AKİT MENÜ

Aktüel

TUDPAM Araştırmacısı Hatice İnce’den dikkat çeken Bab el-Mandeb analizi: Türkiye yeni güvenlik dengelerinin neresinde?

“Gözyaşı ve Yas Tutma Kapısı Bab El-Mandeb Boğazı” başlıklı kapsamlı bir analiz kaleme alan Türk Dış Politikası Araştırma Merkezi (TUDPAM) araştırmacısı Hatice İnce, Kızıldeniz’in stratejik geçiş noktalarından Bab el-Mandeb Boğazı’nın küresel ticaret, enerji güvenliği ve uluslararası güç dengeleri açısından taşıdığı öneme dikkat çekti. İnce, bölgedeki askerî ve siyasi rekabetin Türkiye’nin dış politikası üzerindeki etkilerini de değerlendirdi.

2

SERHAT SARIBAŞ/İSTANBUL Türk Dış Politikası Araştırma Merkezi (TUDPAM) araştırmacısı Hatice İnce, “Gözyaşı ve Yas Tutma Kapısı Bab El-Mandeb Boğazı” başlıklı analizinde, Kızıldeniz’i Aden Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlayan Bab el-Mandeb Boğazı’nın jeopolitik ve jeostratejik önemini mercek altına aldı. Boğazın yalnızca bölgesel bir geçiş noktası olmadığını, küresel ticaretin ve enerji taşımacılığının en önemli güzergâhlarından birini oluşturduğunu belirten İnce, burada yaşanabilecek bir krizin dünya ekonomisini doğrudan etkileyebileceğini vurguladı.

3

Analizinde boğazın coğrafi konumuna da yer veren İnce, Arap Yarımadası ile Afrika kıtası arasında bulunan bu stratejik geçidin Yemen, Cibuti ve Eritre açısından taşıdığı öneme dikkat çekti. Bab el-Mandeb’in Arapçada “üzüntü ve gözyaşı kapısı” anlamına geldiğini hatırlatan İnce, boğazın tarih boyunca ticaret ve askerî faaliyetler bakımından önemli bir konumda bulunduğunu ifade etti.

4

DÜNYA TİCARETİNİN YÜZDE 12’Sİ BU BOĞAZDAN GEÇİYOR Bab el-Mandeb’in küresel ticaretteki ağırlığına dikkat çeken İnce, dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 12’sinin, konteyner taşımacılığının ise yüzde 30’unun bu güzergâhtan geçtiğini belirtti. Boğazdaki deniz trafiğinin durmasının yalnızca deniz taşımacılığını değil, enerji piyasalarını ve tüketim mallarının fiyatlarını da etkileyeceğini kaydeden İnce, analizinde şu değerlendirmeye yer verdi: “Bu boğazdan geçen trafiğin askıya alınması, artan lojistik maliyetleri ve daha uzun teslimat süreleri nedeniyle enerji ve diğer tüketim mallarının fiyatlarında artışa yol açmakta.” İnce’ye göre Bab el-Mandeb’de yaşanacak güvenlik sorunları, Avrupa ve ABD başta olmak üzere çok sayıda ülkenin enerji arzını ve ekonomik dengelerini etkileyebilecek potansiyele sahip.

5

BÖLGESEL GÜÇ MÜCADELESİ DERİNLEŞİYOR Analizin önemli başlıklarından birini de Bab el-Mandeb çevresindeki ülkelerin jeopolitik konumu oluşturdu. Cibuti’de ABD, Fransa, Çin, Japonya, İtalya ve Suudi Arabistan gibi ülkelerin askerî varlıklarına dikkat çeken İnce, Somali, Somaliland, Etiyopya ve Eritre arasındaki gelişmelerin de bölgedeki güç mücadelesini karmaşıklaştırdığını ifade etti. Özellikle Somaliland’ın uluslararası alanda tanınması, Etiyopya’nın denize erişim arayışı ve bölgedeki liman anlaşmalarının yeni gerilim alanları oluşturduğunu belirten İnce, Türkiye’nin Somali’nin toprak bütünlüğünü destekleyen ve bölgesel anlaşmazlıkların çözümünde arabuluculuk rolü üstlenen yaklaşımına da değindi. İnce, Türkiye’nin bölgedeki ekonomik, askerî ve siyasi çıkarlarının önemine işaret ederek, Somali ile Etiyopya arasındaki anlaşmazlığın çözümünde Türk diplomasisinin rolünü değerlendirdi.

