12 Ağustos 1930: Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın Kurulması 

Serbest Fırka, bir akşam Yalova’da böyle bir hava içinde doğmuş ve bu doğum bir beyanname ile bütün memlekete duyurulmuştu. “O gece kendisine yeni bir misyon yüklenen Fethi Okyar ise Atatürk’ün köşkünden kaldığı oteline dönerken çocukça bir sevinç içerisindeydi.” (Karaosmanoğlu,1993:116)  

Bazı yabancı araştırmacılar, Serbest Fırka’nın kuruluşunu tedkik ederken bir de komplocu yaklaşım gösterirler. Buna göre; “Serbest Fırka halkın hoşnutsuzluğunu gidermek için kurulmuş, göstermelik bir fırka olduğu kadar, rejimi eleştirenleri açığa çıkarma amacına matuftu.” (Ahmad,1999:76)   

Taha Akyol’un naklettiğine göre; Atatürk 1930’da Serbest Fırka’yı niye kurdurduğunu anlatırken, kendisinin Batı’da diktatör olarak anıldığını, manzaranın hakikaten bir diktatörlük manzarası olduğunu ve ölürse geriye bir istibdat müessesesi kalacağını, bunun için Serbest Fırka’nın kurulmasını istediğini söylemektedir.(Akyol,2009) 

Sonraki yıllarda hatıralarını kaleme alan Fethi Okyar, Atatürk’ün bu tespitine şu karşılığı vermiştir: “Fikriniz çok parlaktır. Gerçekten bugünkü idare şeklimiz lâfzen Cumhuriyet ise de, Cumhuriyet’ten ziyade dictatuer’e benzemektedir” (Okyar,1980:394) 

Atatürk o günlerde her ortamda bu rahatsızlığını dile getirmektedir: Atatürk, kurduğu partinin düştüğü ortama üzülüyordu. Halk partisi yöneticilerinin basiretsizliğinden, beceriksizliğinden, partiyi halka sevdirememelerinden acı acı şikâyet ediyor ve sinirleniyordu.(Kılıç-Turgut,2010:273) 

İşte bu duygularla Atatürk, SCF’yi çocukluk ve dava arkadaşı Fethi Okyar’a kurdurur. Hatta SCF’nin milletvekillerini bizzat kendisi seçer. Nitekim Atatürk’ün kız kardeşi Makbule Hanım ve bacanağı Süreyya (İlmen) Paşa da SCF’nin kurucuları arasında yer aldırılır.(Süreyya İlmen Paşa(1874 - 1955) Parti kurulurken CHP İstanbul Milletvekili idi. Atatürk’ün  eşi Latife Hanım’ın kız kardeşi Vecihe ile evliydi.) 

Cumhuriyet Tarihi’nin ilk çok partili seçimi 1930 yılının Eylül ayı sonunda yapılan yerel seçimlerdir. SCF, yapılan Belediye seçimlerine girerek umulmadık bir başarı sağlamış, çok büyük baskılara rağmen, 520 belediyeden yaklaşık 30’unu kazanmıştır. 

Özetle; Devletin demokrasiye tahammülü 3 ay kadar sürmüş, 12 Ağustos 1930 günü kurulan ‘Serbest Laik Cumhuriyet Fırka’ 17 Kasım 1930 günü kapatılmıştır. Böylece Türkiye, yeniden çok partili hayatın başladığı 1946 yılına kadar 16 yıl sürecek kesif bir tek parti yönetimine yelken açmıştır.