AKİT MENÜ

Gündem

S-400 ve F-35 krizinde yeni gelişme! Fuat Oktay 3 Ocak’ı işaret etti

TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, Türkiye'nin F-35 programına dönüşü ve S-400 meselesine ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. ABD, Rusya ve Türkiye arasındaki görüşmelerde ciddi mesafe alındığını belirten Oktay, 3 Ocak'a kadar hızlı bir çözümün teknik olarak mümkün olduğunu söyledi. KAAN motorları konusunda ise şu an için risk görmediğini ifade etti.

2

TBMM Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, S-400 ve F-35 konusunda Türkiye, ABD ve Rusya arasındaki görüşmelerde ciddi mesafe alındığını, yeni ABD Kongresi'nin göreve başlayacağı 3 Ocak'a kadar hızlı bir çözümün teknik olarak mümkün olduğunu söyledi. KAAN motorlarında risk görmediğini belirten Oktay, Trump-Şi-Putin buluşmasını "yeniden bir paylaşımın ifadesi" olarak niteledi, Schengen vizesinde kalan 6 maddeye ilişkin düzenlemenin TBMM'ye geleceğini açıkladı.

3

Fuat Oktay, Kanal 7 Genel Yayın Yönetmeni ve Haber 7 yazarı Mehmet Acet'in sunduğu Başkent Kulisi programında dış politikanın gündemindeki başlıkları değerlendirdi. Oktay, büyük güçler arasındaki yeni denklemden Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na, ABD'deki seçim sonuçlarından savunma sanayisine kadar birçok konuda açıklamalarda bulundu.

4

TRUMP, Şİ VE PUTİN BULUŞMASI Oktay, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi marjında ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in ilk kez "stratejik istikrar diyaloğu" formatında bir araya geldiği toplantıyı değerlendirdi. Kendisini süper güç olarak tanımlayan ülkeler bir araya geldiğinde ilk akla gelenin nüfuz paylaşımı olduğunu belirten Oktay, Washington Post başta olmak üzere bazı uluslararası medya kuruluşlarının buluşmayı "büyüklerin nüfuz paylaşımı" olarak yorumladığını hatırlattı.

5

Zirvenin 1945'teki Yalta Konferansı ile kıyaslanmasının zaman zaman abartılı bulunduğunu, ancak bunun normal karşılanması gerektiğini söyleyen Oktay, 1980'lerin sonundaki Gorbaçov-Reagan görüşmelerini örnek gösterdi. O yıllarda doktora eğitimi için ABD'de bulunduğunu anlatan Oktay, "Gorbaçov ve Reagan'ın buluşmasına baktığınızda Reagan'ın farklı yaklaşımı, Gorbaçov'un da cevaben farklı yaklaşımıyla ortam daha sıcaktı. Formaliteleri, bürokratların getirdiklerini bırakıp yeni bir dünya düzeni konuşma ve inisiyatif alma havası vardı" dedi.

6

YALTA İLE ŞINCIN KIYASLAMASI Oktay, 1945'te Yalta Konferansı'nda çekilen fotoğrafla Şıncın'daki görüntüyü şu sözlerle kıyasladı:"Yalta'daki üçlü resimde ABD Başkanı Roosevelt ile İngiltere Başbakanı Churchill son derece samimi konuşuyor, Stalin ise kenarda ciddi ve biraz ayrışmış duruyor. O fotoğraf, sıcak savaştan çıkılıp yeni bir güçler dengesinin kurulduğu ve Türkiye'nin de yoğun şekilde içinde bulunduğu Soğuk Savaş döneminin başlangıcını gösteriyordu. Şimdi Şıncın'da da Yalta ile kıyaslanan bir üçlü resim paylaşıldı. Orada da Şi ve Putin'in yakın ve samimi şekilde görüştükleri, Trump'ın ise kenarda daha ciddi durduğu bir tablo var."

7

"BU RESİM YENİDEN BİR PAYLAŞIMIN İFADESİ" Tek kutuplu dünyadan çok kutuplu bir yapıya geçildiğini ve yeniden bir kutuplaşma dönemine girildiğini belirten Oktay, Türkiye'nin uzun yıllardır "Dünya beşten büyüktür" çıkışıyla yeni ve adil bir düzen çağrısı yaptığını hatırlattı. MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı kastederek söylediği "Burada bir kişi eksik aslında" sözünü anımsatan Oktay, "Bizim bahsettiğimiz daha adaletli, çifte standardı olmayan bir düzen arayışıdır. Halbuki bu resim öyle bir arayışın değil, yeniden bir paylaşımın ifadesi" diye konuştu.

