Solomon Adaları Başbakanı Manasseh Damukana Sogavare hükümetinin Çin ile bir güvenlik anlaşması imzaladığını duyurdu. Anlaşma takımadanın iki müttefiki -ABD ve Avustralya- tarafından sert eleştiriler gelmesine yol açtı. İki ülke Pekin'in Pasifik'teki askeri stratejilerinden endişe duyuyor.

Şarku’l Avsat’ın Fransız haber ajansı AFP’den aktardığı habere göre Sogavare dün parlamentoya hitaben yaptığı konuşmasında “Solomon Adaları halkını temin ederim ki, ulusal çıkarlarımızın rehberliğinde olası sonuçların tamamen farkında olarak Çin ile bir anlaşma imzaladık” ifadelerini kullanarak diğer ülkeleri ‘Solomon Adaları’nın egemen çıkarlarına saygı duymaya’ davet etti. Sogavare ‘Birkaç gün önce’ imzalanan anlaşmanın ülkesi için bir ‘onur ve ayrıcalık’ olduğunu söyledi. Ancak Başbakan, anlaşmanın imzalı içeriğini yayınlanma tarihini ülkenin muhalefet lideri ile paylaşmayı reddetti. Salı günü Pekin, Solomon Adaları ile bir ‘güvenlik çerçevesi anlaşması’ imzaladığını duyurdu.

Anlaşmanın taslak metninin bir kopyası geçen ay basına sızdırılmıştı. Anlaşma Çin güvenlik güçleri ve donanma kuvvetlerinin takımadada konuşlandırılmasına izin veren önerileri içerdiği için Avustralya'da şoka neden olmuştu.

Canberra ve Washington uzun zamandır, Çin'in Güney Pasifik'te deniz gücünü sınırlarının ötesinde göstermesine izin verecek bir deniz üssü inşa edebileceğinden endişe ediyor.

Sogavare Çin ile yapılan anlaşmanın ülkesi ile Avustralya arasında imzalanan anlaşmayı ‘tamamladığını’ söyleyerek mevcut durumun, Pasifik Okyanusu’nda bulunan ülkede ‘ciddi güvenlik boşluklarını’ kapatmakta başarısız olduğuna işaret etti.

Başbakan ayrıca ‘ülkesinin tüm komşuları, dostları ve ortaklarından Solomon Adaları'nın egemen çıkarlarına saygı göstermelerini’ istedi.

Dün Avustralya Dışişleri Bakanı Marise Payne, Solomon Adaları'nı ‘şeffaf olmadığı’ ve anlaşma konusunda diğer Pasifik ülkelerine danışmadığı gerekçesiyle eleştirdi.

Avustralya Başbakanı Scott Morrison, Solomon Adaları ile ilişkileri ihmal ettiği gerekçesiyle hükümetine yöneltilen eleştirileri reddederek, Solomon Adaları'nı ‘mümkün olan en kısa sürede’ ziyaret edeceğini duyurdu.

Ancak Avustralya Başbakan Yardımcısı Barnaby Joyce, basın mensuplarına verdiği demeçte farklı bir üslup benimseyerek, anlaşmanın Pekin'in Solomon Adaları'nda askeri bir üs kurmasına izin vereceğini söyleyerek “Kıyılarımıza bakan küçük bir Küba istemiyoruz” dedi.

Geçtiğimiz kasım ayında üç gün süren protestolar, 800 bin kişilik ülkeyi sarsmıştı. Bu kaosun çeşitli sebepleri vardı.

Kaosun arkasında, hükümete duyulan öfkenin ve yeni tip koronavirüs (Kovid-19) pandemisi yüzünden kötüleşen ekonomik zorlukların yanı sıra, Solomon Adaları'nın en kalabalık adası olan Malaita ve ülkenin idari başkentinin bulunduğu Guadalcanal sakinleri arasındaki tarihi husumet yatıyor.

Ayrıca Başbakan 2019'da, Tayvan ile uzun süredir devam eden bağları aniden kesmesinin ardından Pekin ile daha güçlü bağlar kurmak istediği için eleştiri oklarının hedefi olmuştu.

Geçtiğimiz haftalarda Avustralya ve ABD, Solomon Adaları'nı Pekin ile yakınlaşmaktan vazgeçirmek için diplomatik çabalarını yoğunlaştırdı.

ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ned Price pazartesi günü yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Böyle bir anlaşmanın imzalanmasının, Solomon Adaları'ndaki istikrarın daha çok sarsılmasına yol açabileceğini ve Pasifik Okyanusu adaları bölgesinin tamamı için endişe verici bir emsal oluşturacağını düşünüyoruz”.

Geçen hafta Canberra, beklenmedik bir şekilde, Pasifik Bakanı Zed Seselja'yı adanın başbakanıyla görüşme yapmak üzere Honiara'ya göndermişti.

Salı günü Avustralya Dışişleri Bakanı Marise Payne ile yaptığı ortak açıklamada Seselja, anlaşmanın imzalanması karşısında ‘büyük bir hayal kırıklığı’ yaşadığını dile getirdi.

İki Avustralyalı bakan açıklamalarında “Bu anlaşmanın oluşumuna meydan veren şeffaflık eksikliğinden ve bunun bölgemizi istikrarsızlaştırabileceğinden ötürü endişeliyiz” ifadelerini kullandılar.

Aynı zamanda ABD, Pekin'in hedeflerine ulaşmasını engellemek için Solomon Adaları'na öncelik verileceği bir Pasifik turu için üst düzey bir diplomatik heyetin görevlendirildiğini duyurdu. ABD Ulusal Güvenlik Konseyi Hint-Pasifik Koordinatörü Kurt Campbell’in, Dışişleri Bakanlığı’nın Doğu Asya ve Pasifik İşlerinden Sorumlu Yardımcısı Daniel Kritenbrink ile birlikte bu hafta sonunda Solomon Adaları'na gitmesi bekleniyor.

Sidney merkezli Lowy Enstitüsü düşünce kuruluşundan Mihai Sora, Campbell'in ziyareti gerçekleşmeden önce ‘anlaşmanın alelacele tamamlandığından neredeyse emin’ olduğunu söyledi.

Başbakan'ın ‘Pasifik'te bir Çin askeri üssü istemediğini söylerken samimi olduğunu’ düşündüğünü de sözlerine ekledi.

Çin, kendi topraklarının bir parçası olarak kabul ettiği Tayvan'ın diplomatik olarak tanınmasına karşı çıkıyor. Tayvan'ın diplomatik olarak tanınmamasını herhangi bir ülke ile diplomatik ilişkiler kurmak için ön koşul olarak görüyor.

Washington Çin’in nüfuzunu engellemek için bölgedeki varlığını güçlendirmeye çalışıyor. ABD geçtiğimiz şubat ayında yaptığı açıklamada 29 yıl önce kapattığı Solomon Adaları'ndaki büyükelçiliğini yeniden açacağını duyurmuştu.