Yaşar Üniversitesi Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi Dekan Vekili Prof. Dr. İsmail Türkan, Ege Üniversitesi öğretim üyeleri Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday ve Doç. Dr. Barış Uzilday'ın proje yöneticisi olduğu "Ekstrem Halofit olan Schrenkiella Parvulanın Tuz Stresine Verdiği Yanıtların Uzay Ortamında Araştırılması" deneyi, Gezeravcı'nın uzaydaki ilk deneyi oldu.

Deneyle Tuz Gölü'nde endemik olarak yetişen "Schrenkiella Parvula" bitkisinin uzay ortamında tuz ve diğer stres etkenlerine verdiği tepkiler görülecek.

Deneyi geliştiren ekipte yer alan Doç. Dr. Barış Uzilday, AA muhabirine, bitki üzerinde yaklaşık 10 yıl önce, toprak tuzluluğunun tarımsal üretimin önünde önemli engellerden biri olması nedeniyle çalışmaya başladıklarını söyledi.

Toprak tuzluluğunun gün geçtikçe artan bir çevresel stres faktörü olduğuna dikkati çeken Uzilday, çalışmalarla bu bitkinin tuzlu ortama nasıl adapte olduğunu anlamaya, bunun mekanizmalarını çözüp bu bilgileri tarım bitkilerinin tuz stresine verdikleri yanıtları değiştirerek tuz stresi toleranslarını arttırmak için kullanmayı amaçladıklarını ifade etti.

Bu bitkilerin topraktaki tuzu depolaması nedeniyle tuzu uzaklaştırma amaçlı da kullanılabileceğine dikkati çeken Uzilday, "Bu uzaklaştırma, uzayda tarım yapmaya karar verdiğimizde veya ihtiyaç duyduğumuzda yani Ay ya da Mars'ta koloniler kurmaya başladığımızda gerekli olacak. Oradaki yapı toprak değil aslında, çünkü toprak organik, inorganik maddeleri içeren ve içinde mikroorganizmalar olan canlı bir yapıdır. Ay ve Mars'ta bulunan regolit olarak adlandırılıyor ve canlılık hiç içermiyor. Bu bitki, regolitlerin tarım yapılabilir hale getirilebilmesi için, uzay ortamına adapte olup orada öncül bitki olarak kullanılıp bu toprakların ıslah edilmesinde potansiyeli bulunan bir bitki." diye konuştu.

Deneyle bu bitkinin yer çekimli dünyada gözlemlediğimiz tolerans karakterini uzay ortamında da sürdürüp sürdüremeyeceğinin test edileceğini dile getiren Uzilday, "Bitkinin dünyada gördüğümüz karakterleri uzay ortamında sürdürülebilecek mi, biz gerçekten bu bitkileri öncül bitkiler olarak kullanabilir miyiz, bu toprakların ıslahında bunlar bize bir araç olabilecek mi? Bu deney bize bunun bir parçasını gösterecek." dedi.

Uzilday, yaklaşık 120 tohumun mikro yer çekiminde, uluslararası uzay istasyonunda çimlenmesini istediklerini belirterek, şöyle konuştu: "Bu nedenle tohumları soğuk ortamda ve karanlıkta gönderdik. Bu tohumlar karanlık ve ışıksız ortamda çimlenmiyorlar. Kennedy Uzay Merkezi'nde bize tahsis edilen laboratuvarda bu deneyi kurup teslim ettim fırlatma için. Uluslararası özel istasyonuna kadar soğukta taşındı. Alper Bey orada bizim planladığımız bitki büyütme ortamına, bitkinin gerektirdiği sıcaklık ve ışık şiddetine bunların aktarımını yaptı. Bitkilerin artık çimlenmeye başladığını düşünüyoruz. Bitkiler orada büyüyecekler. Deneyin sonunda Alper Bey bu örnekleri hasat edecek. Bunları bir fiksasyon sıvısı içinde sabitleyecek. Yani bütün metabolik aktivite duracak bitkilerde. Böylelikle biz aslında bu bitkilerin mikro yer çekimi altında tuz stresine maruz kaldıklarında hücrelerinde ortaya çıkan değişikliklerin resmini çekmiş olacağız. Bu örnekler laboratuvarımıza geldiğinde de bunların büyüme performansları, morfolojik değişiklikleri göreceğiz. Bulacağımız yanıt şu; yer çekimi ortamında bitkinin oluşturduğu tuz stresine verdiği yanıtlar ile mikro yer çekimi sırasında oluşturduğu yanıtlar arasında bütün metabolik yolaklarda ortaya çıkan değişiklikler nedir? Bu bitki hangi yolakları kullanarak bu ortama adapte oluyor, bunu ortaya çıkarmış olacağız."

