Mısır'da Sisi yönetimi, Doğu Afrika ülkesi Somali'deki diplomatik temaslarına hız vermiş durumda.

6 Aralık tarihinde, Mısır Dışişleri Bakanı Afrika İlişkileri'nden Sorumlu Yardımcısı Şerif İsa, beraberinde üst düzey bir diplomatik heyetle, Somali'nin başkenti Mogadişu'yu ziyaret etti.

Ziyarette Mısırlı heyet Somali Dışişleri Bakanı Muhammed Abdurrezzak ile de bir araya geldi. Görüşmede Somali'deki gelişmeler, komşu ülkelerle ilişkiler ve Mısır ile ikili ilişkiler gündeme geldi. 7 Aralık'ta ise heyet, Somali Ortaklık Forumu'nun açılışında yer aldı.

Mısırlı uzmanlar, görüşmede Mısır'ın Mogadişu'da bir askeri üs açması konusunun da gündeme geldiğini belirtti.

Mısır'ın Doğu Afrika'da etkinliğini artırma ve bölge için ağırlık arz eden bir aktör olmayı amaçladığı ifade ediliyor.

Söz konusu hamlelerin, Somali'de aktif olarak varlık gösteren Türkiye'nin varlığı göz önüne alındığında, bölge genelinde bir güç rekabetine sebebiyet vereceği tahmin ediliyor.

Ali Maskan'ın analizi

Kızıldeniz'den Afrika Boynuzu'na uzanan bölgesel ve uluslararası güç mücadelesini, bölgenin siyasi ve ekonomik potansiyelini ele alan yazar Ali Maskan, Anadolu Ajansı için çarpıcı bir analiz kaleme aldı. Maskan, 'Dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 10'unun, Avrupa'nın doğuyla ticaretinin ise yüzde 40'ının geçtiği Kızıldeniz suları, ülkelere sadece siyasi üstünlük değil, fakat aynı zamanda ticari bir gücün kapılarını da açmaktadır. Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu, bugünün değil gelecek yılların da en büyük mücadele alanlarından biri olacaktır. Türkiye, Hindistan ve Japonya'nın da aktif politikalar geliştirdiği coğrafyada belki de en zayıf kalan ülke Rusya oldu.' ifadelerini kullandı.

Türkiye en büyük askeri üsse sahip

Ordaf'ın analizine göre, Somali, sahip olduğu zengin kaynaklara ve stratejik konumundan faydalanamamıştır aksine zor durumda bırakılmasına veya kalmasına neden olmuştur. Yıllardır yoksulluk, terör ve iç savaş yaşayan Somali, 2009 yılında uluslararası arabuluculuğuyla birlikte merkezi bir hükümet kurulmuştur. Türkiye 27 yıl önce BM kapsamında asker gönderdiği Somali’ye 2011 yılında Somali’de meydana gelen kuraklık krizinin önlenmesinde büyük rol üstlendi. Türkiye Somali’de kuraklık sorununu uluslararası kamuoyuna taşıdı. Türkiye-Somali ilişkisi bu vesileyle tekrar canlandı. Türkiye 2011 yılından bu yana eğitimden sağlığa, altı yapı hizmetlerinden daha birçok alana kadar Somali’de çeşitli faaliyetlerde bulunmaktadır. Ülkenin konumu ve stratejik önemine rağmen yaşadığı güvenlik sorunlarını fark eden Türkiye, yurtdışında en büyük askeri üssünü 2017 yılında Somali’de inşa etmiştir. Somali Türkiye haricinde BAE ve Suudi Arabistan’ın da ilgi merkezi olmuştur. BAE hali hazırda Somali’nin farklı bölgelerinde üsleri mevcuttur. Ancak Türkiye’nin inşa ettiği bu üs Afrika boynuzundaki en büyük üs olma özeliği taşımaktadır. Başkentin ve Hint Okyanus’un riyallerinde yer alan bu üste ilk etapta yaklaşık 10 bin Somali askerine eğitim verilmiştir. Bu sayı Somali milli ordusunun dörtte birine denk gelmektedir.

