Buğra Kardan

Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, 2021-2023 Yeni Ekonomi Programı’nı (YEP) Vergi Denetim Kurulu Ataşehir Hizmet Binası’nda açıkladı. Albayrak, programın ülke için hayırlı olması temennisinde bulundu.

Muazzam başarılar elde edildi

Albayrak, YEP’in ilkini 2018 Eylül ayında kamuoyuyla paylaştıklarını anımsatarak, “Türkiye, o günlerde yurt dışı kaynaklı spekülatif kur ataklarının oluşturduğu finansal ve makroekonomik dengesizliklerle yoğun bir şekilde mücadele ediyordu. Bu nedenle programın birinci yılı dengelenme süreciydi. Ve hükümetimiz tarafından söz konusu süreçte uygulanan kararlı politikalarla Türkiye muazzam başarılar elde etti” dedi.

Ekonomik faaliyeti hareketlendirdik

Albayrak, 2018 Ağustos ayında 7.20’ye kadar yükselen dolar kurunu 2019 yıl sonu itibarıyla 5.95 seviyesine indirdiklerini; yüzde 25’e varan Tüketici Fiyat Endeksi’ni (TÜFE) yüzde 10-11 bandına düşürdüklerini hatırlattı. Ayrıca 50 milyar doların üzerindeki cari işlemler açığını fazlaya çevirdiklerini ifade eden Albayrak, sözlerini şöyle sürdürdü: “Daralmaya başlayan ekonomik faaliyeti yeniden hareketlendirdik ve 2019’un son çeyreği itibarıyla yüzde 6.4’lük büyüme oranını yakaladık. Tam bu dengelenme sürecinin sonuna yaklaşırken yeni tip Corona virüsü (Covid-19) salgınının başlamasıyla hem ülkemiz hem de dünya ekonomileri tarihte eşine az rastlanır şiddette yeni bir sınamayla karşı karşıya kaldı. Tüm dünyada ekonomik faaliyet çok sert bir şekilde yavaşladı. Ne yazık ki bazı ülkeler, ekonomilerini ve sınırlarını tamamen kapattı. İşsizlik bütün dünyada çok hızlı şekilde arttı. Belirsizlik ortamında sermayenin altına ve rezerv paralara yönelmesi neticesinde Türkiye gibi özellikle gelişmekte olan ülkelerin para birimleri ciddi anlamda değer kaybetti. Birim maliyet artışlarına kur geçişkenliği de eklenince enflasyon oranımızdaki aşağı yönlü trend yerini yatay bir seyre bıraktı.” Albayrak, altın ithalatında görülen hızlı artış ve turizm gelirlerinde gözlenen sert düşüş neticesinde cari işlemler dengesinde geçici de olsa bir bozulmanın ortaya çıktığına dikkat çekti.

3 temel hedef söz konusu

Albayrak, 202-2023 dönemini kapsayan YEP’te Covid-19 etkisiyle ortaya çıkan finansal ve makroekonomik dengesizliklerle nasıl mücadele edileceğinin; yeni normalde hangi adımların atılacağının yer aldığını söyledi. Pandemi döneminde uygulanan politikalara değinen Albayrak, Covid-19’la mücadelelerini 3 temel hedef üzerine inşa ettiklerini dile getirdi. Hedeflerden ilkinin iş gücü piyasasını ayakta tutmak, ikincisinin salgından etkilenen hanelere ve işletmelere gerekli kaynağı sağlamak, üçüncüsünün temel sektörlerin faaliyetlerini sürdürmesini garanti altına alarak tedarik zincirlerini ayakta tutmak olduğunu kaydetti.

