İSTANBUL (AA) - İstanbul Sanayi Odası'nın hazırladığı ''Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2019 Araştırması''nda Türkiye Petrol Rafinerileri AŞ (TÜPRAŞ) ilk sırada yer alırken, Ford ikinci, Toyota üçüncü oldu.

"Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2019 Araştırması"nın sonuçları İSO Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan tarafından açıklandı.

Araştırmanın zirvesinde 87 milyar 949 milyon lira üretimden satışla yine TÜPRAŞ yer aldı. Ford 37 milyar 71 milyon lirayla ikinciliğini, Toyota 25 milyar 851 milyon lirayla üçüncülüğünü korudu. Oyak Renault da 24 milyar 635 milyon lira üretimden satışla dördüncü oldu. Böylece ilk dört şirket, 2019 yılında bir önceki senenin sıralamasına göre değişmedi.

İSO 500 araştırmasına bu yıl ilk kez katılan Star Rafineri 20 milyar 831 milyon liralık üretimden satışla listeye beşinci sıradan girdi.

Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu, 2018'de 878 milyar lira olan üretimden satışlarını 2019'da yüzde 16,4 artırarak 1 trilyon liranın üzerine çıkardı. 2019 yılındaki artış, 2017'deki yüzde 33,2 ve 2018'deki yüzde 34,5'lik oranlar ile kıyaslandığında, son üç yılın en düşük artışı olarak dikkat çekti, büyüme performansı yavaşladı.

İSO 500'ün ihracatı da yüzde 2,4 artışla 73,5 milyar dolar oldu. Listede 30 yıl önce ihracat yapan firma sayısı 409 iken, son yıllarda bu rakam 450'ler bandını aştı ve 2019'da 463'e çıktı. İSO 500'ün Türkiye sanayi ihracatı içindeki payı yüzde 42 oldu.

- Faaliyet karı 2,8 puan geriledi

Araştırmaya göre sıralamanın ilk 50'sini oluşturan kuruluşların toplam üretimden satışlar içinden aldığı pay, yüzde 50'ler mertebesini korudu. Temel göstergelere göre, 2019'da İSO 500'ün faaliyet karı oranı 2,8 puan gerileyerek yüzde 10,9'dan yüzde 8,1'e indi. Toplam faaliyet karı büyüklüğü ise 2018'de 108 milyar TL iken, 2019'da yüzde 14,6 azalarak 92 milyar TL'ye düştü.

Geçen yıl iç talebin daralması ve dış talep koşullarının zorlaşması nedeniyle sanayi kuruluşları, maliyet artışlarını satış fiyatlarına yeterince yansıtamadı, fiyatlarda indirime gitti. Bu nedenle faaliyet karında da önemli bir gerileme ortaya çıktı.

Ölçülmeye başlandığı 2013'ten beri sürekli artış gösteren FAVÖK (Faiz, Amortisman ve Vergi Öncesi Kar) büyüklüğü, ilk kez yüzde 8,1 düşüşle 140 milyar TL'den 129 milyar TL'ye geriledi.

- Finansman giderleri yüzde 33,4 düştü

İSO 500'ün diğer faaliyetlerden olağan gelir ve karları 154 milyar TL iken, gider ve zararları 117 milyar TL oldu. Böylece 37 milyar TL'lik üretim faaliyeti dışı net gelir elde edildi. Finansman giderleri yüzde 33,4 düşüşle 96 milyar liradan 64 milyar liraya inerken, finansman giderlerinin faaliyet karı içindeki payı da yüzde 88,9'dan yüzde 69,3'e geriledi.

Sanayi kuruluşları 2018 yılında elde ettikleri karın neredeyse tamamını finansman giderlerine ayırmışken, 2019 yılında finansman giderlerinin faaliyet karı üzerindeki baskısı daha azaldı.

Borçlanma ile öz kaynakların dağılımını yansıtan kaynak yapısında, İSO 500'de 2015 yılıyla birlikte ilk kez yüzde 60'ların üstüne çıkan toplam borçların payı, takip eden yıllarda da artış eğilimini sürdürmüştü. 2019'da da bir önceki seneye göre 1,4 puan daha artarak yüzde 68,4'e çıktı. Mali borçlar ise yüzde 23,7 artış göstererek 406 milyar liraya yükseldi.

Mali borçlardaki artış hızı, geçen yıla göre yavaşlasa da reel olarak büyüme eğilimini sürdürdü. Ancak mali borçlardaki sevindirici gelişme, vade yapısındaki iyileşme oldu. 2017'de yüzde 41,9, 2018'de yüzde 45,3 olan kısa vadeli mali borçların toplam mali borçlar içindeki payı, 2019'da yüzde 41,4'e indi. Uzun vadeli mali borçların payı da yüzde 58,6'ya çıktı. Bu durum, geçen yıl gerçekleştirilen borç yapılandırmaları ile birçok kısa vadeli mali borcun uzun vadeli hale getirildiğini gösterdi.

