Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Selman Tunay Kamer, sosyal ağ ve kripto para kullanımında dikkat edilmesi gereken hususlar ile veri güvenliğini korumak için alınması gereken tedbirleri konuştuk.

Kamer, sorularımıza şu yanıtları verdi:

Gençler bilinçlendirilmeli

1. Tik Tok uygulamasının neden olabileceği tehlikelere ve bunlara karşı alınacak önlemleri sıralayabilir misiniz?

TikTok eğlence amacıyla kısa videoların paylaşılması veya canlı yayınlar yapılması şeklinde kullanılan bir mecra olarak kabul edilmektedir. Fakat bu mecrada yapılan paylaşımlarla bazen eğlencenin dışına çıkıldığı, kültürün ve değerlerin ayaklar altına alındığı görülmektedir. Günümüzde TikTok gençler arasındaki eğilimleri belirlemede ilk sıralarda yer almaktadır. Artık bir şeyin moda olması tamamen bu tür platformlara bağlı haldedir. Lise çağında gençlerde ‘trend olma’ veya ‘trendi yakalama’ gibi kavramlar oluşmuş durumdadır. Bu da ergen psikolojisi için önemlidir. Diğer taraftan TikTok’ta başlatılan akımlar gençlerin ölümleriyle bile sonuçlanabilmektedir. Gençlere kendilerini veya yeteneklerini bu gösterecekleri yerin TikTok olmadığı uygun bir dille anlatılmalıdır. Sosyal medyada neler paylaştıkları kontrol edilmelidir. Gerekirse paylaşım içeriklerinin ebeveynlerle birlikte hazırlanarak bu platformların sadece eğlence amacıyla kullanılması gerektiği bilinci gençlere kazandırılmalıdır.

En büyük tehditlerden biri

2. Deepfake uygulaması da riskler içeriyor, değil mi?

Elbette. Deepfake, günümüzün en dikkat çekici dijital gelişmelerinden biridir. Başarılı yapay zekâ çalışmalarının bir sonucu olarak Deepfake, artık normal kişilerin bile kullanabildiği bir video manipülasyon aracı haline gelmiştir. Deepfake’le aslında belirli bir zaman ve mekânda bulunmamış bir kişiyi oradaymış gibi göstermek ve aslında söylemediğini söylemiş gibi göstermek mümkün hale gelmiştir. Tabii ki bunun tamamen ayırt edilemeyecek bir şekilde yapılabildiğini söylemek halen zordur. Fakat bu durum değişecek ve bir video kaydının asıl kayıt olup olmadığını anlamak imkânsız hale gelecektir. Deepfake, siyaset, hukuk, ekonomi, itibar gibi konularda geleceğin en büyük siber tehditlerinden biridir. Deepafake’in neden olabileceği tehlikelerden korunmanın temel yollarından biri internet ortamında daha az dijital ayak izi bırakmakla doğru orantılıdır. Yani fotoğraf ve video paylaşırken iki kez düşünmemiz gerekmektedir. Özellikle yüz hatlarının net olarak görüldüğü veya portre fotoğrafların paylaşılmaması büyük önem taşımaktadır.

Aman dikkat

3. Sosyal ağlarda yalan dolan haberlerle, karalama kampanyalarıyla karşı karşıya kalıyoruz. Youtuber’lar ve Influencer’lar takipçilerini yanlış yönlendirebiliyor, toplumu ya da bir yatırımcı grubunu yanıltabiliyor. Bunlara karşı neler yapılmalı, devlet ve toplum tarafından ne gibi tedbirler alınmalı?

Sosyal medyada yalan haber, itibar suikastı, hakaret, istismar gibi birçok olayla karşılaşılmaktadır. Devletlerce bu konuda yasal düzenlemeler yapılmalıdır. Bir haberle karşılaşıldığında onun kim tarafından paylaşıldığı, hesabın doğru olup olmadığı, hesabın ne zaman açıldığı, yapılan bir paylaşımın benzerinin bulunup bulunmadığı mutlaka kontrol edilmelidir. Çünkü bazen hesaplar çok tanınmış isimler adına veya birkaç harfiyle oynanarak açılmakta ve diğer kullanıcılar manipüle edilmekte yahut kandırılabilmektedir.

Ortada muhatap olmalı

4. Sosyal medya düzenlemesiyle ilgili yorumlarınızı da alabilir miyiz?

Ortada bir yasa olmalı. Çünkü sosyal medyada bir iftira ya da iddia dillendirildiğinde ortada muhatabın olması çok önemli. Sosyal medya düzenlemeleri, mecraların ülkelerde temsilci bulundurmalarını; verileri korumaları ve gelirleri karşılığında vergi ödemelerini zorunlu kılıyor. Diğer taraftan çocuklarla ilgili uygun olmayan içeriklerin paylaşılması, terör propagandası yapılması, İslamofobik açıklamalar yapılmasını kim arzu eder ki? Dolayısıyla adı her ne olursa olsun daha güvenli sosyal medya kullanımı açısından yasal düzenlenmelere gidilmesi mutlaka gereklidir.

Saldırılara karşı uyanık olun

5. Kripto para uygulamalarında da güvenlik açıklarıyla karşı karşıya kalınıyor. Bu noktada ne gibi adımlar atılmalı?

Bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de kripto paralara yatırım günden güne artmaktadır. Araştırmalara göre Türkiye kripto para yatırımcısı oranında Almanya, ABD, İspanya’dan sonra İngiltere ile dördüncülüğü paylaşmaktadır.