8

"ASIL FARK NÜKLEER CAYDIRICILIK" APEC'in çok sayıda ülkenin katıldığı ekonomik bir platform olduğunu hatırlatan Oktay, küresel gayrisafi yurt içi hasılanın 128 trilyon dolar seviyesinde olduğunu söyledi. Oktay, "ABD ve Çin'in toplam gayrisafi yurt içi hasılası yaklaşık 55 trilyon dolarla bunun yüzde 40'ına yaklaşıyor. Rusya'ya baktığımızda ise 2,5 ila 2,7 trilyon dolarlık bir ekonomiyle ciddi bir ekonomik ağırlığı yok. Bu üç ülkeyi farklı kılan asıl unsur nükleer güçleri, nükleer caydırıcılığa ve bunu kullanabilme kapasitesine sahip olmalarıdır" değerlendirmesinde bulundu. Dünyaya düzen ve adalet getirdiğini iddia eden bu ülkelerin aslında nükleer tehdit dahil küresel istikrarsızlığı beslediğini savunan Oktay, Yeni START müzakerelerine ilişkin rakamları da paylaştı. Yeni START kapsamında nükleer başlıkların 1550'nin, füze fırlatma sistemlerinin 700'ün ve ağır bombardıman uçaklarının 800'ün altına indirilmesinin hedeflendiğini aktaran Oktay, Çin'in de sürece dahil edilmeye çalışıldığını belirtti. Oktay, ABD'de 3 bin 700, Rusya'da 4 bin 400, Çin'de ise 620 nükleer başlık bulunduğunu söyledi ve şöyle devam etti: "Çin, aradaki ciddi farkı göstererek önce kendi seviyesini yükseltmek istercesine bir tavır sergiliyor. Şu aşamada sonuca ulaşmak zor görünse de böyle istikrarsız bir dönemde masaya oturulması bile anlamlı."

9

"RUSYA'NIN BU RESİMDE DAİMİ KALABİLMESİ SORU İŞARETİ" Şıncın'daki üçlü buluşmadan Yalta benzeri yeni bir dünya düzeni çıkmasının çok zor olduğunu savunan Oktay, Rusya'nın bu denklemdeki geleceğine ilişkin çekincelerini de dile getirdi. Oktay, "Rusya bu resmin içerisinde daimi kalabilir mi, soru işareti. Ukrayna ile devam eden mücadelede 5 yıla yaklaşan süreçte sonuç alamamasının getirdiği tablo ve içeride yaşanan ciddi ekonomik güçlükler, sarsıntılar var. Ancak nükleer güçten kaynaklanan bir boyutu da bulunuyor" dedi.

10

"AVRUPA'YA GÜNAYDIN DİYELİM" Avrupa'nın üçlü buluşmaya gösterdiği tepkiyi de değerlendiren Oktay, şu ifadeleri kullandı: "Avrupa isyan ediyor, 'Benim olmadığım bir masada yeni dünya düzeni zor' diyor. Aslında biz de Avrupa'ya günaydın diyelim. Avrupa, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra dünya düzenini başkalarının olmadığı ortamlarda kuran kıtaydı. Fransa ve Almanya'nın başını çektiği, Rusya ve İtalya'nın yer aldığı, Japonya'nın dahil olmaya çalıştığı ancak Osmanlı İmparatorluğu'nun dışarıda bırakılıp parçalanmasına sebebiyet verildiği bir dönemdi. Şimdi Avrupa aynı durumdan kendisi şikayet ediyor."

11

"MEVCUT DÜNYA DÜZENİ ÇÖKMÜŞTÜR" Mevcut dünya düzeninin çöktüğünü ve yeni bir düzen arayışının kaçınılmaz olduğunu belirten Oktay, "Ancak bu yeni düzen, süper güçlerin kendilerine yeniden hizmet etmesi için tasarlanmış bir yapı olmamalı. Coğrafi anlamda, inançlar ve milletler boyutunda daha kapsayıcı olmalı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki 5 ülkenin iki dudağı arasında olmayan, veto hakkının ve çifte standardın bulunmadığı, güçlünün değil haklının yanında olan bir dünya düzeni kurulmalı" dedi. Rus siyaset bilimci Aleksandr Dugin'in dünyayı 3 ülke arasında paylaştıran harita paylaşımına ilişkin bir soruya ise Oktay, "O Aleksander Dugin'in biraz hayal dünyası. Onun ötesinde ciddiye alınacak bir şey olduğunu görmüyorum" yanıtını verdi.