Doç. Dr. Barış Uzilday, bitkinin orada kazandığı biyokütlenin kendileri için çok anlamlı olacağını vurgulayarak, bunun bitkinin büyüme performansını göstereceğini söyledi.

Dünya son günlerde uzayda yaşanan tarihi anlara tanıklık ediyor.

Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı, Crew Dragon kapsülüyle Uluslararası Uzay İstasyonu'na (UUİ) ulaştı.

İçinde toplam 4 astronotun bulunduğu kapsül, istasyona kenetlendi.

Türkiye'nin uzay alanında yaptığı çalışmalar ve ilk astronot Alper Gezeravcı'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'na çıkması ise yurt dışındaki Türk bilim insanlarının yüzünü yeniden ülkeye çevirmesine neden oldu.

ABD'de 10 yıldır NASA'da astrofizik ve derin uzay alanında çalışmalar yapan Umut Yıldız, sosyal medya hesabından yaptığı açıklama ile Türkiye'ye dönüp uzay alanındaki çalışmalarına ülkesinde devam edeceğini duyurdu.

Son 21 yıldır ABD'de yaşamasına rağmen aslında ülkesinden hiç ayrılmadığını belirten Yıldız, "Ülkemde uzay bilincini daha da artırmak için ya sürekli git-gel yaparak veya online yüzlerce e-konferanslar vererek yüzbinlerce öğrenciyle bire bir yazışma konuşma fırsatı buldum. Küçük de olsa katkım olan binlerce öğrenci, motive olup bilimsel veya teknik alanlara yöneldiler. Daha da fazlasını yapmak istiyorum. Ülkemde uzay ve bilim konularında yapacak çok fazla iş var. Hep beraberce yapmak ümidiyle, yepyeni başlangıçlara" dedi.

Türkiye'ye 21 yıl sonra dönme kararını değerlendiren Yıldız, "Birkaç ay önce NASA'da 10 yıl çalıştığım için aldığım sertifikayı paylaşmıştım (her 5 yılda bir sertifika ve pin verirler). Bazı insanlar onu görerek, sanki 10 yıllık transfer süresinin sonuna gelmiş futbolcu muamelesi yapmışlar bana. Hayır, ben süresiz kadrodaydım. Hiçbir problemim yoktu, gayet iyi maaşım vardı, fazlasıyla rahattım. Problemimin olmaması problem olmaya başladı, rahat battı, ne yapayım? Türkiye'de de yapacak çok iş var, bir tarafından tutmak istedim" ifadelerini kullandı.

Umut Yıldız, 1980 yılında İstanbul'da doğdu. Küçük yaşlardan beri bilime meraklı olan Yıldız'ın bu alandaki merakı, ilerleyen yaşlarda da artarak devam etti. Üniversite eğitimini Ankara Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü'nde tamamlayan Yıldız, ardından Hollanda Groningen Üniversitesi'nde yüksek lisansını ve Leiden Üniversitesi Gözlemevi'nde de Molekül Astrofiziği alanında doktorasını tamamladı. Herschel Uzay Teleskobu'nu kullanarak yıldız oluşum bölgelerinde su ve oksijen moleküllerinin keşfini yapan takımda da yer alan Yıldız'ın çalışma konuları arasında derin uzay iletişimi, yıldız oluşumu ve büyük veri analizi ile bilgi madenciliği geliyor. Yıldız'ın uzay alanından yayımlanmış birçok makalesi de bulunuyor.

Yıldız'ın geri dönüş kararını duyurduğu videoyu, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır da 'Hoş geldiniz' notuyla kendi hesabından paylaştı. Yıldız, videoda, "Bir gün NASA'dan ayrılma tweeti atacağımı düşünmezdim, işte o gün bugünmüş. Kendimi neredeyse doğma büyüme uzay sevdalısı bir insan olarak görürüm ve aklım fikrim hep bir karış uzayda olmuştur. Yıllarca uzay için bir şeyler yapmaya çalıştım, birçok projede yer aldım. Bunun da son 10 yılı NASA/JPL'de (Jet Tahrik Laboratuvarı) hem astrofizikçi hem derin uzay iletişimi alanlarında geçti. Bana çok katkıları olan müthiş insanlarla tanıştım, kendimi ve çevremi geliştirme fırsatı buldum. Artık bu deneyimlerimi Türkiye'de değerlendirmek ve Türkiye'nin uzay atılımını hep beraberce yaşamak için NASA'dan ayrılıyorum" ifadelerini kullandı.