Ertuğrul Şahan 

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Fatih Dönmez, Konya’da ekonomi editörleriyle bir araya geldi. Dönmez, buluşmada enerji arama ile tarama çalışmaları ve yenilenebilir enerji yatırımları da dahil pek çok konuda önemli açıklamalarda bulundu. Bu açıklamalar şöyle:

Örnek adımlar atılıyor

Geçtiğimiz yıl Ar-Ge çalıştayımızda hidrojenle ilgili yol haritamızı belirleyebilmek için doğal gaz sektörünün de bazı sorumlulukları üzerine alması gerektiğini söylemiştik. Nitekim sektör de hidrojenin şebekeye doğal gaza belli oranda karıştırmak suretiyle gerek yakıcılarda gerek iç tesisatta gerekse şebekedeki etkilerini burada çalıştılar. Yüzde 5 ila yüzde 20 hidrojenin doğal gaz şebekelerine basılabileceğini deneysel olarak ortaya koydular. Bu tip çalışmalar Avrupa, Asya, Amerika gibi dünyanın muhtelif yerlerinde yapılıyor.

Avrupa Birliği (AB) ve bazı ülkeler 2050 yılında net zero kavramını yani salınan emisyonla tutulan emisyonu sıfırlayacak bir hedef ortaya koydular. Buradaki temel prensip de iklim değişikliğiyle daha etkin bir mücadele. Atmosfer dünyanın ortak malı. Atmosfere saldığınız gazlar tüm insanoğlunu etkileyebiliyor. O açıdan da kolektif bir akla ve eyleme ihtiyaç var. Bu kapsamda da ülkeler bazı önemli adımlar atıyor. Biz de Paris Anlaşması’na taraf ülkelerden birisiyiz. Gerçi bir rezervimiz var. Gelişmiş ülkelerden çıkıp gelişmekte olan ülkelere geçmemiz gerekiyor ki yükümlülüklerimiz daha adil olarak paylaşılmış olsun tarafımızca. Onunla alakalı çekincelerimizi, düşüncelerimizi o platformlarda yerine getiriyoruz. Ama bu demek değildir ki biz emisyonla ilgili adım atmayalım, önlem almayalım.

Karbon salımını azaltıyoruz

Özellikle yenilenebilir kaynaklara ağırlık vermek suretiyle ülkenin enerji ihtiyacında mümkün mertebe emisyon salınımlarını azaltmaya çalışıyoruz.

Geçtiğimiz yılki elektrik üretimimizin yaklaşık yüzde 50’si yenilenebilir enerji kaynaklarından gerçekleşti. Ama tüm enerji ihtiyacınızı yenilenebilir kaynaklardan elde etme imkânımız da yok, bunu da biliyoruz. Çünkü o kaynaklar değişken kaynaklar.

Akkuyu 2023’te devrede

Önümüzde bir başka fırsat daha var. O da nükleer enerji. Nükleer güç santralleri bu anlamda önümüzdeki dönemde çok daha fazla öne çıkacak gibi duruyor. Çünkü sıfır emisyonlu, yani bacasından herhangi bir atığınız söz konusu değil. Biz de Akkuyu NGS’de üçüncü reaktörün temelini attık. İnşallah bir yıl içerisinde dördüncü reaktörün de temelini atacağız ve 2023’ten başlayarak birer yıl arayla 4 üniteyi işletmeye alacağız. Böylece elektrik ihtiyacımızın yüzde 10’unu nükleer enerjiden karşılayacağız.

Hedef büyük

Son 20 yılda doğal gaz kullanan il sayımızı 5’ten 81’e çıkarttık. Nüfusun yüzde 80’ine doğal gazı götürüyoruz. Nüfusumuzun yüzde 65-66’sı da doğal gazı fiilen kullanıyor. 591 ilçe ve yerleşim birimimiz doğal gaz kullanır vaziyette. İnşallah 2021’de 35 ilçemize daha doğal gaz götüreceğiz, bu oran artacak.

