AKİT MENÜ

Gündem

GTA 6 tartışmaları büyüyor! Şiddet oyunları çocukların psikolojisini nasıl etkiliyor?

Güncelleme Tarihi:

GTA 6'nın piyasaya sürülmesiyle şiddet içerikli dijital oyunların çocuklar üzerindeki etkisi yeniden tartışma konusu oldu. Şanlıurfa ve Kahramanmaraş'ta yaşanan okul saldırılarının ardından çocuklarda şiddet eğiliminin nedenleri mercek altına alınırken, uzmanlar bu davranışları tek bir nedene bağlamanın yanlış olacağına dikkat çekiyor. Peki, şiddet içeren oyunlar çocukların psikolojisini ve davranışlarını nasıl etkiliyor? İşte merak edilenler…

3

ŞİDDET İÇERİKLİ OYUNLAR ÇOCUKLARI ŞİDDETE YÖNLENDİRİYOR MU? Şiddet içerikli oyunların çocuklar üzerindeki etkisi, yalnızca oyun sırasında sergilenen davranışlarla sınırlı değil. Uzman Klinik Psikolog Berkay Ateş, Amerikan Psikoloji Birliği'nin (APA) 2015 yılında yayımladığı değerlendirmede şiddet içerikli oyunlarla saldırganlık arasında bir ilişki bulunduğuna işaret edildiğini, ancak bu oyunların suç niteliğindeki şiddet davranışlarına doğrudan neden olduğunu söylemek için yeterli bilimsel kanıt olmadığını belirtti. Oxford Üniversitesinde yapılan bir araştırmada ise ergenlerin şiddet içerikli oyunlarda geçirdiği süreyle saldırgan davranışları arasında bir ilişki bulunmadığını hatırlatan Ateş, bu nedenle konunun kesin bir neden-sonuç ilişkisiyle açıklanamayacağını ifade etti. Bununla birlikte oyunların çocuklar üzerindeki olası olumsuz etkilerinin göz ardı edilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

4

Psikolog Tuana Nur Yazıcılar da şiddet içerikli oyunların tek başına saldırganlık, öfke kontrolü sorunları veya empati eksikliğiyle ilişkilendirilemeyeceğine dikkat çekti. Araştırmaların küçük de olsa bir etkiden söz ettiğini belirten Yazıcılar, değerlendirme yapılırken oyunun içeriğinin yanı sıra yapısının da dikkate alınması gerektiğini söyledi. Özellikle kazanma ve kaybetmenin ön planda olduğu rekabetçi oyunların, uzun süre oynandığında çocuklarda öfke kontrolü sorunlarını tetikleyebileceğini belirten Yazıcılar, çocuğun oyun başında geçirdiği süre, uyku düzeni ve oynadığı oyunun özelliklerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

5

ÇOCUĞUN YAŞI VE AİLE ORTAMI BELİRLEYİCİ Şiddet içerikli oyunların çocuklarda duyarsızlaşmaya yol açıp açmadığı değerlendirilirken çocuğun yaşının önemli olduğunu belirten Berkay Ateş, duygu düzenleme becerisi ve vicdan gelişimi henüz tamamlanmamış küçük yaştaki çocukların yoğun şiddet sahnelerine tekrar tekrar maruz kalmasının daha farklı sonuçlar doğurabileceğini söyledi. Çocukların empati becerisini ekrandan değil, yüz yüze ilişkilerden öğrendiğine dikkat çeken Ateş, "Çocuk empatiyi ekrandan öğrenmez; yüz yüze ilişkide, oyun arkadaşıyla kavga edip barışırken öğrenir. Ekran bu deneyimlerin yerine geçtiğinde asıl kaybı orada görüyoruz. Yani sorun çocuğun oynadığı oyunu kaç saat oynadığından veya içeriğinden de öte, o çocuğun neden ekranda oyun oynamaya bu kadar uzun zaman ayırdığıyla daha çok ilişkili olabilir." değerlendirmesinde bulundu.

