Suriye’de hükümetin yakıt fiyatlarını bir kez daha artırma kararı, Ahmed Şara’nın iki yıl önce iktidara gelmesinden bu yana yaşanan en büyük protestolara sebep oldu. Sübvansiyonların kaldırılmasının ardından ekmek fiyatı yaklaşık 10 kat artarken, elektrik maliyeti ise bazı bölgelerde birkaç yüz kat yükseldi. Artan tepkilerin ardından zam kararı iptal edildi.

Esad yönetiminin devrilmesinin ardından ekonominin hızla düzeleceğini uman Suriyeliler, derinleşen geçim kriziyle mücadele ediyor. Faturalardan temel ihtiyaç maddelerine kadar neredeyse her şeyin fiyatı artarken, birçok aile öğün atlamak zorunda kaldığını anlatıyor.

Geçen ay Suriye genelinde meydanlarda ve sokaklarda protestolar başladı. Hükümetin yakıt fiyatlarını yeniden artırma kararına tepki gösteren göstericiler lastik yaktı, yolları kapattı ve slogan attı. Bu protestolar, Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın iki yıl önce iktidara gelmesinden bu yana görülen en büyük hoşnutsuzluk olarak kayda geçti.

Suriye televizyonunda konuşan bir vatandaş, yetkilileri desteklediğini ancak ekmek alamayacak duruma geldiğini söyledi. Bir başka vatandaş ise “Doğrusunu söylemek gerekirse, her sabah ne tür yeni bir karar alınacağından korkmaya başladık” dedi.

Birçok kişi, yakıt fiyatlarındaki beklenmedik artışı hükümetin halktan kopuk olduğunun bir işareti olarak gördü. Şara’ya seslenen bir protestocu, “Dönel kavşak istemiyoruz. Her gün yeni bir kavşak yapıyorlar. Halk sizin yanınızdaydı ve hala da yanınızdalar ama bu patlamaya neden olacak” ifadelerini kullandı. Günler sonra, yeni gösteri çağrıları yapılırken zam kararı iptal edildi.

Zam, Suriyelilerin büyüyen geçim krizinin nedeni olarak gösterdiği bir dizi önlemin sonuncusuydu. Şara önderliğindeki muhaliflerin Beşar Esad’ı devirmesiyle Esad ailesinin 50 yıllık yönetimi ve 13 yılı aşan iç savaş sona ermişti. Ancak bu süreçten sonra birçok Suriyeli için hayat maddi açıdan daha da zorlaştı.

Hükümet, iktidara geldiğinden bu yana kemer sıkma politikaları kapsamında uzun süredir uygulanan sübvansiyonları kaldırdı. Suriye’nin temel gıda maddesi olan ekmeğin fiyatı 10 kat arttı. Yakıt fiyatları uluslararası ortalamayla aynı seviyeye çıktı. Bu durum çiftçiler üzerinde baskı oluşturdu ve ulaşımı pahalı hale getirdi. Elektrik maliyeti ise bazı bölgelerde birkaç yüz kat yükseldi.Yetkililer buna karşılık kamu çalışanlarının ve emeklilerin maaşlarına zam yaptı. Ancak fiyatlar yükselmeye devam ettikçe yapılan ek ödemelerin etkisi kayboldu.

Şam’ın bir dış mahallesindeki açık hava pazarında BBC’ye konuşan ve ailesini geçindirmek için temizlikçi olarak çalışan Fatima Saleh Eid (50), “Çok acı çektik” dedi. Eid’in eşi, bir yıl işsiz kaldıktan sonra kısa süre önce bir seramik fabrikasında işe girdi. Bazı sokaklarda ise erkeklerin gündelik iş bulma umuduyla toplandığı, ancak çoğu zaman boşuna beklediği görülüyor.Eid, “Artık daha az yiyoruz. Tavuk ya da et almaya gücümüz yetmiyor. Sadece sebze yiyoruz ama o bile pahalı. İnşallah her şey ucuzlayacak” diye konuştu.Pazarda toplanan vatandaşlar da benzer sıkıntıları dile getirdi. Yaşlı bir adam et yemeyi bıraktığını söyledi. Yirmili yaşlarındaki bir genç, ailesinin kalp hastası babasının ilaçlarını artık karşılayamadığını anlattı. Genç bir kadın ise kendisinin ve 4 çocuğunun ancak iki günde bir düzgün bir yemek yiyebildiğini ifade etti.