Daha önce Somali’de askeri üs kuran devletler kendi istedikleri askerlere eğitim verirken Türkiye Somali hükümetinin belirlediği askerlere eğitim vermektedir. Aynı zamanda bu askerlerin eğitim süreçleri hem Somali’de hem de Türkiye’de devam etmektedir. Bugüne kadar yaklaşık binlerce subay ve astsubayı mezun ettiren TürkSom eski Somali milli ordusunun kimliğine kavuşmasını sağlamıştır. Bu üsten eğitim alan Somali mili ordusu daha önce farklı devletlerden gerek Somali’nin içinde gerek Somali’nin dışından eğitim alan Somali milli ordusundan farklı bir atmosfer oluşturmuşlardır. Somali milli ordusu 1991 yılından sonra ilk kez böyle düzenli askeri eğitim almıştır. Güvenlik açığının sebep olduğu aşırı silahlanma; yoksulluk, işsizlik ve genç nüfusa yönelik risk faktörleri, deniz haydutluğu, silah kaçakçılığı gibi hukuk dışı faaliyetlerin çokça meydana geldiği Somali için milli ordusunun bu üste yetiştirilmesi çok büyük bir önem arz etmektedir. Yaklaşık üç yıldır faaliyet gösteren bu üs Somali halkının gönlünü kazanmıştır. Genelde Somali’de farklı ülkelerden eğitim alan askerler sürekli ya o ülkenin ya da kabile başlarının çıkarları altında çalıştıkları için halkın gözünde olumsuzdur pek sevilmez. Ancak Türkiye’den eğitim alan bu askerler daha bütüncül ve Somali’nin istikrarı için çalıştıkları gözlenmiştir.

Bugüne kadar devletin kapsamında farklı bölgelerdeki operasyonlara katılan bu askerler operasyon sürecinde sergiledikleri yaklaşım ve başarı ülkenin en büyük gündemi olmuştur. Askerler halk dilinde ‘çıta askerler’ olarak adlandırılmıştır. Çıta hızlı, yetenekli ve kendi özgü özelliklere sahip bir hayvan olduğu için bu üstten eğitim alan askerler halk arasında ve medyada ‘çıta askerleri’ olarak anılmaktadır. Günümüzde Somali’de devletin güvenliği büyük oranda Afrika Birliği kapsamında AMISOM askerleri tarafından sağlanmaktadır. Ancak AMISOM askerlerinin önümüzdeki yıllarda Somali’den çekilmesi planlanmaktadır. Bu çekilmenin gerçekleşmesi için Somali millî ordusunun güçlü bir şekilde tesis edilmesi gerekliliği beklenmektedir. Bunun için Türkiye’nin Somali’de açtığı bu askeri üs Somali Milli ordusunun yetiştirilmesi açısından kritik öneme sahiptir. Somali Afrika boynuzunda aktif en büyük terör örgütü el-Şebab örgütünün merkezi olmuştur. El kaideyle ilişkisi olan bu El-şabab terör örgütü ülkede sürekli sıcak çatışma ve bombalı saldırıların meydana gelmesine sebep olmaktadır. Ancak bu üssün kurulmasından bu yana eskiden düzenli olarak meydana gelen bu saldırıların artık eskisi kadar meydana gelmediği ve bu terörün eski gücünün kalmadığı gözlenmiştir. TürkSom üssün güvenlik kapsamındaki faaliyetleri sadece Somali’nin içinde kalmayıp Afrika boynuzu bölgesinin tamamını kapsamaktadır.

Nitekim 2018 yılında Kenya’da kaçırılarak Somali’ye götürülen 25 yaşındaki İtalyan vatandaşı Silvia Constanzo Romano kurtarılması için bölgedeki Milli İstihbarat Teşkilatı önemli rol oynamıştır. Afrika Boynuzu olarak bilenen bu bölge son dönemde farklı ülkelerin dış politika faaliyetlerine ilgi göstermelerine sahne oldu. Somali Doğu Afrika ve Ortadoğu’da nüfuz elde etme hedeflerine uygun bir konumdadır. Elbette Türkiye’nin de Somali tercihinde bu ülkenin jeostratejik avantajlarından yararlanma motivasyonu yer tutuyor. Ancak Türkiye’nin izlediği politikalar, bölgede bulunan diğer yabancı güçlerin politikalarından ayırt etmek gerekir. Öncelikle Türkiye, aktif politika yürüttüğü Somali’de ülkenin iç işlerine müdahale etmemektedir. Ayrıca üstenci tavırdan uzak durarak “ikili ilişkilerde eşitlik” çerçevesinde samimi bir siyaset izlemektedir. 2014 yılında Somali hükümeti, BAE’nin Somali’nin içişlerine müdahale ettiği gerekçesiyle BAE’nin ülkedeki askeri üslerini kapatarak iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerini sonlandırdı.

2011 yılında canlanan Somali-Türkiye ilişkisi insani yardım, eğitim, sağlık, yatırım ve askeri eğitim etrafında şekillendi. Türkiye Somali sahnesinde yeni ve güçlü bir aktör olarak nitelenmektedir.