6.5 milyon aileye yardım

Salgınla mücadeleden başarıyla çıkmak için tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de parasal ve mali genişlemeye gidildiğini anlatan Albayrak, şunları aktardı: “Malum, Ekonomik İstikrar Kalkanı paketini 18 Mart 2020’de ilan ettik. Ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda yeni tedbirler alıp paketi genişlettik. Covid-19 sürecinde devreye aldığımız destek paketlerinin toplam büyüklüğü 494 milyar lirayla milli gelirimizin yüzde 10’una ulaştı. İhtiyaç sahibi 6.2 milyon ailemize biner liralık nakdi yardım yaptık. En düşük emekli aylığını bin 500 liraya yükselttik. Kısa çalışma ödeneğinin (KÇÖ) süresini uzattık. 18.7 milyar lira tutarında KÇÖ, 4.4 milyar lira tutarında nakdi ücret desteği ve 3.6 milyar lira tutarında işsizlik ödeneğiyle çalışanlarımıza destekte bulunduk. İstihdamın sürekliliğinin büyük krizden minimum etkilenmesi için bu adımları attık. 40 milyar lira tutarında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile Bağ-Kur primini ve 29.4 milyar lira vergi ödemesini erteledik. Sektör odaklı vergi indirimleriyle işletmelere destek olduk.”

267.4 milyarlık kredi sağladık

Albayrak, temerrüde düşen firmalara mücbir sebep imkânı getirdiklerinin ve Kredi Garanti Fonu’nun (KGF) limitini arttırarak teminat sıkıntısı yaşayan işletmelerin finansmana erişimini sağladıklarının altını çizdi. Hane halkından esnafa, sanayiciden ihracatçıya kadar ekonominin tüm paydaşlarına düşük maliyetlerle kredi sunduklarını vurgulayan Albayrak, “Kamu bankalarımız aracılığıyla 267.4 milyar lira kredi finansmanı sağladık. Aylık geliri 5 bin liranın altında olan yaklaşık 9 milyon vatandaşımıza 47.5 milyar lira bireysel ihtiyaç desteği verdik. 787 bin esnafımıza 29.9 milyar liraya yakın esnaf destek finansmanı tahsis ettik. 198 bin işletmemize 143 milyar lira işe devam finansmanı kullandırdık. 122 milyar lira tutarında kurumsal ve bireysel kredinin ertelemesini gerçekleştirdik” diye konuştu.

Birçok ülkeden pozitif ayrıştık

Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, salgın döneminde aldıkları tedbirlerinin neticesinde bu yılın temmuz ayında ekonomik faaliyetin hızlı bir normalleşme sürecine girdiğini belirterek, “Çok şükür, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin birçoğundan Türkiye olarak pozitif ayrıştık. Veriler, ekonomide yılın üçüncü çeyreğinden itibaren güçlü bir V tipi bir toparlanma olduğuna; yıldan yıla büyüme oranının pozitife döndüğüne açıkça işaret ediyor” şeklinde konuştu. Toparlanmanın sürükleyicilerinden birisinin de dış talep olduğunun altını çizen Bakan Albayrak, “İhracatımız, haziran-ağustos döneminde salgının etkilerinin derinden hissedildiği martmayıs dönemine kıyasla yüzde 27’ye yakın oranla arttı. Altın hariç ihracatın ithalatı karşılama oranı ise 15 puanın üzerinde artarak yüzde 90’a ulaştı ve uzun dönemli ortalamaların oldukça üzerine çıktı” bilgilerini verdi. Albayrak, toparlanmanın tüm sektörlere yayıldığını söylemenin hala mümkün olmadığına işaret ederek, “Bu anlamda hizmetler sektörünü örnek verebiliriz. Yaklaşık 15 milyon insanımızın istihdam edildiği sektörü yeniden canlandırmak ve vatandaşlarımızın refahını korumak bizim için hayati önemde” değerlendirmesini yaptı.

