AKİT MENÜ

Kadın - Aile

Yeşil muz mu sarı muz mu daha sağlıklı? Osman Müftüoğlu tek tek anlattı: Sapı siyahsa o muzu almayın! Sakın almayın

Güncelleme Tarihi:

Yeşil muz daha fazla dirençli nişasta ve daha az şeker içerirken olgun muzda nişastanın şekere dönüşmesiyle doğal şeker miktarı artıyor. İthal muz konusunda da uyarıda bulunan Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, uzun ömür araştırmalarında merak edilen en temel soruların cevaplarını tek tek açıklayan bir yazı kaleme aldı.

3

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, muzların olgunlaştırılma sürecine ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Özellikle muzun sapındaki renk değişimine dikkat çeken Müftüoğlu, tüketicileri satın aldıkları muzları seçerken daha dikkatli olmaları konusunda uyardı.

4

Muzların hasat edildikten sonra henüz olgunlaşmadan taşındığını belirten Müftüoğlu, nakliye sürecinde olgunlaştırma işlemi uygulandığını ifade etti. Muzun sap kısmının siyah olmasının kimyasal yöntemlerle olgunlaştırıldığına işaret ettiğini öne süren Müftüoğlu, tüketicilerin bu ayrıntıya dikkat etmesi gerektiğini söyledi. Afrika’dan Türkiye’ye getirilen muzların henüz ham halde yola çıktığını anlatan Müftüoğlu, ürünlerin Mersin Limanı’na ulaşana kadar olgunlaştırılmasının hedeflendiğini belirtti. Böylece muzların limana ulaştıktan kısa süre sonra piyasaya sunulabildiğini dile getirdi. Müftüoğlu, muzun üzerinde benekler bulunması ve özellikle sapının siyah olması konusundaki uyarılarıyla tüketicilerin dikkatini çekti.

