Aralık 2019 yılında ortaya çıkan koronavirüs salgını kısa sürede tüm dünyaya yayıldı. Türkiye’de ilk vaka mart ayında tespit edildi. Salgından kurtuluş olarak ise aşı gösteriliyor. Dünya üzerinde uygulanmaya başlanan birkaç aşı mevcut. Türkiye öncelikli olarak Çin’den alınan CoronaVac aşısına acil kullanım onayı verdi. Rusya’da geliştirilen Sputnik V aşısının ise Türkiye’de üretimine yönelik anlaşmalar sağlandı.

Bilim insanları tüm dünyanın aşılanması için sürecin uzun olduğunu, aşı tedariki sorunuyla sürecin 2024 sonunda tamamlanabileceğini ifade ediyor. Özellikle az gelişmiş ülkelerin salgının noktalanması konusunda desteği ihtiyacı bulunduğu ifade ediliyor. Tüm dünyada adeta aşı bulma savaşları yaşanırken yerli ve milli aşıya olan ihtiyacın önemi daha net anlaşılıyor. Ülkemizde pek çok aşı çalışması sürüyor. Bu sebeple milyonlarca kişi yerli aşının devreye ne zaman gireceğini merak ediyor. Yerli aşı yaza uygulanmaya başlar mı?

Yerli aşı ne zaman yapılacak? Yerli aşı bulundu mu?

Kovid-19 ile mücadele kapsamında, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) ve Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunun (TÜBİTAK) desteğiyle sürdürülen 17 yerli aşı çalışması bulunuyor.

Erciyes Üniversitesi tarafından yürütülen inaktif Kovid-19 aşısı çalışmalarında, Faz-2 aşamasında yer alacak gönüllülerin belirlenmesi ve sağlık kontrollerinin yapılması sürecine başlandı.

Faz-2 kapsamındaki aşılamaya da en geç şubatta başlanması ve bu aşamanın 2 ay içinde tamamlanarak Faz-3'e geçilmesi hedefleniyor. Ayrıca 3 inaktif aşı çalışması Faz-1 insan deneyleri aşamasında bulunuyor.

Bunun yanında 3 inaktif, 2 adenovirüs ile virüs benzeri parçacık (VLP) temelli Kovid-19 aşısı çalışmalarında klinik öncesi aşama tamamlandı. Bu aşılarda da insan deneylerine başlanması için gün sayılıyor. Diğer yerli aşı çalışmaları, klinik öncesi safhada bulunuyor.

Hacettepe Üniversitesi Aşı Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Sezer Okay aşı çalışmalarının son derece önemli olduğunu söyledi ve “Her aşı çeşidi her hastalık için uygun olmayabiliyor. Kovid-19 yeni bir hastalık olduğu için hangi aşının daha etkili olacağı konusunda da yüzde 100 netlik yok. Piyasaya çıkan inaktif, mRNA aşıları var. Bunların etkililikleri farklı düzeylerde oluyor. Ülkemizdeki yerli aşı çalışmaları bu anlamda zenginlik taşıyor" ifadelerini kullandı.

Okay, Aşı Enstitüsü bünyesinde TÜSEB desteğiyle yürüttükleri Kovid-19 aşısı geliştirme projesi kapsamında çalışmaların hızla sürdürüldüğünü belirterek, sürece ilişkin şu bilgileri paylaştı:

Geliştirdiğimiz aşı, peptit aşısı çeşidine giriyor. Peptitleri, virüsün küçük protein parçacıkları olarak tanımlayabiliriz. Bu küçük protein parçacıklarını kullanarak aşı geliştirmeye çalışıyoruz. Şu an hayvan deneyleri aşamasındayız. Geliştirdiğimiz aşıları farklı şekillerde formüle ediyoruz ve farklı içeriklere sahip aşılar elde ediyoruz. Bu aşıları hayvanlar üzerinde deniyoruz. Bu aşıların hem canlılara herhangi bir yan etkisi olup olmadığını hem de etkililiğini, yeterli antikor gelişmesine yardımcı olup olmadığını test ediyoruz. Her şey yolunda gittiği takdirde en geç yazın yerli aşımızı olabileceğimizi öngörüyoruz.

Aşılar hangi aşamalardan geçiriliyor?

Aşı çalışmaları, klinik öncesi ile Faz-1, Faz-2 ve Faz-3 olmak üzere 4 aşamada yürütülüyor.

Klinik öncesi çalışmalarda aşılar, güvenilirliği ve etkililiğinin belirlenmesi için hayvanlar üzerinde deneniyor. Böylece yan etkisi olup olmadığı, yeterli antikor oluşturup oluşturmadığı test ediliyor.

Daha sonra klinik denemeler kapsamındaki Faz-1, Faz-2 ve Faz-3 aşamalarında aşı insanlar üzerinde deneniyor. Faz-1 aşamasında az sayıdaki gönüllü, sağlıklı denek üzerinde aşının güvenilirliği ve olası yan etkileri araştırılıyor.

Faz-2 aşamasında ise güvenilirliği doğrulanan aşının etkinliği 100'den fazla denek üzerinde test ediliyor. Son olarak Faz-3 aşamasında aynı işlem birkaç bin denekte tekrarlanarak aşının güvenilirliği ve etkililiği araştırılıyor.