- Devreden KDV yükü yüzde 1,9 arttı

İSO 500'ün devreden KDV yükü, uzun yıllardır sürdürdüğü yüksek oranlı artışların ardından bu yıl sınırlı bir artış gösterdi. Devreden KDV yükü, bir önceki yıla göre yüzde 1,9 artışla 10,8 milyar TL oldu. Duran varlıkların toplam aktifler içindeki payı 2015'te yüzde 46,3'e yükseldikten sonra gerilemeye başlamış ve 2018'de yüzde 38,8'e kadar inmişti. Duran varlıkların payı 2019'da küçük bir oranda artarak yüzde 39,1'e yükseldi.

İSO 500'de kar eden kuruluş sayısı 381'den 411'e yükseldi. Faiz, amortisman ve vergi öncesi kar elde eden kuruluş sayısı 2019 yılında 5 adet azalarak 483 olarak gerçekleşti.

- Katma değerde yüksek teknoloji yoğunluklu payı yükselişte

Teknoloji yoğunluklarına göre yaratılan katma değer dağılımında, 2019'da yaratılan katma değer itibarıyla en yüksek payı yüzde 40 ile düşük teknoloji yoğunluklu sanayiler aldı. Orta-düşük teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı ise 5,4 puan azalarak yüzde 29,6 oldu. Orta-yüksek teknoloji yoğunluklu sanayiler grubunun payı yüzde 22,2'den yüzde 23,5'e yükseldi.

Yüksek teknoloji yoğunluklu sanayiler grubunun payı yüzde 5,3'ten yüzde 6,9'a ulaştı.

Ar-Ge harcaması yapan kuruluş sayısı, 276'dan 262'ye geriledi. Ar-Ge harcamaları ise önemli bir artış yaşadı. 2019 yılında İSO 500'ün Ar-Ge harcamaları yüzde 150'nin üzerinde artarak 3,8 milyar liradan 9,7 milyar liraya çıktı.

İSO 500'ün istihdamı 2019'da yaklaşık yüzde 1 arttı. Ödenen maaş ve ücretlerdeki artış da yüzde 20,5 olarak gerçekleşti. Bu da İSO 500'ün istihdama katkı yapmaya devam ettiğini gösterdi. İSO 500'de yabancı sermaye paylı kuruluşların sayısı, 2019'da değişmeyerek 117 olarak gerçekleşti. Halka açık kuruluş sayısı 67'den 66'ya düştü.