Nüfusu 20 binin üstünde olan ilçelere doğal gaz götürmek için çalışıyoruz. Ardından 15 binin üstündeki ilçelere bakacağız. Sonra da 10 bin nüfus ve üzerinde olanlara. Hedefimiz, merkez nüfusu 10 binin üzerindeki ilçeleri doğal gazla tanıştırmak. Boru hatlarının uzun olduğu yerlerde belki taşıma yoluyla gaz ihtiyaçlarını karşılayacağız, 86 ilçemizi de CNG/LNG’yle besliyoruz.

Gaz şirketlerine talimat verildi

Doğal gaz dağıtım sektörüne de bir çalışma yapmalarını arzu ettik. Sorumluluk altında olan lisans bölgelerinde bu bahsettiğim nüfus kriterlerine uygun olarak hemen bir projelendirme ve buna bağlı olarak bütçeleme çalışmalarını istedik. 3 hafta içerisinde o çalışmalar bakanlığımıza gelecek, bir planlama yapacağız.

Yatırımların hem ekonomik hem sosyal hem çevresel etkilerini hep birlikte değerlendirmemiz gerekiyor ki rasyonel bir karar alabilelim. Nüfusu 10 bin olup doğal gaza ulaşamayan yerleşim sayımız 70 civarında. Örneğin Konya nüfusunun şu anda yüzde 80’i doğal gaza erişiyor. İlçe sayısı itibarıyla yarısı. Geriye kalan ise 15-16 ilçe dağınık ve nüfusları çok daha az olan biraz daha merkezden uzak yerleşim birimleri. Ama doğal olarak vatandaşımız da her gittiğimiz yerde “Komşu ilçemizde var, il merkezimizde var, biz de doğal gaz kullanmak istiyoruz” diyor.

Göçü durduruyoruz

Biz şunun farkındayız: Doğal gazın girdiği yerlerde göç duruyor. Buralarda tersine göç başlıyor. Özellikle emekli olup çocukluğu, gençliği ilçesinde geçen vatandaşlarımız doğal gaz olunca sadece yazın değil, kışın da orada kalmaya başlıyor. Bunu biz özellikle pandemi döneminde çok hissettik.

Tatil beldelerinin özellikle Akdeniz, Ege’de şöyle bir durumu da var: Kışın çok sert geçmeyen yerler. Şimdi İç Anadolu’da kış hakikaten çok sert geçer ve tüketim daha yüksek ve onların bütçelerine daha fazla yük getiriyor. Bugüne kadarki yapılan yerlerin kendi içerisinde bir tutarlılığı var. Ama oralardan da talepler gelmiyor değil. Kademeli olarak önce 20 bin, sonra 15 bin ve sonra 10 binin üzerindeki ilçe merkezlerini de kapsama alarak 5 yıllık bir yatırım dönemi planlıyoruz, buralara da doğal gazı götürmeyi planlıyoruz.

2023’te inşallah Karadeniz’deki gazımızı da sisteme basacağımız için artık sistemde belli bir oranda yerli doğal gaz kullanır hale de geleceğiz.

Ertuğrul Gazi geliyor

Ertuğrul Gazi gemisi seyir halinde. Süveyş Kanalı’ndaki sıkıntıdan dolayı biz de biraz bir gecikme yaşadık. Çünkü şu anda kanal açıldı ama, bir kuyruk var. Nisan ayı içerisinde biz onu Hatay Dörtyol’a gelmiş olacak. Gemi 110 milyon metreküplük kapasiteye sahip, günlük üretimi de 28 milyon metreküp. Normalde bu gemiler üzerindeki LNG, sıvı doğal gazı gazlaştırıp şebekeye basarlar aynı karadaki terminaller gibi. Fakat sıvı olarak kara tankerlerine basılması imkânı da getiren bir özellik eklettik bu gemilere. Bizim şebekenin gitmediği yerlerde LNG’yle sevkıyat yapıyoruz özellikle turizm bölgelerinde, bazı sanayi alanlarında yani yerleşimin olmadığı şehirden uzak yerlerde. Eğer Hatay’dan da bağlanırsak Adana, Mersin, Akdeniz, Antalya tarafının lojistiğini LNG olarak kara tankerleriyle bu gemi vasıtasıyla yapacağız. Kendi gemimizi bağlayınca şu andaki geminin de kiralama hizmeti de sona ermiş olacak.