Emekli Marwan Başur (68), kamu sektöründeki asgari ücret olan yaklaşık 90 dolar aylık aldığını belirterek “Bu kesinlikle yeterli değil” dedi. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, geçen yıl Suriyelilerin yüzde 90'ının yoksulluk içinde olduğunu açıklamıştı.Başur, “Bazen borç alıyorum, bazen de evimden eşyalar satıyorum. Eski bir tencere ya da hiç kullanmadığımız tabaklar, bize hediye edilen şeyler gibi. Hatta mobilya bile satmak zorunda kaldım” dedi. Daha önce yardım kuruluşlarının desteğine güvenen Başur, kuruluşların fon kesintileri nedeniyle hizmetlerini azaltmasıyla bu desteği de kaybettiğini anlattı.

Suriye, ABD-İran savaşının etkilerinden de payını aldı. Hükümet, protestolara yol açan yakıt zammının kısmen savaş nedeniyle enerji piyasalarında oluşan baskıdan kaynaklandığını savunuyor.Dört yetişkin çocuğunun hiçbiri iş bulamayan emekli Nebil el-Remheyn (63) ise “Artık günde sadece bir öğün yemek yiyoruz. Bu çok trajik. Sadece ben değilim. Bütün nüfus böyle. Hepimiz açız... Artan fiyatlar altında boğuluyoruz” dedi. Dar sokakların ve mütevazı binaların bulunduğu yoksul bir mahallede yaşayan el-Remheyn, “Elektrik faturasından korkuyorum. Evin aydınlatmasını azalttık ve buzdolabını da günde beş saat kadar kapatıyoruz” diye konuştu. Ailenin son elektrik faturasının gelirinin yaklaşık üçte birine denk geldiği ve henüz ödenemediği öğrenildi.

Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House’da araştırmacı olan Suriyeli yazar Dr. Haid Haid, nüfusun “önemli bir bölümünün” Esad’ın devrilmesinden önceki duruma kıyasla daha kötü durumda olduğunu söyledi. Haid, ekonomik krizin hükümet için “en tehlikeli konulardan biri” olduğunu ve bunun bir kısmının hükümetin kendi hatası olduğunu öne sürdü.Haid, “Krizin bir kısmı, mali kaynak yetersizliği ve eski rejimin bıraktığı mirasla ilgili. Ancak bu aynı zamanda, Suriye’yi liberal ve serbest piyasa ekonomisine doğru götüren ve insanların üzerindeki etkisini hesaba katmayan yeni politikaların doğrudan bir sonucu” ifadelerini kullandı. Suriye Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı sözcüsü ise röportaj için kimsenin müsait olmadığını bildirdi. Şara döneminde Esad yönetimine uygulanan yaptırımlar kaldırıldı ve ABD, Suriye’yi terörü destekleyen ülkeler listesinden çıkardı. Gücünü pekiştirmeyi sürdüren Şara, bu yılın başında kaynak bakımından zengin kuzeydoğuyu Kürt liderliğindeki SDG’den geri aldı. Dürziler ise güneyde özerk bir yönetim kurmak istedikleri bölgeleri kontrol ediyor, İsrail de güneybatının bazı kısımlarını işgal altında tutuyor.Ancak gerçek bir ekonomik toparlanma henüz yaşanmadı. Yarım milyon kişinin ölümüne ve nüfusun yarısının yerinden edilmesine yol açan savaşın ardından ülkenin büyük bölümü hala harabe halde. Kira ödeyemeyen birçok aile, kısmen yıkılmış binalarda yaşıyor. Dünya Bankası, yeniden inşa maliyetini 216 milyar dolar olarak tahmin ediyor ve yabancı yardım ile yatırım olmadan Suriye’nin yeniden inşasının mümkün olmayacağını belirtiyor.

Paris merkezli Arap Ekonomistler Çevresi’nin Başkanı Suriyeli ekonomist Samir Aita, krizin “hükümetin beklentileri yönetememesi ve gerçekçi olmayan umutlar yaratmasıyla birlikte uygulanan politikaların bir kombinasyonu” olduğunu söyledi. Aita, “Bu sürdürülebilir değil. Değişmezlerse kaos çıkmasından korkuyorum” dedi.Yıllarca süren çatışmaların ardından yorgun düşen Suriyelilerin bir kısmı ise umudunu koruyor. Taksi şoförü Ebu Mahmud, “Ülkeyi iflas etmiş bir halde devraldılar, bu yüzden insanların sabırlı olması gerek. Her şey bir gecede olmaz” diye konuştu. Kaynak: BBC