12

"BÖLGEDEKİ SORUNLARIMIZI KENDİMİZİN ÇÖZECEĞİ BİRLİKTELİKLER ARIYORUZ" Dünyanın artık 2 ya da 3 kutuplu değil, çok merkezli bir yapıya evrildiğini belirten Oktay, Türkiye'nin uzun süredir "bölgesel sahiplenme" ilkesini savunduğunu söyledi. Dışarıdan müdahale eden aktörlerin sorunları çözmek yerine daha büyük krizler bırakarak ayrıldığını öne süren Oktay, dünyanın en sıkıntılı coğrafyasının Orta Doğu olduğunu ve buradaki sorunların temelinde İsrail'in bulunduğunu savundu. Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye arasında hayata geçirilen Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın amacını anlatan Oktay, şöyle konuştu: "Bizim buradaki arayışımız, bölgedeki kendi sorunlarımızı kendimizin çözeceği birliktelikler; yani güven temelli ittifakların oluşturulması. Mekke Ortak Savunma Anlaşması bu anlamda Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye ile başlayan, 'En azından birbirimize güvenmeye başlayalım' yaklaşımıdır. Bunu tersinden okursanız, birbirinin çıkarlarına saldırmazlık paktıdır. Doğrudan okursanız, herhangi bir ülkeye olabilecek saldırıya üçünün birden karşılık vermesi anlamında bir ittifaktır. "Ardından Katar ile de ikili savunma anlaşması imzalandığını hatırlatan Oktay, Türkiye'nin Katar'da halihazırda askeri üsleri bulunduğunu ve yeni anlaşmayla iş birliğinin daha sistematik bir yapıya kavuştuğunu söyledi. Mekke İttifakı'nın genişlemeye açık olduğunu vurgulayan Oktay, anlaşmanın herhangi bir ülkeye ya da yapıya karşı değil, tamamen bölgenin güvenliğine dönük savunma odaklı bir girişim olduğunu kaydetti.

13

"YEMEN ÜZERİNDEN BANA BİR ŞEY SÖYLEMEYE ÇALIŞMAYIN" Anlaşmanın TBMM Dışişleri Komisyonu ve Genel Kurul'daki görüşmeleri sırasında "Yemen'e mi gidiyoruz, asker mi gönderiyoruz?" şeklinde eleştiriler yapıldığını ve Yemen türküleri üzerinden göndermelerde bulunulduğunu aktaran Oktay, bu tartışmalara kendi aile geçmişinden yanıt verdiğini anlattı: "Ben de orada bir cevap verdim; Yemen üzerinden bana bir şey söylemeye çalışmayın, çünkü ben öz dayısı Yemen'de kalmış bir ailenin evladıyım. Benim öz dayım orada kalanlardan. Mekke Anlaşması böyle bir şey getirmiyor. Anlaşma, NATO'nun 5. maddesine benzer şekilde, öncesinde birçok karşılıklı değerlendirmeyi beraberinde getiriyor. Yani doğrudan herhangi bir yere gideceksiniz olayı yok. Savunma amaçlı olarak buna istihbarat, eğitim, stratejik destek, tatbikatlar ve savunma sanayii boyutunda silah ile mühimmat desteği dahildir. Asker gönderme en son aşamadır ki o da üç tarafın mutabık kaldığı bir çerçevededir, aksi takdirde mümkün değildir."

14

"BİZ NATO'NUN GÜNEY KANADIYIZ" Dünyada bugün ekonomiden de önce gelen birincil önceliğin güvenlik arayışı olduğunu belirten Oktay, ABD ve İsrail'in İran'la yaptığı savaşın hem bölgeyi hem de küresel dengeleri sarstığını söyledi. Körfez ülkelerinde ciddi bir güvenlik arayışı oluştuğuna dikkat çeken Oktay, İsrail'in Filistin'deki uygulamalarını "soykırım" olarak nitelendirerek, İsrail'in Suriye, Lübnan, Irak ve İran'a yönelik politikalarının güvenliği ilk sıraya taşıdığını savundu. Rusya-Ukrayna savaşının Avrupa'daki güvenlik ihtiyacını büyüttüğünü, Pasifik'te ise Tayvan ve Filipinler merkezli gerilimlerin öne çıktığını belirten Oktay, "Avrupa şimdi siyasi çalkantılarla ve öğrenci hareketleriyle iç karışıklıklar yaşıyor. Transatlantik ilişkilerdeki sıkıntılar nedeniyle Avrupa güvenlik mimarisi de yeniden arayışta. Dolayısıyla mevcut tablo ülkeleri farklı birlikteliklere zorluyor. Türkiye de bu anlamda öncülük eden ülkelerden biri" dedi.