FSRU’ların çalışma usulü şöyle: Biz gemiyi sabit tutuyoruz, diğer LNG kargo gemileri geliyor yanaşıyor, gemiden gemiye aktarım yapıyoruz. 2 FSRU gemimiz var, birisi kamuya ait, birisi özel.

Halkaya yenisi ekleniyor

Şu anda 3 tane sondaj gemimiz mevcut. Fatih, Yavuz ve Kanuni, 2 tane de sismik araştırma söz konusu. Sismik gemilerimiz Barbaros Hayrettin Paşa’yla MTA Oruç Reis’tir. Dördüncü gemiyle ilgili olarak şimdi bizim Karadeniz’deki iş planımıza bağlı olarak bir çalışma başlattık. Çeşitli tabi gemiler var şu anda satışa, devre hazır. 3’üncü şahıslardan bağımsız ekspertiz raporlarının alınması, bizim kendi personelimizin teknik değerlendirmeleri ardından da fiyat ilişkin bir değerleme yapılması gerekiyor. İşte satıcıyla pazarlık, müzakere süreçleri var.

Dördüncü gemiyle ilgili planımız var. Aynı anda birkaç seçeneği değerlendiriyoruz. Şartları en uygun hem teknik, hem de ekonomik olarak tercih edip bir tanesinde karar vereceğiz.

Açık kapatılıyor

Güneş gündüz var gece yok, yaz ve kış farklı. Rüzgâr her zaman aynı şekilde, aynı şiddette esmiyor. Hidrolik kaynaklara bakınca bazen kurak sezonlar söz konusu. Belki 100 birim üretecek bir tesisisiniz var ama yağışların az olmasından dolayı üretim zaman zaman yarı yarıya azalabiliyor. Biz vatandaşımıza, sanayicimize “Kusura bakmayın, bu sene yağış az oldu, elektriği biraz keseceğiz” diyemeyiz. Mecburen oradan azami derecede üretiyoruz. Bu durumlarda diğer klasik, geleneksel, ağırlıklı olarak da fosil yakıtlar gündeme geliyor. Tüm dünyada olduğu gibi doğal gazdan ve kömürden elektrik üreterek açığı kapatıyoruz.

GES-3 yarışması Nisan’da

GES-3’le ilgili olarak başvuruları aldık. Mart ayında 700’ün üzerinde başvuru geldi. Her bir başvuru önce teknik olarak inceleniyor fiyat zarfları açılmadan. Bazı belgeler istiyorsunuz, o değerlendirmeler, incelemeler bitmek üzere. Nisan ayı içerisinde etap-etap, il-il YEKA yarışmalarını yapmayı ve tamamlamayı istiyoruz.

Elektrik kesintisi yok

3 sene önce 50 milyar metreküpün üzerinde doğal gaz tüketmiştik. 2019’u 46 milyarla, 2020’yi de 47,5 milyar metreküple kapatmıştık. Tüketimin azalmasındaki asıl etken elektrik üretimindeki payının azalması. Temel sebebi de yenilenebilirin daha fazla artık sistemde elektrik üretim payında pay alması.

Serbest piyasada kömür ve doğal gaz santralleri günlük borsada biliyorsunuz rekabet ediyor. Bu birkaç yıldır da kömür fiyatları doğal gaz fiyatlarına göre daha düşük olduğu için onlar daha fazla üretimden pay aldılar. Doğal gaz santralinin bir de böyle bir handikabı oldu geçtiğimiz bu birkaç yıl içerisinde. 7-8 sene önce doğal gazın elektrik üretimindeki payı yüzde 50’ydi. Bu oran yüzde 25’e düştü yani yarı yarıya azaldı ama buna rağmen bir elektrik kesintisi de yaşatmıyoruz.

İlerisi için konut tüketimleri ne olacak? Sanayi tüketimleri ticari ve elektrikteki payı açısından baktığımızda biz bu seviyeleri altına fazla düşmeyiz. Doğal gazın payını neler etkiler sorusunun cevabı ise kurak sezonlarda hidrolik üretimimizin payı düşerse doğal gazın artar. Yağışlı sezonlarda daha çok hidrolikten üretim olacak ve ona da öncelik veriyoruz. Yerli kaynak olduğu için doğal gazın payı düşecek. Doğal gazı bunlar etkiliyor.