Sosyal sigortalar sadece sigortalıyı değil sigortalının dışında, hak sahibi olarak isimlendirilen aile fertlerini de sosyal koruma altına alır. Sigortalının sağlığında geçimini sağladığı ya da geçimi sağlanmamakla birlikte daha sonra geçimi sigortalı çocuğu tarafından sağlanması muhtemel olan sigortalının anne ve babası, çocuğunun ölümü nedeniyle bir gelir kaybı yaşar.

Bir anlamda sigortalının ölümü sonrası geride kalan anne ve babası açısından bir sosyo-ekonomik tehlike meydana gelir. Dolayısıyla ölen sigortalının anne ve babasının sosyal sigorta yardımlarına ihtiyacı doğar.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, ölen sigortalının anne ve babasına ölüm aylığı bağlanmasını belli şartlara bağlamıştır. 5510 sayılı Kanun, ölen sigortalının anne ve babasına ölüm aylığı bağlanması için dört önemli şart belirlemiştir.

Bu şartlardan birincisi ölen sigortalı için aranmaktadır. Anne-babanın ölen çocuğundan dolayı ölüm aylığına hak kazanabilmesi için sigortalının sağlığında emekli aylığı alıyor olması veya emekli aylığı almadan önce vefat etmiş ise anne-babaya ölüm aylığı bağlanmasına yeter sayıda prim ödeme gününü bulunması gerekiyor.

Ölen sigortalının en az 1800 gün prim ödemesi varsa bu prim ölüm aylığı bağlanması için yeterli oluyor. Ölen sigortalının en son sigorta statüsünün SSK olması durumunda, 1800 gün prim ödemesi bulunmasa dahi ilk defa sigortalı olduğu tarihle ölüm tarihi arasında en az 5 yıl geçmişse ve her türlü borçlanma hariç 900 gün prim ödemesi oluşmuşsa anne ve baba ölüm aylığı bağlanma şartlarını sigortalının prim gün sayısı yönüyle elde ediyor.

Anne ve babaya ölen çocuğundan dolayı aylık bağlanması için aranan ikinci şart annenin veya babanın ya da her ikisinin çocuklardan kazanılmış maaşlar hariç emekli maaşının olmamasıdır. Yani anne veya babanın, ölen çocuğundan dolayı maaşa hak kazanabilmesi için kendi çalışması nedeniyle veya eşinden ya da anne-babasından ölüm aylığı almaması gerekiyor. Anne ve baba emekli aylığı aylık alıyorsa ölen oğlundan aylık bağlanması mümkün olmamakla birlikte anne ve babadan birisi aylık alıyor diğeri aylık almıyorsa, birazdan anlatacağımız üçüncü ve dördüncü şartlar sağlanması halinde aylık almayana ölen çocuğundan aylık bağlanabiliyor.

Anne ve babaya, ölen çocuğundan dolayı ölüm aylığı bağlanabilmesi için aranan üçüncü şart, anne ve babanın kişi başına düşen gelirinin asgari ücretin net tutarının altında olmasıdır. Bu rakam 2020 yılı için asgari geçim indirimi hariç net asgari ücret tutarı olan 2.103 TL’dir. Kişi başına düşen gelirin 2.103 TL altında kalması şartıyla anne veya babanın sigortalı olarak çalışmasının bulunması ölen çocuğundan dolayı ölüm aylığı bağlanmasına engel olmuyor.

Anne ve babaya ölüm aylığı bağlanabilmesi için aranan son şart ise ölen sigortalının aylık bağlanan dul eşi ve yetim çocuklarının bulunması halinde artan bir aylık hissesinin olmasıdır. Buna göre aylık alan birden fazla yetim çocuk varsa artan hisse olmayacaktır. Ancak annenin veya babanın 65 yaşından büyük olması halinde diğer üç şartın oluşması halinde istisnai olarak diğer hak sahiplerinin hisselerinden yüzde 25’lik indirim yapılarak anne veya babaya yüzde 25 oranında ölüm aylığı bağlanır. Hem anneye hem de babaya aylık bağlanması halinde her birine yüzde 25 hissenin yarısı oranında yani yüzde 12,50 oranında aylık bağlanır.