDİ Araştırmacıların dikkatini asıl çeken, sol kürek kemiğindeki sıra dışı iz oldu. Kemikte yaklaşık 15 milimetre çapında neredeyse dairesel bir delik bulunuyordu. Yapılan incelemeler deliğin doğal bir hasardan çok, vücuda büyük kuvvetle giren sivri bir cismin oluşturduğu yarayla uyumlu olduğunu gösterdi. Araştırmanın başındaki Cambridge Üniversitesi'nden Dr. Emma Pomeroy ve ekibine göre en güçlü ihtimal, silahın taş uçlu bir mızrak değil, ucu sivriltilmiş ahşap bir mızrak olması.

MIZRAK GÖĞÜSTEN GİRMİŞ OLABİLİR Bilim insanlarının yara üzerindeki rekonstrüksiyonu olayın çok daha çarpıcı bir ihtimali gündeme getirdi. Mızrağın önden ve yukarıdan aşağıya doğru bir açıyla vücuda girdiği; deri, göğüs kasları, kaburgalar arasındaki dokular ve akciğeri geçerek kürek kemiğine ulaştığı değerlendiriliyor. Kemik parçalarının silahın hareket yönünde yer değiştirmiş olması da bu senaryoyu destekliyor. Araştırmacılar, yaranın bulunduğu bölgenin kalbe yönelik ölümcül bir darbeyle uyumlu olabileceğini belirtiyor. Bununla birlikte kalbin doğrudan hedef alındığı kesin olarak kanıtlanmış değil.

75 BİN YIL ÖNCE CİNAYET Mİ İŞLENDİ? İşte araştırmanın en gizemli kısmı da burada başlıyor. Cambridge Üniversitesi'nden arkeolog Prof. Graeme Barker'a göre eldeki bulgular için en olası açıklama kişiler arası şiddet. Yani Shanidar A, kendi grubundan ya da rakip bir Neandertal grubundan biri tarafından öldürülmüş olabilir. Bir av kazası ihtimali tamamen dışlanmıyor. Ancak yaranın konumu ve mızrağın vücudu delmek için ihtiyaç duyduğu kuvvet, araştırmacılara göre kasıtlı bir saldırı ihtimalini güçlendiriyor. Homo sapiens tarafından gerçekleştirilmiş bir saldırı ihtimali de değerlendirilirken bilim insanları Neandertaller arasındaki şiddeti daha olası görüyor.

ÖLÜMDEN ÖNCE BAŞKA BİR FELAKET YAŞAMIŞ Shanidar A'nın kemikleri ikinci bir sırrı daha ortaya çıkardı. Araştırmacılar kürek kemiğinin yanı sıra kaburgalar, neredeyse eksiksiz bir sağ el ve alt çenenin ön kısmına ait yedi diş buldu. Dişlerdeki izler, Neandertalin ölümünden en az bir yıl önce yüzüne çok ağır bir darbe aldığını gösterdi. Ön dişlerinden bazıları parçalanmış veya yer değiştirmişti. Bir diş uzunlamasına ikiye ayrılmış, kalan parçası ise ağız içerisinde dönmüştü.

AYLARCA YARDIM ALMADAN YAŞAMASI ZORDU Bilim insanlarına göre bu kadar ağır bir yüz travmasının ardından yemek yemek ve su içmek bile büyük acı vermiş olmalıydı. Shanidar A'nın buna rağmen en az bir yıl daha yaşaması, grubundaki diğer Neandertaller tarafından bakılmış ve beslenmiş olabileceğini düşündürüyor. Yumuşatılmış veya ezilmiş yiyeceklerle beslenmesine yardım edilmiş olması ihtimaller arasında. Böylece aynı iskelet bilim insanlarının karşısına insan davranışının iki zıt yönünü çıkardı: Şiddet ve merhamet. Araştırmacılar, Shanidar A'nın yaşamının bir döneminde ağır yaralandığını ve muhtemelen çevresindekilerin yardımıyla hayatta kaldığını; daha sonra ise başka bir şiddet olayında yaşamını yitirmiş olabileceğini değerlendiriyor.

ÖLÜSÜNÜ DE ÖYLECE BIRAKMAMIŞLAR Gizem bununla da bitmiyor. Shanidar A, mağaranın içindeki büyük bir kaya sütununun arkasında bulunan küçük bir alanda diğer Neandertallerle birlikte bulundu. Burada dört yetişkin ve bir bebeğe ait toplam beş Neandertalin kalıntıları ortaya çıkarıldı. Bedenlerin farklı zamanlarda aynı noktaya bırakılmış olması, Neandertallerin ölülerini gömmek için bilinçli olarak aynı yere geri dönmüş olabileceklerini düşündürüyor. Araştırmacılar bunun için en iyi açıklamanın “kasıtlı ve sembolik cenaze davranışı” olduğunu belirtiyor. TEK BİR İSKELET, İKİ FARKLI HİKÂYE 75 bin yıldır mağaranın altında yatan Shanidar A, Neandertaller hakkındaki “ilkel mağara insanı” algısını bir kez daha sorgulatıyor. Bir tarafta ağır yaralanmış bir grup üyesine uzun süre yardım etmiş olabilecek bir topluluk, diğer tarafta ahşap mızrakla gerçekleşmiş olabilecek ölümcül bir saldırı var. Bilim insanlarının önünde şimdi çok daha büyük bir soru bulunuyor: Shanidar A'yı 75 bin yıl önce kim ve neden öldürdü? Bu sorunun kesin cevabı belki hiçbir zaman bulunamayacak. Ancak kürek kemiğindeki yalnızca 15 milimetrelik delik, insanlığın uzak geçmişindeki şiddete ilişkin çok önemli bir ipucu olarak kayıtlara geçti.