6

Psikolog Tuana Nur Yazıcılar da özellikle küçük yaş grubundaki çocukların oyun ile gerçek hayat arasındaki ayrımı duygusal ve gelişimsel açıdan yeterince değerlendiremeyebileceğini belirtti. Çocukların ekrandaki karakterin gerçek olmadığını bilmelerine rağmen oyun içerisindeki şiddet davranışlarının gerçek hayatta ne gibi sonuçlar doğurabileceğini öngöremeyebileceklerini söyledi. Yazıcılar, çocukların şiddet içeriklerine ne kadar süreyle maruz kaldığının da önemli olduğunu vurgulayarak uzun süre ekran başında vakit geçirmenin gerçek hayattaki deneyimleri olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekti. Ateş ise şiddet içerikli oyunlara yönelen çocukların içinde bulunduğu koşulların da göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtti. Evde şiddete tanık olan, duygusal olarak ihmal edilen veya öfkesini yönlendirebileceği alternatif alanlara sahip olmayan çocukların hem şiddet içerikli oyunlara daha fazla yönelebileceğini hem de saldırgan davranışlar sergileyebileceğini söyledi. Bu iki durumun aynı ortak risk faktörlerinden kaynaklanabileceğini vurguladı.

7

GTA 6 ÇOCUKLAR İÇİN UYGUN MU? GTA 6 özelinde yaş sınırlamalarının göz ardı edilmemesi gerektiğini belirten Berkay Ateş, oyunun çocuklar için tasarlanmadığını hatırlattı. Avrupa'da 18+, ABD'de ise Mature 17+ sınıflandırmasına sahip olan oyunun içerik uyarıları arasında yoğun şiddet, kan ve vahşet, güçlü cinsel içerik, uyuşturucu ve alkol bulunduğunu ifade etti.

8

Ateş, 10-12 yaşındaki bir çocuğun bu oyunu oynamasının yetişkinlere yönelik bir filmi izlemesinden farklı değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek ebeveynlerin oyun satın alma süreçlerinde de sorumluluk taşıdığına dikkat çekti. Çoğu zaman oyunların ebeveynlerin kredi kartı veya hesapları üzerinden satın alındığını hatırlatan Ateş, çocukların yaşlarına uygun olmayan oyunlara erişiminin önlenmesi gerektiğini söyledi.

9

OYUN KAPATILDIĞINDA ÖFKELENMESİ ŞİDDETE Mİ İŞARET EDİYOR? Berkay Ateş, oyun sırasında yükselen uyarılma düzeyinin aniden sona ermesiyle çocuklarda hayal kırıklığı ve öfke görülebileceğini belirtti. Uyku eksikliği ve oyunun kesilmesiyle yaşanan engellenmişlik hissinin de bu tepkileri artırabileceğini ifade eden Ateş, bu durumun tek başına çocuğun saldırgan davranışlar geliştirdiğini göstermediğini söyledi.

10

Tuana Nur Yazıcılar da oyun süresinin, rekabetin ve çocuğun oyunu bırakmakta yaşadığı güçlüğün birlikte değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti. Özellikle uzun süreli oyun alışkanlığı, uyku düzeninin bozulması ve oyun sona erdiğinde yoğun öfke yaşanmasının göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtti.

11

ÇOCUĞUNUZDA BU BELİRTİLER VARSA DİKKAT! Ebeveynlerin çocukların davranışlarını değerlendirirken tek bir belirtiye odaklanmak yerine zaman içinde ortaya çıkan değişiklikleri takip etmesi gerektiğini belirten Berkay Ateş, özellikle şu işaretlerin birlikte görülmesine dikkat çekti: Uyku düzeninin bozulması ve gece gizlice oyun oynama davranışlarının başlaması, Okul başarısında ve derslere ilgide belirgin düşüş yaşanması, Daha önce keyif aldığı oyun dışı etkinliklerden ve arkadaşlarından uzaklaşması, Oyun süresi konusunda yalan söylemeye başlaması, Oyun oynaması engellendiğinde uzun süren ve orantısız öfke patlamaları yaşaması, Kardeşlerine, arkadaşlarına, hayvanlara veya ailesine karşı daha sert davranması, Başkalarının acısına karşı kayıtsızlık göstermesi, Oyundaki şiddet içeriklerini gerçek hayatta taklit etmeye başlaması, Gerçek hayattaki sorunlarından sürekli oyunlara kaçarak uzaklaşması.

