Damar tıkanıklığı hangi testle anlaşılır? Genellikle ultrason, Emar, bilgisayarlı tomografi ve anjiografi gibi radyolojik yöntemlerle damarlar direkt olarak görüntülenir. İşte damar tıknıklığını anlamak için izlenen yollar...

Damar tıkanıklığı nedir?

Damar tıkanıklığı, bir kan damarının genellikle damar sertliği ya da bir pıhtı nedeniyle tıkanmasıdır. Tıkanıklığa neden olan pıhtı, sıklıkla damarlarda aterosklerotik plaklar nedeniyle daralmış bölgelerde gelişir. Fakat damar tıkanıklığı sadece bir pıhtı tarafından oluşturulmuş olan bir tıkanıklığı tanımlamak için kullanılamaz. Tıkanıklığa başka faktörler de neden olmuş olabilir. Tıp literatüründe vasküler oklüzyon olarak bilinen rahatsızlık atardamarda ya da toplardamarda gelişebilir. Yaşın ilerlemesiyle birlikte damarların duvarında ortaya çıkan esneklik kaybı hipertansiyon, damar sertliği, hiperkolesterolemi, diyabet, obezite gibi hastalıkların da katkısıyla damarlarda tıkanıklık oluşumunu kolaylaştırır. Sedanter yaşam, sigara kullanımı ve sağlıksız beslenme gibi faktörler damar tıkanıklığını tetikler. Belirtiler tıkanıklığın geliştiği damara göre değişiklik gösterir. Örneğin beyin damarı tıkanmışsa kol ve bacaklarda kuvvet kaybı, hissizlik, uyuşma, konuşma sorunları gibi belirtiler görülürken; koroner arter hastalığı olarak bilinen kalp damarlarında tıkanıklık göğüs ağrısı, sol kolda ağrı, uyuşukluk gibi şikâyetlere neden olur. Tedavide birincil olarak sağlıklı beslenme, fazla kiloların verilmesi, sigaranın bırakılması, düzenli egzersiz gibi yaşam tarzı değişiklikleri önerilir. Gerekli durumlarda ilaç tedavisi ve cerrahi müdahale ile tıkalı damar açılır.

Damar tıkanıklığı hangi testle anlaşılır?

A. Klasik nabız muayenesi: Kasık, diz arkası ve ayak bileği gibi bacak atardamarlarının cilde yakın seyrettiği bölgelerde nabız şiddetinin doktor tarafından değerlendirilmesidir. Basit, kısa, hasta için rahat ve masrafsız bir incelemedir.

B. Ayak bileği-Kol İndeksi (ABI): Bacak ve koldaki atardamar basınçlarını kıyaslayarak bacak damarlarında tıkanıklık olup olmadığını anlamayı amaçlayan bir testtir. Bunun için her iki kol ve bacaktan tansiyonlar ölçülür. Ancak bu ölçümlerde, dinleme aleti (steteskop) yerine kalem şeklinde bir el Doppler' i kullanılır.

C. Radyolojik görüntüleme yöntemleri: Nabız muayenesi ve ABI bir insanda periferik damar hastalığı olup olmadığını ortaya koyabilir. Bu aşamadan sonra damarları direkt olarak görüntüleyen yöntemlerle çok daha ayrıntılı bilgilere ulaşılabilir.

Renkli Doppler ultrasonografi: Ultrasonografide, bir radarın yaptığı gibi insan vücuduna ses dalgaları gönderilir, daha sonra dokulardan yansıyan ses dalgaları bilgisayar tarafından hareketli görüntülere dönüştürülür.

MR (Emar) anjiografi: MR anjiografide, hasta tüp şeklinde büyük bir mıknatısın içine yatırılarak manyetik alan ve radyo dalgalarından yararlanılarak damarlar görüntülenir. Hastaya hiç ilaç vermeden bile damarlar görüntülenebilir, ancak son yıllarda kol toplardamarından ilaç verilmesi tercih edilmektedir. MR ile vücuttaki tüm damarlar görüntülenebilir.

BT (Bilgisayarlı tomografi) anjiografi: BT anjiografide de hasta tekerlek şeklinde bir cihazın içine yatırılarak önce kol toplardamarından damarları boyayan bir ilaç verilir. Daha sonra hızlı bir şekilde vücudun incelenecek kısmından kesit şeklinde çok sayıda tomografi görüntüleri alınır. Bu ince kesitler bilgisayar ortamında birleştirildikten sonra da üç boyutlu anjiografi görüntüleri elde edilir.

Klasik anjiografi: Klasik anjiografide hastanın kasık atardamarına lokal anestezi altında girilerek kateter adı verilen çok ince bir borucuk incelenecek damara yerleştirilir. Daha sonra kateterden damarları boyayan bir ilaç (kontrast madde) verilerek röntgen filmleri çekilir ve damarların seri görüntüleri elde edilir. Bu görüntüler son derece net ve güvenilirdir.