15

Mekke Ortak Savunma İttifakı'nın NATO'ya alternatif olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Oktay, şunları kaydetti: "Biz NATO'nun güney kanadıyız. Suriye, Irak, İran, Lübnan ve hatta Rusya-Ukrayna NATO sınırı değildir. Ama siz buradaki güvenliği sağlamadan NATO topraklarının güvenliğini sağlama şansınız yok. Buna baktığınızda aslında tamamlayıcı bir boyutu vardır. Nasıl ki Avrupa güvenlik mimarisi arayışı NATO'ya alternatif değilse, NATO şemsiyesinin devamını isterken kendi güvenliğini geliştirecek ilave adımlar atıyorsa, biz de bunu yapıyoruz."

16

"TRUMP TOPAL ÖRDEK KONUMUNA DÜŞTÜ" ABD'deki seçimlerde Trump'ın hem Senato'da hem Temsilciler Meclisi'nde ciddi bir yenilgi aldığını ve Demokratların 3 Ocak 2027'de çoğunluğu devralacağını hatırlatan Oktay, bu tablonun Türkiye-ABD ilişkilerine ve küresel siyasete yansımalarının olacağını söyledi. Türkiye'nin dış politikasının ülkelerin iç siyasi dengelerinden çok doğrudan devletle kurulan ilişkilere dayandığını belirten Oktay, Demokratlarla ve Temsilciler Meclisi Dışişleri Komisyonu Başkanı olacak isimle yaptığı görüşmelerde de bunu açıkça dile getirdiğini aktardı. Oktay, muhatabına, "Türkiye'nin ilişkisi ABD iledir. Sizin içerideki siyasi rekabetiniz sizi ilgilendirir. Türkiye'nin içerisindeki siyasi yapının ne olduğu da sizi ilgilendirmez" dediğini anlattı. Kongre'nin her iki kanadını kaybeden Trump'ın "topal ördek" konumuna düştüğünü savunan Oktay, "İkinci döneminde arkasında artık Meclis gücü yok. İstediği kanunları çıkaramayacak, istediği bütçeyi alamayacak, ticaret savaşlarındaki vergi artırma ve indirme yetkilerini ya da dışarıda istediği şekilde savaş başlatıp bitirme yetkisini kullanamayacak" ifadelerini kullandı. İran'daki savaş için Kongre'den yetki alınmadığını hatırlatan Oktay, ABD Başkanı'nın "bu savaş değil savunma ve operasyondur" diyerek sistemdeki boşluğu kullandığını, 3 Ocak'ta göreve başlayacak yeni Kongre ile bu yetkilerin kısılacağını belirtti.

17

"DAHA SALDIRGAN BİR DIŞ POLİTİKAYA YÖNELEBİLİR" Trump'ın önünde 2 temel seçenek bulunduğunu söyleyen Oktay, ilk seçeneğin bütçe kısıtları nedeniyle Kongre ile uzlaşmak ve ticaret savaşları ile İran gibi konularda daha dikkatli hareket etmek olduğunu belirtti. İkinci ihtimalin ise dış politikada daha sert bir çizgiye yönelmek olduğunu ifade eden Oktay, şöyle konuştu: "Trump'ın şahsi karakterini dikkate aldığımızda geriye bir 'Trump hikayesi' bırakmak istiyor. Birinci döneminde savaşları bitirecek bir Trump derken daha fazla savaşın içinde olan bir Trump hikayesi çıktı. Bu durum onu dışarıda daha saldırgan bir dış politikaya yönlendirebilir ancak arkasında bütçe desteği ve Kongre onayı olmadan bunu sınırsız yapamayacaktır.

18

"AZİL SÜREÇLERİ VE SENATO'DAKİ 67 OY ŞARTI ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth hakkında hazırlanan 8 maddelik azil teklifinin Temsilciler Meclisi'nde Yargı Komitesine gönderilmesini de değerlendiren Oktay, azil süreçlerinin 3 Ocak'tan sonra daha da yoğunlaşacağını söyledi. Hegseth girişimi "sabotaj" olarak nitelemiş, Pentagon sözcüsü ise Trump ile Meclis Başkanı Mike Johnson'ın destek verdiği kararı "tam zafer" diye tanımlamıştı. Temsilciler Meclisi'nde ezici çoğunluğu elde eden Demokratların azil sürecini kolayca başlatabileceğini belirten Oktay, Senato'da suçlu bulunma kararı için üçte iki çoğunluk, yani 67 oy gerektiğini hatırlattı. Demokratların bu sayıya tek başına ulaşamayacağını ve Cumhuriyetçilerin desteğine ihtiyaç duyacağını söyleyen Oktay, "Bir sonraki seçimde Cumhuriyetçiler mevcut politikalar yüzünden kendi koltuklarını tehlikede görürse, birinci Trump döneminin sonunda gördüğümüz farklılaşma yeniden yaşanabilir. 67'ye ulaşma ihtimali şu an itibarıyla uzak ama hiç de imkansız değil" dedi.