- En büyük 100 sanayi kuruluşu

20192018KuruluşlarÜretimden satışlar (Net) (TL) 11TÜPRAŞ-Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş.87.949.306.28322Ford Otomotiv Sanayi A.Ş.37.070.563.06633Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye A.Ş.25.850.659.90744Oyak-Renault Otomobil Fabrikaları A.Ş.24.635.365.3395-Star Rafineri A.Ş.20.831.490.44266Arçelik A.Ş.18.618.318.25275TOFAŞ Türk Otomobil Fabrikası A.Ş.17.214.311.45987İskenderun Demir ve Çelik A.Ş.16.391.885.5709---108Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş.14.146.073.1591115Aselsan Elektronik San. ve Tic. A.Ş.12.591.587.7251210Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.10.903.560.0181311Çolakoğlu Metalurji A.Ş.10.338.694.3781412Mercedes-Benz Türk A.Ş.9.943.691.16415---169İçdaş Çelik Enerji Tersane ve Ulaşım Sanayi A.Ş.9.803.127.2481713PETKİM Petrokimya Holding A.Ş.9.233.405.3991822TUSAŞ-Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.8.677.894.2421933EÜAŞ Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü8.515.825.4882017BSH Ev Aletleri San. ve Tic. A.Ş.8.359.211.4222114Vestel Elektronik San. ve Tic. A.Ş.7.834.471.7522218Aygaz A.Ş.7.096.871.9772321Vestel Beyaz Eşya San. ve Tic. A.Ş.6.973.646.0702420Tosçelik Profil ve Sac Endüstrisi A.Ş.6.821.596.7192525Unilever San. ve Tic. T.A.Ş.6.450.827.3432623KARDEMİR Karabük Demir Çelik San. ve Tic. A.Ş.5.947.670.9082719Borçelik Çelik San. Tic. A.Ş.5.833.302.9562824Er-Bakır Elektrolitik Bakır Mamulleri A.Ş.5.590.822.9912926Sarkuysan Elektrolitik Bakır San. ve Tic. A.Ş.5.280.678.2793045Yıldız Entegre Ağaç San. ve Tic. A.Ş.5.240.529.0053128Bosch San. ve Tic. A.Ş.5.235.877.2303229Eren Enerji Elektrik Üretim A.Ş.5.142.855.6723337Eti Gıda San. ve Tic. A.Ş.5.064.201.3913439Enerjisa Enerji Üretim A.Ş.4.788.222.7303532Assan Alüminyum San. ve Tic. A.Ş.4.735.845.0033627Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü4.599.424.0933742Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı4.440.145.12238-Eti Bakır A.Ş.4.403.956.1263947Hayat Kimya Sanayi A.Ş.4.218.086.1724031Milangaz LPG Dağıtım Tic. ve San. A.Ş.4.183.924.2724130Kroman Çelik Sanayii A.Ş.4.011.288.4574235Yücel Boru ve Profil Endüstrisi A.Ş.3.965.914.4264365Nadir Metal Rafineri San. ve Tic. A.Ş.3.883.238.1114446Kastamonu Entegre Ağaç San. ve Tic. A.Ş.3.828.375.1484550Coca-Cola İçecek A.Ş.3.790.697.3834641AKSA Akrilik Kimya Sanayii A.Ş.3.722.101.8994734Baştuğ Metalurji Sanayi A.Ş.3.707.832.1434853Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu3.651.639.4284944Konya Şeker San. ve Tic. A.Ş.3.544.617.1115040Philsa Philip Morris Sabancı Sigara ve Tütüncülük San. ve Tic. A.Ş.3.426.968.2355161BMC Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.3.396.379.7005270Toros Tarım San. ve Tic. A.Ş.3.386.939.3675351İpragaz A.Ş.3.360.533.7275456BRİSA Bridgestone Sabancı Lastik San. ve Tic. A.Ş.3.355.657.6105536İzmir Demir Çelik Sanayi A.Ş.3.307.473.8505648Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.3.294.932.8205758SÜTAŞ Süt Ürünleri A.Ş.3.241.113.6115859Banvit Bandırma Vitaminli Yem Sanayi A.Ş.3.235.759.0555938Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.3.152.360.3146069MAN Türkiye A.Ş.3.118.994.6386143Diler Demir Çelik Endüstri ve Ticaret A.Ş.3.000.674.4776255MMK Metalurji San. Tic. ve Liman İşletmeciliği A.Ş.2.953.852.1406360İçdaş Elektrik Enerjisi Üretim ve Yatırım A.Ş.2.952.193.0966484Kazan Soda Elektrik Üretim A.Ş.2.923.368.1006562ASAŞ Alüminyum San. ve Tic. A.Ş.2.908.037.1146686Şenpiliç Gıda Sanayi A.Ş.2.894.895.2786771Soda Sanayii A.Ş.2.790.339.7776877Sasa Polyester Sanayi A.Ş.2.758.588.2776967Erdemir Çelik Servis Merkezi San. ve Tic. A.Ş.2.707.591.11570122Trakya Cam Sanayii A.Ş.2.683.580.5777154Kaptan Demir Çelik Endüstrisi ve Ticaret A.Ş.2.667.090.3707264Yazıcı Demir Çelik Sanayi ve Turizm Ticaret A.Ş.2.655.120.8107372Tosyalı Toyo Çelik A.Ş.2.636.427.2367481Tatmetal Çelik San. ve Tic. A.Ş.2.573.533.6117582JTI Tütün Ürünleri Sanayi A.Ş.2.539.723.3457657Modern Karton San. ve Tic. A.Ş.2.534.389.0607785ROKETSAN Roket San. ve Tic. A.Ş.2.527.326.9477891Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü2.513.343.4087973Bosch Termoteknik Isıtma ve Klima San. Tic. A.Ş.2.495.028.7798052Borusan Mannesmann Boru San. ve Tic. A.Ş.2.488.733.9748188Atakaş Çelik San. ve Tic. A.Ş.2.483.990.2688280Gülsan Sentetik Dokuma San. ve Tic. A.Ş.2.454.739.5028374Posco Assan TST Çelik Sanayi A.Ş.2.424.295.32784---85102Anadolu Cam Sanayii A.Ş.2.340.298.60886100Kipaş Mensucat İşletmeleri A.Ş.2.329.540.1708792Bunge Gıda San. ve Tic. A.Ş.2.308.164.6298890Atlas Enerji Üretim A.Ş.2.283.175.4068976Namet Gıda San. ve Tic. A.Ş.2.258.116.82790133Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu (M.K.E.K.) Genel Müdürlüğü2.219.654.6309193Abalıoğlu Yem-Soya ve Tekstil Sanayi A.Ş.2.186.330.7369249Otokar Otomotiv ve Savunma Sanayi A.Ş.2.182.370.89693---94115Tusaş Motor Sanayii A.Ş.2.174.890.1269598Petlas Lastik San. ve Tic. A.Ş.2.172.402.1589696Sanko Tekstil İşletmeleri San. ve Tic. A.Ş.2.146.184.3929797Abdi İbrahim İlaç San. ve Tic. A.Ş.2.141.053.0549887Goodyear Lastikleri T.A.Ş.2.101.064.2259999Autoliv Cankor Otomotiv Emniyet Sistemleri San. ve Tic. A.Ş.2.098.945.656100-BEYPİ Beypazarı Tarımsal Üretim Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.2.077.503.219

(sürecek)