5

Peki hangi muz ne zaman tercih edilmeli? Kahvaltıda, ara öğünlerde veya spor öncesinde sıkça tüketilen muz, olgunlaşma sürecinde önemli besinsel değişimler geçiriyor. Henüz yeşil olan muz ile sarı ve olgunlaşmış muz arasındaki temel fark ise karbonhidrat yapısında ortaya çıkıyor. Araştırmalar, muz olgunlaştıkça içerdiği nişastanın bir bölümünün basit şekerlere dönüştüğünü gösteriyor. Bu değişim, meyvenin hem tatlılığını hem de sindirim sistemi üzerindeki etkilerini değiştirebiliyor. OLGUN MUZDA ŞEKER MİKTARI DAHA YÜKSEK Muz olgunlaşırken içerdiği nişasta parçalanarak glikoz, fruktoz ve sakkaroz gibi basit şekerlere dönüşüyor. Bu nedenle yeşil muz daha az tatlı ve sert bir yapıya sahipken sarı muz daha yumuşak ve tatlı oluyor. Foods dergisinde yayımlanan ve muzun farklı olgunluk aşamalarındaki bileşimini inceleyen araştırmada, yeşil muzun 100 gramında yaklaşık 4,3 gram toplam şeker bulunduğu belirlendi. Olgunlaşma ilerledikçe bu miktar 15-17 gram seviyelerine kadar yükseldi. Bu değişim, olgun muzun daha fazla doğal şeker içerdiğini ortaya koyuyor. Ancak bu durum, olgun muzun besin değerini tamamen kaybettiği anlamına gelmiyor. YEŞİL MUZ BAĞIRSAK SAĞLIĞINI DESTEKLEYEBİLİR Yeşil muzun öne çıkan özelliklerinden biri, dirençli nişasta bakımından zengin olması. İnce bağırsakta tamamen sindirilmeyen bu karbonhidrat türü, sindirim sisteminin ilerleyen bölümlerine ulaşarak bağırsak bakterileri tarafından kullanılabiliyor. Dirençli nişasta, bağırsak mikrobiyotasını destekleyen ve beslenme açısından lif benzeri özellikler gösteren bileşenler arasında yer alıyor. Muz olgunlaştıkça bu nişastanın miktarı azalıyor ve yerini daha fazla basit şeker alıyor. Bu nedenle yeşil muz, beslenmesinde dirençli nişastaya daha fazla yer vermek isteyenler için bir seçenek olabilir. Ancak yüksek nişasta içeriği nedeniyle bazı kişilerde gaz ve şişkinlik gibi sindirim şikâyetlerine de yol açabilir. OLGUN MUZUN DA KENDİNE ÖZGÜ FAYDALARI VAR Sarı ve olgun muzlar, daha yumuşak dokusu ve tatlı lezzeti sayesinde kolay tüketilebiliyor. İçerdikleri doğal şekerler, vücuda enerji sağlayan karbonhidrat kaynakları arasında bulunuyor. Ayrıca olgunlaşma sürecinde muzun potasyum ve diğer mineralleri gibi doğal besin öğeleri de korunuyor. Olgun muz, kahvaltılarda veya ara öğünlerde tüketilebildiği gibi tatlı tariflerinde ilave şeker miktarını azaltmak amacıyla da kullanılabiliyor. KAN ŞEKERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ DE DEĞİŞEBİLİR Muzun olgunluk seviyesi, içerdiği karbonhidratların yapısını değiştirdiği için kan şekeri üzerindeki etkisini de etkileyebilir. Yeşil muzda daha fazla bulunan dirençli nişasta, sindirimi yavaş olan bir karbonhidrat türü. Olgun muzda ise daha fazla basit şeker bulunuyor. Bununla birlikte kan şekeri yanıtı yalnızca muzun rengine bağlı değil. Tüketilen miktar, öğünün diğer bileşenleri ve kişinin metabolik özellikleri de bu yanıtı etkileyebiliyor. Bu nedenle diyabeti veya kan şekeri düzensizliği bulunan kişilerin yalnızca muzun olgunluk derecesine bakarak karar vermemesi gerekiyor. YEŞİL MUZ MU, OLGUN MUZ MU TERCİH EDİLMELİ? İki muz türünden birini herkes için daha sağlıklı ilan etmek mümkün değil. Tercih, kişinin beslenme ihtiyaçlarına ve sindirim sisteminin toleransına göre değişiyor. Yeşil muz: Daha az doğal şeker ve daha fazla dirençli nişasta içeriyor. Bağırsak mikrobiyotasını destekleyen bu bileşenden yararlanmak isteyenler için alternatif oluşturuyor. Olgun muz: Daha tatlı, yumuşak ve kolay tüketilebilir bir seçenek. Doğal şeker içeriği daha yüksek olduğu için enerji ihtiyacına yönelik ara öğünlerde veya tariflerde kullanılabiliyor.

