ANKARA (AA) - EMRE AYTEKİN - Çin, tarihi İpek Yolu'nu canlandırmayı amaçlayan Yol ve Kuşak Girişimi kapsamında ulaştırma altyapısına yatırım yaptığı ülkelerde kredi ve borç destekleriyle etkisini her geçen gün artırıyor.

Pakistan'ın "Express Tribune" gazetesinin haberine göre Çin, Pakistan'ın Suudi Arabistan'a olan 2 milyar dolarlık borcunu ödeyebilmesi için 1,5 milyar dolarlık mali destek sağladı.

Gazetenin Maliye Bakanlığı ve Merkez Bankası kaynaklarına dayandırdığı habere göre, Pekin yönetimi söz konusu desteği, devlet kredisi ya da özel kredi şeklinde değil, İslamabad yönetimi ile 2011'de yapılan Döviz Takas Anlaşmasının (CSA) kapsamını genişleterek yaptı.

Anlaşma kapsamında Çin, 20 milyar yüen (yaklaşık 3 milyar dolar) tutarındaki mevcut anlaşmanın, 30 milyar yüen'e (4,5 milyar dolar) çıkarılması için Pakistan'a 10 milyar yüen (1,5 milyar dolar) döviz aktardı. Pakistan, bu bedeli, 3 yıl uzatılan anlaşma süresinde Pakistan rupisi olarak faiziyle geri ödeyecek.

Anlaşma sayesinde Pakistan hükümeti, hem dış borç hanesine ilave yapmadan Suudi Arabistan'ın erken talep ettiği borcu ödeyebilirken hem de döviz stoklarını korumuş oldu. Artan iç ve dış borçlar nedeniyle IMF ile anlaşma için masaya oturmaya hazırlanan Başbakan İmran Han liderliğindeki hükümet, Çin'in uzattığı can simidi sayesinde önemli miktardaki borç yükünü ötelemiş oldu.

Öte yandan Han hükümetinin anlaşmayı ikili ticareti ve doğrudan yatırımları canlandırmak yerine başka bir ülkeye dış borç ödemek için kullanılması eleştirildi.

- Çin ile Pakistan arasındaki borç ilişkisi

Pakistan Merkez Bankası ile Çin Merkez Bankası ilk kez 2011'de üç yıl vadeli Döviz Takas Anlaşması (CSA) imzalamıştı. Anlaşma, "ikili ticareti, doğrudan yatırımları finanse etmeyi ve kısa dönemli likidite desteği sağlamayı" amaçlıyordu.

Anlaşma Aralık 2014'te 3 yıllığına 10 milyar yüen (1,5 milyar dolar) ve 2018'de yine 3 yıllığına 20 milyar yüen (yaklaşık 3 milyar dolar) meblağa ulaşacak şekilde genişletildi. Son ilaveyle 2024'e dek uzatılarak 30 milyar yüene ulaştı.

İslamabad yönetimi anlaşma kapsamında yalnızca geçen yıl 20 milyar 500 milyon rupi (yaklaşık 127 milyon dolar) tutarında faiz ödemesi yaptı.

- Kuşak ve Yol Girişimi'nin merkezindeki ülke: Pakistan

Çin, Devlet Başkanı Şi’nin 2013’te açıkladığı Kuşak ve Yol Girişimi'ni 21. yüzyılın en büyük kalkınma projesi" olarak görüyor.

Girişimin kara ve deniz olmak üzere iki ayağı bulunuyor. Projenin kara ayağı, "İpek Yolu Ekonomik Kuşağı" adıyla kara yolu, demir yolu, enerji nakil hatları ve diğer altyapı projelerinin yer aldığı kara ulaştırma ağından oluşuyor. Deniz ayağı ise "Deniz İpek Yolu" adıyla Asya’dan Afrika ve Akdeniz’e kadar uzanan bölgede planlanmış liman ve diğer kıyı yapılarını kapsıyor.

Pakistan, hem Avrasya geçiş yollarının merkezinde olması hem de Umman Denizi'nden Hint Okyanusu'na açılan kıyı konumu nedeniyle projenin her iki ayağının da kritik kavşağında yer alıyor.

- Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru

Çin'in kuzeybatısındaki Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ni, Pakistan'ı kuzeydoğu-güneybatı yönünde kat ederek Gwadar ve Karaçi limanlarıyla Umman Denizi'ne bağlamayı amaçlayan "Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru" (CPEC) projesi, Kuşak ve Yol Girişimi'nin kalbinde yer alıyor.

Proje kapsamında yürütülen kara yolu projeleri, liman ve serbest bölge inşaatlarının büyüklüğü 2020 itibarıyla 70 milyar doları aştı. Projelerin Pakistan'ı Çin imalat ürünlerinin dünyaya taşınması konusunda kilit bir lojistik üssü haline getirmesi hedefleniyor.

Kuşak ve Yol Girişimi'ne katılan ülke sayısı, dünya genelinde 70’i geçerken; katılımcı ülkelerde yaklaşık 1,9 trilyon tutarında 1590 proje yürütülüyor. Söz konusu proje kapsamında gelişmekte olan ülkelere yapılan Çin yatırımı ise 500 milyar doları geçmiş durumda.

- "Borç tuzağı" eleştirileri

Öte yandan Pekin yönetimi, Kuşak ve Yol projesinde çoğunlukla şeffaf olmayan ve yolsuzluğun yaygın olduğu ülkelerin hükümetlerine ödeyemeyecekleri krediler vererek bu ülkeleri "borç tuzağına çektiği" gerekçesiyle eleştiriliyor.

Kuşak ve Yol projesi kapsamında aldığı borcu ödeyemeyen Sri Lanka, 2017’de ülkenin Hambantota Limanı’nı Çin’e ait bir şirkete 99 yıllığına kiralamak durumunda kalmıştı.

Güney Asya ülkelerinden Malezya’da eski Başbakanı Necip Rezzak döneminde Çin ile yaklaşık 20 milyar dolara imza atılan Doğu Sahili Demir Yolu Hattı, maliyetinin yüksek olması nedeniyle ülkede daha sonra 2018’de iktidara gelen Başbakan Mahathir Muhammed tarafından askıya alınmış, yapılan müzakereler sonrasında maliyeti 3’te 1 oranında düşürülerek, projenin devam etmesine karar verilmişti.

Pakistan'da bazı yorumcular, krediler ve CSA türündeki destekler aracılığıyla Çin'e mali açıdan bağımlı hale gelmenin, CPEC kapsamındaki altyapı varlıklarının işletme haklarının uzun vadeli olarak Çin'e devredilmesine yol açabileceğini öngörüyor.