Ekonomi
Engelli sigortalılara üç farklı maaş bağlanabilir mi?
Murat Özdamar, bir okurumuzun, aldığı engelli emekli maaşına ilişkin gazetemize ilettiği soruyu cevapladı.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda yer alan düzenlemeler gereği engelli sigortalılara üç farklı sigorta kolundan üç farklı maaş bağlanabiliyor. Maaş bağlanan engelli sigortalı dahil toplumun geneline yakını engelliye bağlanan aylığı malullük maaşı zanneder. Oysa engelli sigortalıya bağlanan her aylık malullük maaşı olmayabiliyor. Malullük maaşı bu üç farklı maaş türünden sadece bir tanesi..
İş kazası ve meslek hastalığı sigortası üzerinden bağlanan emekli maaşının ismi “Sürekli İş Göremezlik Geliridir”. Sigortalının, işyerinde iş kazası geçirmesi veya işe bağlı olarak meslek hastalığına yakalanması halinde, bu kaza ya da hastalık, sigortalının meslekte kazanma gücünü yüzde 10 ve üzerinde eksiltmişse, sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanıyor. İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle bağlanan Sürekli İş Göremezlik Geliri ömür boyu ödenir. Hatta sigortalının ölmesi halinde bu maaş eş ve çocuklarına da intikal eder.
Yani ölüm aylığı şartlarını sağlayan dul eş ve yetim çocuklara hem ölüm aylığı hem de ölüm geliri bağlanır. Ölüm geliri, ölüm aylığından farklı olup, ölen sigortalının prim günleri 1800 gün ve üzerinde ise ya da SSK’lı iken ölmüşse beş yıl sigorta 900 gün primi varsa, eş ve çocuklara ölüm aylığı bağlanırken ölüm geliri için bir prim günü de aranmaz. Ancak hem ölüm geliri hem de ölüm aylığı bağlanırsa bu maaşlardan yüksek olanı tam düşük olanı yarım ödenir.
Engelli sigortalıya maaş bağlanma hakkı veren bir diğer sigorta malullük sigortasıdır. İlk defa sigortalı olduğu tarihten sonra hastalık veya kaza nedeniyle çalışma gücünü yüzde 60 ve üzerinde kaybeden kişiler malul sayılır. Malul sigortalının en az 10 yıl sigortalılık süresi varsa ve toplamda en az 1800 gün prim ödemesi varsa malullük maaşına hak kazanır.
Engelli sigortalıya maaş hakkı tanıyan üçüncü sigorta ise yaşlılık maaşıdır. 5510 sayılı Kanun yüzde 40 ve üzerinde engelli olanları özel bir korumaya almış ve kanunda bu engellileri koruyan özel hükümler düzenlemiştir. Kanunda yer alan düzenleme gereği yüzde 40 ve üzeri engelliler, daha düşük tutulan prim günüyle ve daha kısa belirlenen sigortalılık süresiyle yaşa tabi olmaksızın maaş almaya hak kazanır.
Engellilere mahsus özel emeklilik olarak isimlendirilen bu sigortadan maaş bağlanması için belirli bir sigortalılık süresi ve prim gününün tamamlanması gerekir. SSK şartlarından emekli olacak sigortalılar için bu süre ilk defa 1.10.2008 tarihinden önce sigortalı olanlar açısından, sigortalı olunan tarihe göre 15 ile 20 yıl arasında değişmektedir. Gerekli prim gün sayısı ise 3600 gün ile 4400 gün aralığındadır. Bu haktan yararlanabilmek için vergi indirim belgesine sahip olmak gerekir.
İlk defa sigorta olunan tarihte malul olanlar için aranan sigortalılık süresi ise 15 yıldır. Gereken prim 3600 gündür.
İlk defa 1.10.2008 tarihinden itibaren sigortalı olan engelliler için emeklilik şartları daha farklıdır. Bunlardan yüzde 40-49 arası engellilerin emekli olabilmeleri için 18 yıl sigorta şartını ve 4680 gün prim gününü tamamlaması, yüzde 50-59 arası engellilerin emekli olabilmeleri için ise 16 yıl sigorta şartını ve 4320 gün prim gününü tamamlaması gerekir.
İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle meslekte kazanma gücü kaybı yüzde 10 ve üzerinde olan ve buna bağlı olarak “Sürekli İş Göremezlik Geliri bağlanan sigortalının engellilik nedeniyle malullük veya engelliye mahsus yaşlılık aylığına hak kazanması durumunda bu kez ödenen gelire ilave bir de aylık alma hakkı oluşur. Bu durumda engelli sigortalıya bu iki maaşın yüksek olan tamdan, düşük olan ise yarımdan ödenir.