6

100 yaşını devirenlerin sırrı genetik mi, alışkanlıklar mı? Prof. Dr. Osman Müftüoğlu ne açıkladı? Uzun ömür araştırmalarında merak edilen en temel sorulardan biri olan 100 yaşını aşmanın sırrı, genetik miras ile gündelik yaşam alışkanlıkları arasındaki dengeyi gündeme getiriyor. Uzman değerlendirmelerine göre ileri yaşlarda yalnızca ömrün uzaması değil, sağlıklı yaşam süresinin de korunması büyük önem taşıyor. Asıl fark yaratan detay ise genetik altyapının günlük tercihler ve yaşam koşullarıyla nasıl şekillendiğinde gizli mi tek tek anlattı. Yüzüncü yaş gününüzü hayal edin. Pastanın üstüne yüz mum sığdırma işini aileye bırakalım. Siz o gün ne yapmak isterdiniz? Belki en sevdiğiniz şarkıda dans etmek, belki de masanın başına geçip herkesin ezbere bildiği o hikâyeyi bir kez daha anlatmak. Uzun ömür araştırmalarının en güzel sorusu galiba burada saklı. Daha uzun yaşadığımızda, yapmak istediğimiz şeylere gücümüzün yettiği yıllar da artıyor mu? 1. BİLİM İNSANLARININ DOĞUM GÜNÜ DİLEĞİ BİRAZ FARKLI Yaşlanma araştırmacılarının sık kullandığı İngilizce bir kelime var. Healthspan, yani sağlıklı yaşam süresi. Bunun gündelik hayattaki karşılığı kişiden kişiye değişiyor. Biri için sekseninde vapura binip arkadaşını ziyarete gidebilmek, bir başkası için elleri ağrımadan piyano çalabilmek. Araştırmacılar açısından önemli hedeflerden biri de kalp hastalığı ve tip 2 diyabet gibi rahatsızlıkların ortaya çıkışını geciktirmek. Bu konuda umut veren bir bulgu, 110 binden fazla kişinin verilerini inceleyen ve BMJ'de yayımlanan bir araştırmadan geliyor. Araştırmacılar, 50 yaşından sonra kalp-damar hastalığı, kanser veya tip 2 diyabet tanısı almadan geçirilmesi beklenen süreyi hesapladı. İncelenen beş yaşam tarzı ölçütünden dördünü ya da beşini karşılayan kadınlarda bu süre, hiçbirini karşılamayanlara göre yaklaşık 11 yıl, erkeklerde ise yaklaşık 8 yıl daha uzundu. Ölçütler arasında sigara içmemek, düzenli hareket etmek ve beslenme kalitesi de vardı. Bunlar gruplar arasındaki ortalama farklar. Yine de on bir yıl deyince insan durup düşünüyor. Bir çocuğun doğumundan ortaokula başlamasına kadar geçen süre kadar. 2. ÖMÜR UZUYOR, PEKİ SAĞLIK ONA YETİŞİYOR MU? ABD'de 2009 ile 2019 arasını inceleyen bir çalışma, bu soruya şaşırtıcı bir yanıt veriyor. O on yılda doğuşta beklenen yaşam süresi 78,6 yıldan 79,1 yıla yükselmiş. Aynı dönemde sağlıklı yaşam beklentisi ise 66,5 yıldan 66,2 yıla gerilemiş. Yani ömür hesabında yaklaşık altı ay kazanılırken, sağlık hesabında yaklaşık dört aylık bir düşüş görülmüş. Peki 66 yaşını geçince ne oluyor? Doğum günü sabahı kapıda bir istatistikçi belirmiyor elbette. Bu sayı, hastalıkların farklı yaşlarda hayatı ne ölçüde etkilediğini hesaba katan bir toplum ortalaması. İnsan diyabetle yaşarken işine devam edebilir, seyahate çıkabilir, gayet güzel bir yaz geçirebilir. Bu ölçümün değeri de burada. Bir ülkenin sağlık alanındaki başarısını değerlendirirken insanların gündelik hayatlarının nasıl gittiğini de sormamızı sağlıyor. 