Güçlü kuvvetli bir meydan okuma

Bu seneki YEP’in ana temalarını ‘Yeni Dengelenme’, ‘Yeni Normal’ ve ‘Yeni Ekonomi’ olarak sıralayan Albayrak, şöyle devam etti:

Normalleşme adımları sürecek

“Bu temaların her birini ayrı bir meydan okuma olarak görüyoruz. Yeni dengelenme; Covid19’un makroekonomik denge ve finansal istikrar üzerindeki olumsuz etkilerinin ortadan kaldırılmasını, enflasyonun kalıcı olarak düşük tek haneli rakamlara indirilmesini, cari işlemler açığının kapatılmasını ifade ediyor. İnşallah bu denge üzerine sürdürülebilir bir büyüme modeli inşa edeceğiz. Tabii dengelenme döneminde salgın sürecine özgün olarak devreye alınan finansal tedbirler kademeli olarak kaldırılacak. Malum, ağustos ayı başından bu yana ilgili kurumlarımız gerek faiz ve likidite adımlarıyla gerekse de swap ve aktif rasyosu düzenlemeleriyle bu yönde adımlar atmaya başladığımızın örnekleri olarak öne çıkıyor. Normalleşme adımları önümüzdeki günlerde de haftalarda da sürecektir. Hem finansal istikrarımıza hem de makroekonomik hedeflerimize katkı sağlayacaktır.”

Büyüme hedefleri belirlendi

Bu arada YEP’te büyüme hedefleri; 2021 için yüzde 5.8, 2022 ve 2023 için yüzde 5 olarak revize edildi. Enflasyon hedefleri; 2020 için yüzde 10.5, 2021 için yüzde 8, 2022 için yüzde 6, 2023 için yüzde 4.9 olarak belirlendi.

İş dünyası YEP’i olumlu karşıladı

İ ş dünyası sivil toplum kuruluşları (STK) temsilcileri, 2021-2023 dönemini içeren Yeni Ekonomi Programı’nda (YEP) yer alan hedefleri olumlu buldu. Üretici derneklerinin ve ihracatçı birliklerinin başkanları, programın Türkiye’nin başarılarına başarı ekleyeceğini kaydedip şu görüşleri paylaştılar:

Yol gösterici olacak

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Yönetim Kurulu Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu: “YEP’te planlanan adımların Türkiye’yi 2023’e hazırlayacak bir yol haritası görevi üstlenerek yeni normale uyum için yol gösterici olacağını böylece güçlü ve istikrarlı büyüme sürecine geçiş sağlayacağını düşünüyoruz. Tüm dünyada sıkıntılı bir süreç yaşandığı bu dönemde programın önümüzü daha net görmemize, ekonomik aktiviteye ivme sağlayacağına, ülkemizi küresel ölçekte öne çıkaracağına inanıyoruz. Türkiye inşallah bu süreçte kararlı bir şekilde hayata geçireceği değişim ve dönüşümle yılda ortalama yüzde 5 büyüyen, enflasyonunu kademeli olarak düşüren, cari dengesinde önemli bir başarı elde ederek finansal istikrarını güçlendiren, istihdamını arttıran daha güçlü bir ekonomi haline gelecektir.”

Seferber olmaya devam edeceğiz

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı İsmail Gülle: “YEP’te büyüme hedeflerine ulaşmak için ihracata, katma değerli üretime ve istihdama çok daha fazla yoğunlaşılacağının ifade edilmesi memnuniyet verici. Dünya ve Türkiye ekonomisinin gidişatı göz önünde bulundurulduğunda programın temel makro hedefler bakımından son derece tutarlı olduğunu düşünüyorum. YEP, Türkiye’nin gerçekleriyle örtüşmektedir. Bizler de bu hakikati görerek programın başarısı ve amaçlanan hedeflere ulaşılması doğrultusunda seferber olmaya devam edeceğiz.”

Yeni bir patika oluşturuyor

İstanbul Ticaret Odası (İTO) Yönetim Kurulu Başkanı Şekib Avdagiç: “YEP, pandemi etkisindeki dünyanın şartlarını gözeterek Türkiye ekonomisi için yeni bir patika oluşturuyor. Ekonomimizin potansiyellerine uygun bir büyümenin hedeflendiği programla Türkiye’nin makro hedeflerine ve güncel sorunlarına yeni açılımlar getiriliyor. Programda salgın döneminde daha önemli hale gelen istihdamı arttıran bir büyümeye öncelik veriliyor. Enflasyonla mücadele güçlü biçimde vurgulanıyor. Programda ortaya konan perspektife uygun olarak, cari işlemler açığında bir iyileşme eğilimine gireceğimizi de öngörüyoruz.”