Kripto para, alıp satmak için bir borsa kullanmak gerekmektedir. Dünyada 3 bin 500’e yakın ve ülkemizde ise 30 civarında kripto para borsası bulunmaktadır. Yatırımcıların en büyük hataları kripto para borsalarını banka hesapları olarak düşünmeleridir. Onun için kripto para vurgunu olayları yaşanmaktadır. Bu tür olaylardan en az etkilenmek için ilk akla gelen çözüm cüzdan uygulamalarıdır.

Aman dikkat! Tuzağa düşmeyin

Şunu da göz önünde bulundurmak gerekir ki siber saldırganlar (hacker’lar) cüzdanlar için en büyük tehlikedir. Bazı yazılımlar, dijital ortamdaki özel anahtarlarınıza erişim imkânına sahiptir. Dijital cihazınıza fark etmeden yüklediğiniz bir uygulama, tanıdığınız birinden geldiğini sandığınız bir link tuzağa düşmenize neden olabilir. En çok kullanılan yöntemlerden biri olan sosyal mühendislikle bilgileriniz çalınabilir. Kripto para yatırımlarında mutlaka soğuk ve sıcak cüzdanlar kullanılmalıdır. Bu cüzdanlar kullanılırken siber saldırıların her an olabileceğini unutmamak gerekir.

Kişi sayısı kısıtlanmalı

6. Veri güvenliğini tehdit eden girişimleri engellemek için neler yapılmalı?

Siber saldırılardan korunmak için yapılması gerekenleri şu şekilde sıralayabiliriz. Ücretsiz olan Wi-Fi bağlantılarında dikkatli olunmalı.. Bir kullanıcı, erişim noktasına bağlandığında bütün bilgileri çalınabilir. Dijital cihazların çoğu açık Wi-Fi ağlarına otomatik veya bluetooth yardımıyla bağlantı kurar. Cihazın otomatik bağlanma özelliğini kapatmak bile saldırılardan korunmayı sağlar. Siber saldırganlar gönderdikleri linkin tıklanma ihtimalini arttırmak için saldırıları kişiselleştirir. Kişisel bilgilerin ele geçirilmesinin en kolay yollarından biri de sosyal medya hesaplarıdır. Sosyal medya mecraları cihazdaki dijital ayak izlerini kaydeder ve bilgiler kötü niyetli kişilerin ellerine geçebilir. Bu saldırıların engellenmesinin en kolay yolu, sosyal medya hesaplarını görebilen kişi sayısını kısıtlamaktır. Herkese açık olan hesap kullanmayı tercih edilirse tanınmayan kişilerden gelen mesajları açılmaması ve isteklerin kabul edilmemesi gerekir.

Yazılımlar güncel tutulmalı

Dijital cihazların güncel tutulması da önem taşımaktadır. İşletim sistemini, antivirüs programını ve diğer yazılımları güncel tutmak çok önemlidir. Doğru zamanda güncellemeler yüklenmediğinde siber saldırılara karşı savunmasız hale gelinebilmektedir. Kendini güncelleyen network donanımlarını kullanmak da bu sorunları ortadan kaldırabilir.

Yıllardır dijital cihazlar ve internet güvenliğinde en zayıf durum kolay tahmin edilebilen şifrelerdir. Otomatik şifre deneme saldırılarına karşı gelebilecek şifrelerin belirlenmesi, en etkili dijital güvenlik önlemlerinden biridir. Güvenliği artırmak için çift faktörlü kimlik doğrulama sistemlerini kullanmak daha güvenlidir.

Riskler var

Şifrelenmemiş web sitelerini kullanmak güvenlik açısından önemlidir. Özellikle çevrimiçi alışveriş yaparken kredi kartı bilgilerimizin çalınmaması için https uzantılı ve 3D güvenlik önlemleri olan web sitelerini tercih etmemiz gerekir. Kritik öneri

7. Çocuklara, gençlere ve ebeveynlere sosyal medya kullanımı noktasında önerileriniz ya da uyarılarınız olacak mı?

Sosyal medya kullanımının aile ilişkileri üzerindeki olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak konusunda toplumdaki her kesime büyük sorumluluklar düşmektedir. Çocuklar, küçük yaşlardan itibaren sosyal medya kullanımı konusunda bilinçlendirilmelidir. Farklı yetenekler geliştirmeleri için cesaretlendirilmelidir. “Ağaç yaşken eğilir” atasözünde olduğu gibi sosyal medya kullanımı konusunda çocukları şuurlandırmak gerekmektedir. İlköğretim çağındaki çocuklar için eğitim müfredatlarına ‘Dijital Medya Okuryazarlığı’ dersinin eklenmesi gerekir. Erken yaşlardan itibaren çocuklara verilecek eğitim, çocukların gelecekte daha bilinçli sosyal medya kullanıcıları olmalarını sağlayacaktır. Önleyici çalışmalar yapılması konusunda çocukların çevrimiçi risklerden ve tehlikelerden korunması için öğretmenlerin ve ailelerin bilinçlendirilmesi de önem taşımaktadır.

Önemli ikaz

Ebeveynlerin çocuklara ve gençlere sosyal medya kullanımı konusunda onlara örnek birer rol model olmaları gerekmektedir. Diğer yandan 13 yaşından küçük çocuklara sosyal medya hesabının açılmaması gerekmektedir. 18 yaşından küçük çocukların da sosyal medya hesaplarının gizli hale getirilmesi, takipçilerinin ebeveynler tarafından bilinmesi ve direk mesajlaşma bölümlerinin kapatılması çocukların zorbalıkla karşılaşmamaları açısından çok önemlidir.