3. GENÇLİK İKSİRİ CEPHESİNDE FARELERDEN HABER VAR Uzun ömür sohbetlerinde adı sık geçen maddelerden biri rapamisin. Bilim insanlarının ilgisini çekmesinin iyi bir nedeni var. Bir deneyde, ileri yaşta rapamisin verilmeye başlanan dişi ve erkek fareler daha uzun yaşamış. Araştırmacılar açısından özellikle heyecan verici ayrıntı, deneye genç farelerle başlamak gerekmemesi. Yaşlanmanın ilerleyen dönemlerinde de bazı biyolojik süreçleri etkilemek mümkün olabilir. Buradan eczane rafına ulaşmak ise epey uzun bir yol. Sağlıklı insanların rapamisin kullanarak daha uzun yaşadığı henüz gösterilmiş değil. Aynı ayrım, "yaşlanma karşıtı" diye pazarlanan takviyeler için de önemli. Bir ürünün bir kan değerini değiştirmesiyle, onu kullanan insanların yıllar sonra daha sağlıklı olması iki ayrı bulgu. Bir dahaki sefere "ömrü uzattı" başlığını gördüğünüzde haberi tek soruyla açabilirsiniz. Kimin ömrünü? 4-KADINLARIN FAZLADAN YILLARI NASIL GEÇİYOR? Kadınlar ortalama olarak erkeklerden daha uzun yaşıyor. Peki bu fazladan yılların ne kadarı sağlıklı geçiyor? JAMA Network Open'da yayımlanan ve 183 ülkeyi kapsayan bir araştırmada, toplam yaşam süresi ile sağlıklı yaşam süresi arasındaki fark kadınlarda erkeklere göre ortalama 2,4 yıl daha büyüktü. Araştırmacılar bu farkı, kadınların kronik hastalıklarla geçirdiği yılların daha fazla olmasıyla ilişkilendirdi. Bunun gündelik karşılığını düşünelim. Diz ağrısı bir insanın ömründen tek bir gün eksiltmeden onu çok sevdiği perşembe pazarından vazgeçirebilir. Ağrısı hafiflediğinde yeniden pazara gidebilmesi, tezgâhları dolaşıp komşusuyla kahve içebilmesi de gerçek bir sağlık kazanımı. Üstelik böyle bir kazanımın değerini görmek için doğum günü saymaya gerek yok. 5. TARTININ ÖMÜR TAHMİNİ PEK KUVVETLİ DEĞİL İleri yaşta birkaç kilo vermek ömrü uzatır mı? TONE adlı araştırmada, fazla kilosu ve yüksek tansiyonu olan ileri yaştaki katılımcıların bir bölümü rastgele kilo verme programına alındı. On iki yıllık takipte bu grupta 49, diğer grupta 52 kişi hayatını kaybetti. Araştırmacılar iki grubun ölüm oranları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulmadı. Bu çalışmanın yanıt aradığı soru oldukça belirliydi. Oysa insanın kilo verirken aklında bambaşka bir hedef olabilir. "Yokuşun başında durup soluklanmadan eve çıkabiliyor muyum?" ya da "Torunumla yere oturup oynadıktan sonra rahatça kalkabiliyor muyum?" gibi. Tartı sabahları virgülden sonrasına kadar titiz bir rakam veriyor. Bu iki sorunun cevabını ise bize bırakıyor. 6. YÜZ YAŞIN SIRRINI BİLEN VAR MI? Yüz yaşını deviren birine mikrofon uzatılınca sohbetin en eğlenceli kısmı başlar. Biri her sabah yürüdüğünü anlatır, diğeri tatlıdan hiç vazgeçmediğini. İkisi de kendi hayatını doğru anlatıyor olabilir. Güç olan, hangisinin bir asır yaşamasında ne kadar payı olduğunu ayırt etmek

7

Bilim insanları özellikle 95, 100 ve ötesine ulaşan kişileri incelediklerinde genetik özelliklerin daha belirgin bir rol oynadığını görüyor. Aileden gelen özelliklere yaşam koşulları, sağlık hizmetlerine erişim ve yıllar boyunca edinilen alışkanlıklar da eşlik ediyor. Bu yüzden yüzüncü doğum günü, insanın sağlığına ne kadar iyi baktığını ölçen bir başarı belgesi sayılamaz. İşin ferahlatıcı yanı şu. Sevdiğiniz biriyle akşam yürüyüşüne çıkmanın karşılığını almak için 100 yaşına kadar beklemeniz gerekmiyor. Belki o yürüyüşte uzun zamandır konuşamadığınız bir şeyi konuşacaksınız. Belki kestirme sokağı geçip sohbet biraz daha sürsün diye sahilden döneceksiniz. O akşamın hayatınıza tam olarak kaç dakika eklediğini kimse söyleyemez. Ama o dakikaları nasıl geçirdiğinizi siz bilirsiniz.