Önemli ve değerli

İstanbul Sanayi Odası (İSO) Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan “Finansal istikrar, verimlilik artışı ve enflasyonla mücadelenin de yeni programda önemsenmesini hem anlamlı hem de değerli buluyoruz. Özellikle finansal istikrar için stratejik reformların yapılacağının vurgulanması, kaynakların daha verimli bir şekilde kullanılacak olması sanayimiz ve ekonomimiz için son derece önemli.”

Müreffeh ülke olacağız

Ankara Ticaret Odası (ATO) Yönetim Kurulu Başkanı Gürsel Baran: “YEP’te planlanan adımlar, Türkiye’nin 2023’e daha güçlü bir ülke olarak ulaşmasını sağlayacaktır. İhtiyaç duyulan değişim ve yapısal dönüşümü tamamlayacak bu programla Türkiye varoluşunun ikinci yüzyılında ekonomisi güçlü, bölgesinin ve dünyanın istikrarına katkıda bulunan müreffeh bir ülke olacaktır.”

Hedeflere yaklaşacağız

Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD) Genel Başkanı Abdurrahman Kaan: “Salgın süreci öncesinde yüzde 5 büyüme hedeflediğimiz bir dönem olan 2020 için geldiğimiz aşamada yüzde 0.3’lük bir büyüme hedefinden söz edebiliyoruz. Bir önceki YEP’te yüzde 8.5 olarak hedeflenen sene sonu enflasyon oranının yüzde 10.5 olarak güncellenmesini de aynı zaviyeden değerlendirebiliriz. Bizim kanaatimize göre bu revizeler, Türkiye ekonomisi adına makul ve piyasa gerçekleriyle örtüşen değişimlerdir.”

Stratejik analizler var

Anadolu Aslanları İşadamları Derneği (ASKON) Genel Başkanı Orhan Aydın: “Yeni ekonomi paketi stratejik analizler içeren bir program olmuş. Enflasyonu ve cari fazlayı baskılayıcı bir program olacak. Yeni ekonomi paketi bu yönüyle sürdürülebilir büyümeyi hedefliyor. Özellikle hizmetler sektörü, ulaşım ve turizminde yaşanılan kayıpların zaman içinde telafisiyle 2023 için konulan hedeflerin olağanüstü durumlar gerçekleşmedikçe sağlanabileceği görüşü içerisindeyiz. Yeni program doğrultusunda büyümesini devam ettiren, enflasyonu ve cari fazlayı dengeleyen bir Türkiye’ye kavuşarak sürdürülebilir bir ülke konumuna erişeceğiz.”

Öne çıkan mesajlar

Albayrak’ın Yeni YEP’i duyurduğu basın toplantısında verdiği diğer mesajlar ise şöyle:

l Yılın tamamında büyümenin pozitif olmasını ve yüzde 0.3 oranında gerçekleşmesini öngörüyoruz.

l 2021’de ertelenen tüketimin ve yatırımlar devreye gireceklerini tahmin ediyoruz.

l Enflasyonun 2020 sonunda yüzde 10.5’e gerilemesini bekliyoruz.

l Tüm belirsizliklere rağmen hem vatandaşlara hem de piyasalara güven veren bir program hazırlama gayretindeyiz.

l Ülkemizi, ekonomide bir üst lige çıkaracak, sürdürülebilir büyüme modelini tesis edecek tüm politikaların başarıya ulaşması için gece gündüz demeden çalışmaya devam edeceğiz.

l Finansal teknolojilerin yaygınlaştırılmasına yönelik kapsamlı bir strateji dokümanı ve eylem planı hazırlayacağız. Finansal kapsayıcılığın arttırılması, dolarizasyonun azaltılması İFM Zenginleştirilmiş Kümelenme Modeli’nin uygulanması diğer adımlarımız olacak