19

"KAAN MOTORLARI İÇİN ŞU AN BİR RİSK GÖZÜKMÜYOR" Türkiye'nin beşinci nesil milli muharip uçağı KAAN için ABD'den 700 milyon dolarlık F110 motoru tedarikine de değinen Oktay, motorların ne Yaptırımlar Yoluyla Amerika'nın Düşmanlarıyla Mücadele Yasası (CAATSA) kapsamındaki yaptırımlara ne de ABD'nin savunma bütçesi yasası NDAA'daki maddelere takıldığını söyledi. Motor tedarikinin Kongre'den onay aldığını, bakanlıklar arasındaki görüşmelerin sürdüğünü aktaran Oktay, yeni Kongre'nin ilave motor taleplerinde engel çıkarıp çıkarmayacağı sorusuna şu yanıtı verdi: "Takoz olabilirler mi, bu her zaman mümkündür ama şu anda KAAN motorları için bir risk gözükmüyor, olmamasını da arzu ederiz. Bu tür engeller aslında Türkiye'yi teşvik eder. 2029'da, 2030'da devreye alacağımız yerli motoru çok daha erken almamızı sağlar. Bunu Amerika da görüyor. Trump çok net görüyor ama Kongre'ye anlatmakta sıkıntı çekiyor.

20

"F-35 VE S-400'DE 3 OCAK FIRSATI F-35 programına yeniden dahil olma ya da uçakların tedariki sürecinin KAAN motorlarına göre daha zorlu olabileceğini belirten Oktay, NDAA'da Türkiye topraklarında S-400 bulunmaması şartının yer aldığını ve bu konuda Kongre'ye bildirim yapılarak yeniden oylama gerektiğini hatırlattı. Demokratların hakim olacağı yeni Kongre'de sürecin daha zorlayıcı olabileceğini kaydeden Oktay, 3 Ocak'a kadar yaklaşık 1,5 aylık bir süre bulunduğuna dikkat çekti. S-400'lerin başka bir ülkeye verilmesi gibi bir durumun söz konusu olmadığını belirten Oktay, Türkiye, ABD ve Rusya arasındaki görüşmelerde ciddi mesafe alındığını söyledi. Oktay, 3 Ocak'a kadar çözüm çıkıp çıkmayacağına ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı: "Eğer Trump'ın ve idarenin yaklaşımı gerçekten çok netse, 3 Ocak'a kadar çok daha farklı bir çözüm hızlı bir şekilde çıkabilir. Teknik olarak mümkün bu. Ama Trump'ın şu anki yoğunluğuna baktığınızda bu birincil derecede gündemine gelebilir mi, orada bazı soru işaretleri olabilir."

22

"PARLAMENTER DİPLOMASİYE DAHA FAZLA GÖREV DÜŞÜYOR" Türkiye ile ABD arasında devlet başkanları ve hükümetler düzeyindeki ilişkilerde bir sorun yaşanmayacağını belirten Oktay, Kongre boyutunda ise TBMM'ye daha fazla görev düştüğünü söyledi. Mevcut ve yeni Dışişleri Komisyonu başkanlarıyla temas halinde olduklarını aktaran Oktay, bu görüşmeleri daha ileri bir boyuta taşıyacaklarını kaydetti. Trump'ın ikinci döneminin artık tamamen Kongre ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Oktay, kabinedeki bakanlara da ABD ile ilişkilerde farklı bir boyuta geçilmesi yönünde ısrarla telkinde bulunduklarını söyledi. "KARŞILIKLI OLMALI" Mütekabiliyet uygulamasına geçişin yüz yıllık alışkanlıklar nedeniyle zaman aldığını belirten Oktay, şöyle konuştu: "Güçlü ilişkiler kuruyoruz biz Kongre'de. Ama Kongre'den herhangi bir senatör veya bir milletvekili, Temsilciler Meclisinden bile, Türkiye'ye geldiğinde sıradan tüm bakanlarla rahat görüşebiliyor. Bu olmamalı. Nasıl ki buradan giden bir milletvekili oraya gittiğinde tüm bakanlarla veya devlet başkanıyla görüşmüyorsa, buradaki görüşmelerin de aynı rahatlıkta olmaması gerekiyor."