Her insan için kaçınılmaz bir son olan ölüm nedeniyle ölen sigortalının geride kalan yakınları sürekli bir gelir kaybına uğrar. Bunun sonucunda ölenin geride kalanları açısından ekonomik bir tehlikenin başladığı söylenebilir.

Sigortalının ölümü sonrası geçim sıkıntısı çekmesi muhtemel olan eşi, çalışma yaşına erişmemiş çocukları, sigortalının desteğiyle yaşamını sürdüren anne ve babası, sigortalının sağlığında kazanarak sunduğu maddi desteğin yerini alacak bir sosyal yardıma gereksinim duyar.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, sigortalının ölümü sonrası geride kalanlardan geçimi sigortalı tarafından sağlanan aile bireylerinin geleceklerini güvence altına alma amacıyla iki ayrı sigorta kolunda düzenleme yapmıştır. Hak sahiplerine ölüm sigorta kolundan bağlanan “ölüm aylığı” iken iş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan ölümler için bağlanan “ölüm geliri”dir.

Bu yazımızda sigortalının iş kazası ya da meslek hastalığı nedeniyle ölmesi halinde geride kalan hak sahiplerine bağlanacak olan ölüm gelirinin hesaplanma yöntemi hakkında açıklama yapacağım.

Sigortalının ölümü, iş kazası nedeniyle anlık olabildiği gibi sigortalı kaza anında ölmemiş olsa dahi kendisine iş kazası geliri bağlanmadan hayatını kaybetmiş olabilir. Yine sigortalının ölümü, iş kazası geçirdiği veya meslek hastalığına yakalandığı tarihten sonra kendisine gelir bağlanmış iken gerçekleşebildiği gibi ölümün nedeni doğal seyrinde ortaya çıkmış veya iş kazası veya meslek hastalığının bir uzantısı olarak meydana gelmiş olabilir.

Ölüm geliri hesaplama yöntemi, ölümün, sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanmadan önce gerçekleşmesi veya sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlandıktan sonra ölümün gerçekleşmesi halinde ölüm nedeninin iş kazası veya meslek hastalığına bağlı olup olmaması ve sigortalının gelir bağlanmasına esas sürekli iş göremezlik derecesine göre farklılık gösterir. Buna göre;

- İş kazası ve meslek hastalığı sonucu kendisine sürekli iş göremezlik geliri bağlanmadan ölen,

- Meslekte kazanma gücünü yüzde 50 (dahil) den daha fazla oranda kaybetmesi nedeniyle kendisine sürekli iş göremezlik geliri bağlandıktan sonra ölen,

- Meslekte kazanma gücünü yüzde 50’den daha az oranda kaybetmesi nedeniyle sürekli iş göremezlik geliri almakta iken ölen ve ölüm nedeni geçirdiği iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanmış olan, sigortalının, kazanın meydana geldiği tarihten önceki son üç aylık prime esas kazançlar toplamının prim gün sayısına bölünmesi suretiyle bulunan ortalama günlük kazancının 21 katı üzerinden ayık gelir hesaplanır. Bu gelir hak sahiplerine 5510 sayılı Kanunda yer alan hisse üzerinden ölüm geliri bağlanır. Ancak son üç aylık dönem içerisinde prim, ikramiye ve bu nitelikteki arızi ödemeler varsa ölüm gelirine esas alınacak günlük kazanç, ücret toplamının ücret alınan gün sayısına bölünmesiyle hesaplanacak günlük kazanca, yüzde 50 oranında bir ekleme yapılarak bulunan tutardan çok olamaz.

İş kazası veya meslek hastalığına bağlı olarak meslekte kazanma gücünü % 50’den az kaybetmiş olan ve kendisine gelir bağlanan sigortalının ölümü normal seyrine gerçekleşmiş ise bu kez hak sahiplerine paylaştırılacak olan gelir, sigortalının almakta olduğu en son geliri üzerinden yapılır.

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının en az 1800 gün prim ödemesinin bulunması veya ölen sigortalı en son SSK’lı ise her türlü borçlanma hariç en az 5 yıl sigortalılık süresi ve en az 900 gün prim ödemesinin olması halinde hak sahiplerine iş kazası gelirinden başka bir de ölüm aylığı bağlanır. Hak sahiplerine iş kazası ve meslek hastalığı sigorta kolundan gelir, ölüm sigorta kolundan aylık bağlanması halinde, 5510 sayılı Kanunun 54’üncü maddesi hükmü gereği, gelir ve aylık tutarları mukayese edilerek yüksek olanı tam düşük olanı ise yarım ödenir.