Son dönemde korsan tüccar sayısı arttı. Üreticiden aldığı meyvesebzeyi kayıt dışı satan ya da fatura oyunu yapan tüccarlar fiyatı da manipüle ediyor. Hal böyle olunca 3 liralık ürün 15'e çıkıyor.

Meyve-sebzede üretici ile tüketici arasında fark bir türlü kapanmıyor. Üreticide 8 lira olan bir ürün rafta 25 TL'den satılırken bu durumdan ne çiftçi ne de ürünü alan tüketici memnun oluyor. Farkın son 2-3 yıldır daha da çok açıldığını belirten sektör temsilcileri, bunun son dönemde sayıları artan kayıt dışı iş yapan korsan tüccarlardan kaynaklandığını söylüyor. Sistem ise şöyle işliyor: Elinde para olan tüccar ürünü gelip üreticiden toptan alıyor. Bu ürünlerin yüzde 90'ı faturasız satılıyor. Ancak büyük alıcı bulduysa ve mutlaka fatura isteniyorsa onun da kılıfı hazırlanıyor. Korsan tüccar burada da fatura oyununu devreye sokuyor. 3 liradan alınan ürün faturada 8 liradan alınmış gösterilip 10 liradan satılıyor.

Taşıma maliyeti vs eklendiğinde tüccar kâr etmemiş görünüyor ve vergiden kaçılıyor. Kayıt dışılık arttıkça hem üretimi takip etmek zorlaşıyor hem de fırsatçıların zam yapması kolaylaşıyor. Üretilen meyve-sebzenin yüzde 50'den fazlasının kayıt dışı satıldığını belirten sektör temsilcileri, denetimlerin sıklaşması gerektiğini vurguluyor.

P'Sİ KAYIT DIŞI SATILIYOR Türkiye Halciler Federasyonu Başkanı Yüksel Tavşan, Hal'lerde denetimlerin yapıldığına işaret ederek, "Siz ürünü hale sokarken de çıkarırken de faturalandırmak zorundasınız.

Dolayısıyla burada denetim var ama sorun daha çok dışarıda kayıt dışı iş yapanlarda" dedi. 2014'te marketlere direkt üreticiden alıp-satma izninin verilmesinin ardından faturasız iş yapan tüccarların da türemeye başladığını anlatan Tavşan, "Hemen her dönem bunu kayıt dışı yapanlar oluyordu.

Ancak son yıllarda bunun sayısında maalesef artış yaşandı. Kayıt dışı olduğu için oranı tam bilemiyoruz ancak üretilen ürünün yüzde 50'den fazlasını hal dışında alınıp satılmaya başlandığını öngörüyoruz" diye konuştu.

Bu sorunun çözümü için yol denetimlerinin artması gerektiğini anlatan Tavşan, "Kamyona yüklenen bir ürünün faturası olmak zorunda. Bu kamyonların daha sık durdurulup faturalarının incelenmesi gerekiyor" dedi.

FATURA OYUNU ÇEVİRİYORLAR Antalya Hal Sebze ve Meyve Komisyoncuları Derneği Başkanı Hasan Ali Yılmaz, Hal dışında satışların serbest bırakılmasının kayıt dışı satışları artırdığını söyledi.

Büyük marketlerin hemen hepsinin artık hal'den değil direkt üreticiden aldığını aktaran Yılmaz, şöyle devam etti: "Bu marketlerin tüm işlemleri faturalı ancak ürünlerde fatura oyunu çeviriyorlar çünkü küçük üretici ya da köylü sattığı ürüne fatura kesmiyor.

Kaça sattığına da bakmıyor. Market ise faturasız hareket etmediği için ona fatura kesecek bir tüccar ya da bir şirket araya koyuyor. Bu tüccar da ürünü çiftçiden 3 liraya alsa da 8 liraya almış gibi gösterip 10 liradan satıyor. Dolayısıyla aslında 3 liradan alınan ürünü market 10 liradan almış gibi gösteriyor.

Sonrasında buna market kârı, nakliye maliyeti vs eklendiğinde ürün rafta en az 15 lirayı buluyor. Baktığınızda market de ürünü pahalı almış ve kârı da çok düşükmüş gibi görünüyor ancak ürünü aldığı tüccar da zaten kendinden. Günün sonunda çiftçi de kaybediyor tüketici de... Sadece marketler kazanıyor."

DENETİM DAHA DA ARTSIN Marketler dışında da kayıt dışı alım satım yapan tüccarların sayılarının arttığını anlatan Yılmaz, "Elinde parası olan bu işe girmeye başladı. Nasıl olsa vergi vermiyor, denetim de yok... Alıcısını bulduğu an ürünü üreticiden alıp kârını koyup satıyor.

Yani aracılık ediyor. Biz ürünü üreticiden alırken yani Hal'e girerken dahi denetimden geçiyoruz. Üretici malını Hal'e getiriyorsa bunu mutlaka girişte faturalandırıyor. Çıkarken de satış fiyatını bildiriyor. Ancak ürün dışarıda alınıp satıldığında denetlenmesi de zorlaşıyor" dedi.