12

Psikolog Tuana Nur Yazıcılar da çocuklarda görülebilecek uyarı işaretlerine dikkat çekti. Çocuğun okula gitmek istememesi, derslere katılımının azalması, uyku sorunları yaşaması, sürekli oyun oynamak istemesi ve oyun kapatıldığında aşırı öfkeli tepkiler vermesinin takip edilmesi gerektiğini belirtti. Yazıcılar, okulda davranış sorunlarının ortaya çıkması durumunda meselenin yalnızca oyunun şiddet içerikli olması üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini, dijital kullanımın çocuğun yaşamını nasıl etkilediğinin de incelenmesi gerektiğini söyledi. Bu tür sorunların çocuğun günlük yaşamını etkilemesi halinde profesyonel destek alınmasını önerdi.

13

EBEVEYNLER ÇOCUKLARINI DİJİTAL OYUNLARDAN NASIL KORUYABİLİR? Çocukları dijital oyunların olası olumsuz etkilerinden korumak için üç temel noktaya dikkat edilmesi gerektiğini belirten Berkay Ateş, ilk olarak oyunlardaki yaş sınırlamalarının ciddiye alınmasını önerdi. Konsollarda bulunan ebeveyn denetimi ayarlarıyla oyunların yaş derecelerine göre sınırlandırılabileceğini hatırlatan Ateş, bu özelliklerin kullanılmasının önemine değindi. İkinci olarak ebeveynlerin yasaklama yoluna gitmeden önce çocuklarının oynadığı oyunları tanıması gerektiğini söyledi. Ateş, ailelere çocuklarının yanında oturarak oyunu en az 10 dakika izlemelerini tavsiye etti. Böylece çocuğun hangi içeriklerle karşılaştığının anlaşılabileceğini ve konulan kuralların daha gerçekçi biçimde açıklanabileceğini belirtti. Üçüncü önerisinin ise yalnızca oyun süresine odaklanmak yerine günlük yaşam düzenini korumak olduğunu ifade eden Ateş, oyun konsolunun çocuğun odasında değil ortak kullanım alanında bulunmasını, yatmadan önceki bir saatin ekransız geçirilmesini ve oyunların ödev, uyku ve yemek gibi temel ihtiyaçların önüne geçmemesini önerdi. Psikolog Tuana Nur Yazıcılar da çocukların dijital oyunlardan korunmasında sınır koymanın önemine dikkat çekti. Çocukların haftanın her günü saatlerce, özellikle gece saatlerinde ekran başında kalmasının önlenmesi gerektiğini belirten Yazıcılar, ailelerin çocuklarıyla oyun içerikleri hakkında konuşmasını önerdi. Yazıcılar, "Bu içerik sana nasıl hissettiriyor, bunları gördüğünde ne hissediyorsun, ne düşünüyorsun, aklına ne geliyor?" gibi sorularla çocukların duygularını ifade etmelerine alan açılabileceğini söyledi. Oyunla ilgili kuralların çocukla çatışarak değil, işbirliği içerisinde belirlenmesi gerektiğini vurguladı. Çocuğun "Arkadaşlarımın hepsi oynuyor" itirazına karşı yalnızca yasak koymanın yeterli olmayacağını belirten Berkay Ateş ise ebeveynlerin neden hayır dediklerini makul ve anlaşılır gerekçelerle açıklamasının daha etkili olacağını söyledi.

14

"ÇOCUKTAN OYUNU ALMAK TEK BAŞINA ÇÖZÜM DEĞİL" Çocukların şiddet içerikli oyunlara yönelmesinin arkasındaki nedenlerin anlaşılmasının önemine dikkat çeken Berkay Ateş, yalnızca oyunu yasaklamanın temel sorunu çözmeyeceğini vurguladı. Çocuğun oyunlarda ne bulduğunun anlaşılması gerektiğini belirten Ateş, sözlerini şöyle tamamladı: "Çocuktan oyunu almak tek başına çözüm getirmez çünkü oyun buz dağının görünen bir tarafıdır sadece. Çocuğun oyunda ne bulduğunu, başarıyı mı, aidiyeti mi, kaçacak bir yeri mi, bunları anlamadan atılacak adımlar sadece ebeveynin rahatlamasına yol açar ama gerçek sorunu çözmez."