6

HUSİLER VE İRAN’IN BÖLGEDEKİ ETKİSİ Bab el-Mandeb’deki güvenlik krizinin merkezinde Husilerin bulunduğunu belirten Hatice İnce, Yemen’deki iç savaşın ve dış aktörlerin müdahalelerinin boğazın güvenliğini doğrudan etkilediğini kaydetti. Husilerin İran’dan askerî ve mali destek aldığını, balistik ve seyir füzeleri, insansız hava araçları ve deniz araçlarıyla bölgedeki deniz trafiğini tehdit edebilecek kapasiteye ulaştığını ifade etti.

7

İnce, İran'ın yanı sıra Rusya ve Çin'in de Husilerle ilişkilerine değinerek, bölgedeki gelişmelerin yalnızca Yemen'deki iç çatışmayla açıklanamayacağını vurguladı. Rusya'nın Kızıldeniz'deki limanlara ve enerji piyasalarına yönelik çıkarlarının da bu rekabetin önemli boyutlarından biri olduğunu belirtti. TÜRKİYE'NİN MEKKE PAKTI VE BEDİR İTTİFAKI ADIMLARI Hatice İnce, analizinde Türkiye'nin bölgesel güvenlik politikalarına ve savunma alanındaki yeni iş birliklerine geniş yer ayırdı. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasındaki Mekke Paktı'nı değerlendiren İnce, anlaşmanın ortak savunma, istihbarat paylaşımı, terörle mücadele ve savunma sanayisi alanlarında iş birliğini öngördüğünü belirtti. Anlaşmanın ikinci maddesinin önemine dikkat çeken İnce, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış kabul edilmesini öngören düzenlemeyi aktardı. Türkiye'nin bu tür iş birlikleriyle bölgesel güvenlik meselelerinde daha kapsamlı bir diplomatik ve askerî koordinasyon geliştirdiğini ifade etti. İnce, Türkiye, Pakistan, Katar ve Endonezya arasında imzalandığını belirttiği Bedir mutabakatını da savunma sanayisi açısından değerlendirdi. Ortak askerî üretim, teknoloji transferi, araştırma-geliştirme ve teknik eğitim başlıklarının öne çıktığını belirten İnce, şu ifadeleri kullandı: “Bedir İttifakı sayesinde Türkiye, savunma sanayisini ikili iş birliği çerçevesinden çok taraflı bir iş birliği çerçevesine yükseltmiş oldu. Bu da Türkiye’ye savunma alanında ortak projelerin gerçekleştirilmesi için daha büyük yeni fırsatlar sağlayacaktır.” BAB EL-MANDEB KRİZİ AVRUPA'NIN ENERJİ POLİTİKALARINI DA ETKİLİYOR Analizin son bölümlerinde Bab el-Mandeb ve Hürmüz boğazlarında yaşanabilecek kesintilerin Avrupa'nın enerji güvenliği ve Rusya-Ukrayna savaşı üzerindeki olası etkileri ele alındı. İnce, enerji arzındaki sorunların Avrupa ülkelerinde ekonomik baskıyı artırabileceğini ve bu durumun ülkelerin dış politika tercihlerine yansıyabileceğini savundu. ABD'nin Ukrayna politikasındaki değişimleri, Rusya ile yeniden kurulan temasları ve Avrupa'nın enerji ihtiyacını birlikte değerlendiren İnce, Bab el-Mandeb çevresindeki gelişmelerin küresel güç dengelerinden bağımsız ele alınamayacağını belirtti. İnce, analizinin sonuç bölümünde Bab el-Mandeb krizinin Ukrayna ve Avrupa açısından doğurabileceği sonuçlara dikkat çekerek, boğaz çevresindeki gelişmelerin yalnızca bölgesel güvenlik meselesi olmadığını ortaya koydu.