Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından politika faiz oranlarının yüzde 24’ten yüzde 8.25’e kadar düşürülmesi, kamu bankalarınca da ticari kredi maliyetlerinin aşağıya çekilmesi yatırımlara yenilerinin eklenmesine zemin hazırladı.

Zarar dönemi kapandı

Şirketlerin faiz yüklerinin hafifletilmesi, gelirlerin ve giderleri aşmasıyla beraber oluşan ilave kaynaklar imalat ile ihracata yönlendirildi. Doğal olarak zarar dönemi kapandı, kâr devri başladı. Bu gerçeği İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) Türkiye’nin En Büyük 500 Sanayi Kuruluşu-2019 araştırması net bir şekilde ortaya koydu.

Dış koşullar belirleyici

Araştırma, kâr eden kuruluş sayısının 381’den 411’e yükseldiğine işaret etti. Zarar eden kuruluş adedinin ise 119’dan 89’a gerilediğini gösterdi. Bu tabloda firmaların performansları kadar dış koşulların yani kur saldırılarının önüne geçilmesinin, ekonomik aktivitenin güçlenmesinin payı büyük. Zira 2018 yılında yaşanan finansal şokları atlatılmasının ardından rahat bir nefes alan şirketler, mail yapılarını iyileştirmişlerdi. Finansal dalgalanmaların azalmasını takiben kârlılıklarını arttırmışlardı.

İhracat fayda etmedi

Diğer yandan İSO 500’ün satış kârlılığı bir miktar geriledi. Dönem kâr ve zarar toplamının net satışlara bölünmesiyle elde edilen veri, 2019’da 1 puan düşüşle yüzde 5.4 olarak kayıtlara geçti.  Bu durum firmaların 2018’deki finansal şokun yol açtığı belirgin maliyet artışlarını 2019’da yaşamaya devam etmelerine bağlanıyor.  Çünkü geçen sene sert daralan iç talep karşısında artan maliyetler fiyatlara yansıtılmadı. Sektörlerce yıl boyunca indirimler ve kampanyalar hayata geçirildi. İhracat artışı sınırlı kalınca döviz kurlarındaki yükseliş satış kârlılığına yeterince destek veremedi.

Madenciler keyifli

2019’da satış kârlılığı en yüksek sektörler yüzde 26.2’yle madencilik ve taşocakçılığı, yüzde 22.3’le eczacılık ürünleri imalatı oldu. Kârlılık kayıtlı medyanın basılması ve çoğaltılması sanayiinde yüzde 1’le, ağaç ve orman ürünleri imalatında yüzde 1.6’yla sınırlı kaldı. Rafine edilmiş petrol ürünleri ve mücevherat imalatı sektörleri ise negatif kârlılıklarıyla dikkat çekti.

İbre aşağıya döndü

En büyük 500 firmanın aktif kârlılığı 2019’da 1.3 puan düşüşle yüzde 5.9 olarak gerçekleşti. Vergi öncesi dönem kâr veya zarar toplamının aktiflere bölünmesiyle hesaplanan oran 2010’da yüzde 8.3’e kadar yükselmişti, izleyen yıllarda ibre aşağıya dönmüştü. Akabinde 2016 ve 2017’de toparlanmış ancak 2018’de kan kaybına uğramıştı.

Belirsizlik söz konusuydu

İSO 500’ün kârlılık performansını değerlendiren Piri Reis Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, ekonominin geçen yılın ilk çeyreğinde daraldığını belirterek, “Bu küçülme, faiz oranlarının yüzde 20’nin üzerinde olmasından ve İstanbul seçimlerinin yenilenmesiyle uzayan belirsizlikten kaynaklandı” dedi. 2018’de yaşanan türbülansın da etkisiyle şirketlerin özkaynaklarında yüzde 10.1 nominal artış, yüzde 5.8 reel azalış gözlendiğini hatırlatan Aslanoğlu, şöyle konuştu: “2019’da firmaların özkaynaklarını bir miktar kuvvetlendirmeye çalıştıklarını ve burada yüzde 14.1 nominal artış olduğuna tanıklık ediyoruz. Veriyi enflasyondan arındırdığımızda yüzde 2’lik reel bir artış ortaya çıkıyor.  Kayıp, bir miktar telafi ediliyor. Bunu olumlu bir gelişme olarak değerlendirmek gerekiyor. 2019’da toplam borçluluk artışı hem nominal hem de reel anlamda devam ediyor. 2018’de yüzde 31.8 artan toplam borçlar, reel olarak yüzde 9.6 yükseliş göstermişti.  2019’da da yüzde 21.5 artan toplam borçlar, reel olarak yüzde 8.7 yükseldi.”

Katma değer artıyor

Aslanoğlu, İSO 500’de yer alan özel kuruluşların ihracatlarını yüzde 2.7 arttırdıklarını; kamu kurumlarının ise yüzde 16.8 kayıp yaşadıklarını anlattı. Üretim ve sermayeye yapılan ödemeler kullanılarak hesaplanan net katma değerin de yüzde 27.9 arttığını dile getirdi.

İmalat sektörü güçleniyor

“500 dev şirketin üretimden satışlarını, brüt ve net katma değerleri ile ihracatlarını reel olarak arttırmaya devam etmeleri rekabet güçlerini göstermek açısından önemlidir” diyen Prof. Dr. Aslanoğlu, ayrıca şunları söyledi: “Bu doğrultuda imalat sektörünün özkaynaklarını istikrarlı bir şekilde büyüttüğü, kârlılığını arttırdığı, uzun vadeli ve daha düşük maliyetli finansman araçlarını kullanabildiği bir ortama ihtiyaç sürüyor. Güçlü ve ihracata dayalı sürdürülebilir büyüme, bu ortamı oluşturmaya büyük katkı sağlayabilir. Yüksek teknolojiye dayalı daha sofistike ürünlerin ülkemizin dünyada en çok ihracatçı içinde olduğu ürünler listesine girmesi arzulanan sıçrama için önemli bir role sahip olacaktır.”