Ölenin eşine veya çocuklarına bağlanan maaş ölüm aylığıdır. Bu halk arasında dul maaşı veya yetim maaşı olarak isimlendiriliyor. Ölen dul eşe aylık bağlanmasında bir şart aranmıyor. Yani yeniden evlenmemek, dul aylığı almak için yeterli. Başkaca şart yok. Ancak yetim aylığı bağlanması için bazı şartlar aranıyor.

Kimlere yetim maaşı bağlanabileceği ilgili sosyal güvenlik kanunlarında ayrıntılı olarak belirlenmiş. Ancak gerek geçmiş sosyal güvenlik kanunlarının yetim aylığı alma şartlarının farklı olması gerekse bu şartlar arasında zaman içinde çok sayıda yasal değişiklik yapılması dul ve yetim kadınların kafasının karışmasına neden oluyor. Bizim bile kafamız karışırken sosyal güvenlikle ilgili bilgiye sahip olmayanların kafası nasıl karışmasın. Birbirine benzer durumda olduğu zannedilen ancak esasında farklılık bulunanlardan eşi ve kocası öldüğü için tek bir maaş alan var, iki maaş alan da var, hatta üç maaş alanlar da bulunuyor. Üstelik bu üçü de sosyal güvenlik yasalarına uygun.

Dul ve yetim kalmış kadınlara hem kocadan hem de babadan olmak üzere iki maaş alınıp alınamayacağı hakkında bilgi vermeden önce ilk olarak kimlerin iki maaş alamayacağını anlatmak sonrasında ise kimlerin iki ve hatta üç maaş alma hakkının bulunduğunu açıklamak daha isabetli olacaktır.

Ölüm tarihi ne olursa olsun, ölen kocanın ve ölen babanın sigorta statüsü aynı ise dul ve yetim kadına sadece tek maaş bağlanır. Ölenlerin sigorta statüsü aynı ise tercih edilen ölüm aylığı bağlanıyor. Eşinden tercih edene eşinden anne/babasından tercih edene ise anne/babasından ölüm aylığı bağlanıyor. Dolayısıyla kocası SSK, babası SSK veya kocası Bağ-Kur babası Bağ-Kur ya da kocası Emekli Sandığı babası Emekli Sandığı sigortalısı/emeklisi olan dul -yetim kadınlar ölen koca ve babadan dolayı iki aylık alamıyor, sadece bir aylık alabiliyor. Ancak ölen anne ve ölen baba da sigortalı ise ve ölenlerin ikisi de memur emeklisi değilse ölen koca yerine ölen anne ve babadan olmak üzere iki maaş almak daha cazip olabiliyor. Olabilir diyoruz, zira bazen kocadan bağlanan tek aylık da anne ve babadan bağlanan iki aylıktan fazla olabiliyor.

Hem kocadan hem de babadan dolayı SSK ve Bağ-Kur şartlarından iki maaş alabilmek için aranan iki ölçü var. Bunlardan ilki ölen baba ve kocanın sigorta statülerinin farklı olması diğeri ise babanın ve kocanın ikisinin veya en az birinin ölüm tarihinin 1 Ekim 2008 öncesi olup 1.10.2008 öncesi bağlanmış bir ölüm aylığının bulunması. Misal, bir kadının kocası 1.10.2008 öncesi ölmüş ve 1.10.2008 öncesi kocadan aylık bağlanmışsa baba ister 1.10.2008 öncesi ister 1.10.2008 sonrası ölmüş olsun sigorta statüsü farklı ise iki aylık bağlanıyor. Tam tersi ölen babasından 1.10.2008 öncesi aylık bağlanan ve sonra evlilik nedeniyle babadan bağlanan aylığı kesilen kız çocuğunun daha sonra kocası ölmüş ise yine sigorta statüleri farklı ise iki maaş bağlanıyor. Bu iki varyasyon dışında kalanlar iki aylık alamıyor.

Yani ölümlerin ikisi de 1.10.2008 tarihinden sonra olmuşsa iki ölüm aylığı mümkün olmadığı gibi ölümlerin biri 1.10.2008 tarihinden önce olsa dahi 1.10.2008 öncesinde aylık bağlanmamışsa yine iki aylık bağlanamıyor. Misal, 1.10.2008 tarihinden sonra ölen eşinden aylık bağlanmış kadının babası 1.10.2008 öncesi ölse dahi SGK iki aylık bağlamıyor. Ancak ölümlerin biri 1.10.2008 öncesi biri 1.10.2008 sonrası ve sigorta statüleri de farklı ise yargı iki aylığında bağlanmasına hükmediyor.

Buraya kadar anlattıklarım ölenlerin birinin SSK diğerinin Bağ-Kur statülü olması hali için geçerli. Eğer ölenlerden biri SSK biri Emekli Sandığı veya biri Bağ-Kur diğeri Emekli Sandığı sigortalısı ise ölüm tarihine bakılmaksızın iki maaş bağlanıyor. Yine ölen koca emekli sandığı statüsünde ve ölen anne ve baba da SSK veya Bağ-Kur statüsünde ise mutlak olarak üç maaş bağlanıyor. Bunun dışında 1.10.2008 öncesi ölen kocasından SSK ya da Bağ-Kur maaşı bağlanmış kişinin sonradan anne ve babası da ölmüş, bunların üçünün de sigorta statüsü farklı ise üç maaş bağlanma hakkı doğuyor. Misal; 1.10.2008 tarihinden önce ölen eşinden SSK maaşı bağlanan kişinin annesi Bağ-Kur babası da memur emeklisi ise ölen kocadan SSK, ölen anneden Bağ-Kur ölen babadan da Emekli Sandığı maaşı olmak üzere iki yetim bir dul maaşı alınabiliyor.