Rekabet Kurumu’nun ‘Yaş Sebze ve Meyve Sektör İncelemesi Raporu’ tamamlandı. Rapora göre yaş sebzeler ve meyveler, çok sayıda el değiştirerek toplayıcı, simsar, komisyoncu, tüccar gibi aracılar yoluyla tüketiciye ulaştırılıyor. Üretici örgütlenmesi ise arzulanan düzeyde değil. Bundan ötürü pazarlama kanalı uzuyor, tüketicinin ödediği paradan üreticinin eline geçen miktar düşüyor.

Üretim de etkileniyor

Nihai ürün fiyatlarında yaşanan artışlar ve düşüşler sonraki yıl üretimine yansıyor. Üretim eksikliği veya fazlalığı ortaya çıkması fiyat istikrarsızlığına yol açıyor. Üretimin yanında depolama ve dağıtım da önem taşıyor. Depolama ve dağıtım sorunlarından dolayı ürünlerin fiyatlarında volatilite görülüyor. Pazarlama da özel sektör tarafından yapılıyor. Üreticiden tüketiciye olan pazarlama kanalında genellikle komisyoncular, tüccarlar ve perakendeciler görev alıyor.

Oligopol var

Üretim yapan oyuncular önemli oranda rekabet ediyorlar ancak girdileri çoğunlukla oligopol piyasalardan sağlıyorlar. Bu problemin önüne geçilmediği takdirde tarım sektörünün kârının eriyeceğinden, üretimin daralacağından korkuluyor.

Merkez Birliği oluşturulsun

Çiftçi, ürünlerini satarken çoğunlukla aracılar, komisyoncular ya da tüccarlarla karşı karşıya kalıyor. Bu elden ele geçişler sonucunda ürünün fiyatı artıyor ve bu yüksek fiyat tüketici talebinin düşmesine sebep oluyor.

Aracıları ortadan kaldırma konusunda tarım satış kooperatifleri önemli rol oynuyor, oynayacak. Raporda ayrıca imalat ile ihracatta belirleyici büyük tüccarlar ve sanayicilerle rekabet etmesi için ülke çapında bir merkez birliği oluşturmaları öneriliyor.

Planlama şart

Raporda zincir marketlere de değiniliyor. Bu marketlerden 4’ünün pazarın yüzde 50’sinden fazlasına hakim olduğuna dikkat çekiliyor. “Zincirlerin her birinin alıcı gücü artıyor. Bu gücün kötüye kullanılmasını önlemek amacıyla düzenlemeler yapılmalı” çağrısında bulunuluyor.

Rekabet Kurumu’nun raporunda tarım piyasalarında hem arz güvenliği hem de fiyat istikrarı açısından alınması gereken önlemlere de yer veriliyor.

Bu önlemler şöyle sıralanıyor:

İşte alınacak önlemler

Yardımlarla, yerli üretimi arttıracak hamlelerle maliyetler indirilmeli.

Üretim planlaması yapılmalı.

Aracıların görevleri üretici birliklerince yerine getirilmeli. Birlikler yeniden yapılandırılmalı.

Çiftçi gelirlerini arttıracak teşvikler devreye alınmalı.

Finansman maliyetleri aşağıya çekilmeli.

Zincir marketlerin alıcı güçlerinin sınırlandırılması için haksız ticari uygulamalara yönelik tedbirler hayata geçirilmeli. Bu uygulamalar sıkı şekilde denetlenmeli.