Her konunun zorluğu yanında kolay tarafı da vardır. İşlenen konunun konumuna göre, bunlardan biri ön plana çıkartılabilir. Kur’an’da her derde deva var. Mürşit bir hekimdir. Hastanın durumuna göre reçete verir.  

Örneğin; günahlarından dolayı ümitsizliğe kapılmış kimselere “Cennetin kolay kazanılacağını” söylemek hem doğrudur, hem de belagatin  gereğidir.“De ki: Ey nefisleri aleyhine haddini aşmış olan kullarım! Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin. Çünkü Allah bütün günahları bağışlar. Hiç kuşkusuz, O çok bağışlayıcı, çok merhamet edicidir” (Zümer,39/53) mealindeki ayetin ifadesinde ümitsizlik hastalığına “cennetin ucuz olduğu”reçetesi verilmiştir.

- Aşırı güvenle “şımarıklık” hastalığına tutulmuş olan kimseye de, “cennet ucuz değildir, cehennem de lüzumsuz değildir” gerçeğini hatırlatmak da doğrudur ve “mukteza-yı hale mutabakattan ibaret olan” belagat kuralına da uygundur.

“Allah'ın vaadi ne sizin kuruntularınıza tâbidir, ne de Kitap Ehlinin kuruntularına. Kötülük işleyen onun cezasını görür; kendisine Allah'tan başka bir dost veya yardımcı da bulamaz.” (Nisa, 4/123)

Cennet ucuzdur: Çünkü,

1) Allah’ın insanlara yaptığı dini teklifler onların gücünün üstünde değildir.

2) Alışıncaya kadar dini bir hayat yaşamak biraz zor gelse de, alıştıktan sonra ondaki lezzetin varlığına doyum olmadığını tasdik eden binlerce insan vardır.

3) Allah iyilikler için en az 10 sevap verirken, işlenen bir kötülüğü yalnız bir sayar. Bu da işin kolay tarafını göstermektedir.

Cennet ucuz değildir. Çünkü:

1) İman esaslarını sağlam bir şekilde kavramak ve onların gereğini yerine getirmek kolay değildir.

2) Bütün bir hayatı kapsayan İslam’ın emir ve yasaklarına hayat boyu riayet etmek öyle kolay olmasa gerektir.

3) İbadet ederken, emirleri yerine getirirken, sırf Allah’ın rızasını gözeterek yapmak, başka hiç bir dünyevi maksadı düşünmemek oldukça zordur.

4) “Kim zerre miskal hayır işlerse onu görür, kim de zerre miskal şer işlerse onu görür.” (Zilzal, 99/8) mealindeki ayetin ifadesinden de cennetin öyle ucuz bir yer olmadığını göstermektedir.

5) “Kimin iyilikleri ağır basarsa, o razı olacağı bir hayatta(Cennette) olacaktır. Kimin iyilikleri hafif gelirse onun da yeri Haviye(Cehennem) olacaktır.” (Karia:6-9) mealindeki ayette ifade edilen muvazeneden de Cennetin ucuz olmadığı anlaşılmaktadır.

- Hekim olan bir mürşit hikmetle hareket eder. “Ata ot, ite et” verir. “Ata et, ite ot vermez”.

Demek ki, genel bir kitleye hitap eden kimsenin, mecliste her türlü hastanın olabileceğini düşünüp ona göre çeşitli reçeteleri sunması gerekir. İşin yalnız zor tarafını veya kolay tarafını gösterenler, şeriatın muvazenesini bozarlar. Çünkü bazıları için derman olan bir ilaç başkası için bir hastalık vesilesi olabilir. Demek ki “her dediğin doğru olmalı, fakat her doğruyu söylemek doğru değildir” düsturunu göz ardı edenler, muhataplarına zarar veriyorlar, onları tereddüde sevk ediyorlar.

“Hasıl-ı kelâm: Büyük vaizlerimiz hem âlim-i muhakkik olmalı, tâ isbat ve ikna etsin. Hem hakîm-i müdakkik olmalı, tâ müvazene-i şeriatı bozmasın. Hem belig-i mukni' olmalı, tâ mukteza-yı hal ve ilcaat-ı zamana muvafık söz söylesin ve mizan-ı şeriatla tartsın ve böyle olmaları da şarttır.” (Nursi, Divan-ı Harb-i Örfi, 81)

 

(Sorularla İslâmiyet)