FARUK ARSLAN / İSTANBUL - Türkiye’de resmi ideolojik tabu haline getirilen laiklik, Meclis Başkanı İsmail Kahraman’ın “yeni anayasada olmamalı” önerisiyle yeniden tartışma konusu olurken, Kahraman’ın önerdiği sistemin birçok Avrupa ülkesinde yürürlükte olduğu belirlendi. Birçok Batılı devletin anayasasında bulunmayan laiklik ibaresi, anayasal olarak yer aldığı ülkelerde ise din dışılık/dinden ayrılık anlamları taşımıyor.

ABD ANAYASASINDA LAİKLİKTEN ESER YOK

Anayasalarında laiklik ibaresinin hiç geçmediği ülkelerin başında Amerika Birleşik Devletleri geliyor.

ABD hukuku ile ABD siyaset kültürünün merkezinde yer alan anayasanın hiçbir noktasında laiklik bulunmuyor.

Avustralya anayasasında da laikliğe yer verilmiyor.

Avrupa ülkeleri arasında Fransa, İrlanda ve Türkiye dışında hiçbir ülkenin anayasasında laiklik tabiri geçmiyor.

Fiilen laik hukukla yönetilen Batılı devletlerde ise laiklik, Türkiye’deki gibi devleti dinden soyutlandırma anlamını taşımıyor.

İNGİLTERE’DE GENİŞ YETKİLERE SAHİP ‘DEVLET KİLİSESİ’ VAR

İngiltere, İzlanda ve Norveç gibi ülkelerin anayasalarında ise “din” ibaresi açıkça yer alıyor. Avrupa’nın göbeğindeki Vatikan da dini terminolojiyle yönetilen bir devlet konumunda.

Almanya’da devlet tarafından dinsel topluluklara, yasal bir işbirliği statüsü ile katılımlı üyelerinden gelir vergisinin yanı sıra kilise vergisi tahsil etme hakkı tanınıyor. İngiltere’de direkt olarak devlete bağlı olan “devlet kilisesi” mevcut. Söz konusu kilisedeki piskoposlar, Lordlar Kamarası’nda sandalye sahibi olup tartışmalara katılabilmekte ve tüm Birleşik Krallık’ı etkileyen kararlar için ihtilaflarda oy kullanabiliyor. İngiltere’de parlamentonun açılışları da dualarla yapılıyor.

DEVLETİN KİLİSE VERGİSİ TOPLADIĞI BATILI DEVLET

Finlandiya’da, 1970’lerin başlarından bu yana din ve devlet ilişkilerinde kilise politikası yürütülüyor. Finlandiya Parlamentosu’nda Kilise hukukçuları ‘uzman kişiler’ vasfı ile kendilerine yer bulabiliyor.

Ayrıca Fin Hükümeti, Protestan Kilise’si ve Ortodoks Kilise’si üyelerinden gelir vergisi sistemiyle bağlantılı olarak kilise vergisi toplama hakkına sahip. Vergi üyeliğine ek olarak, işletmeler de kiliseye finansal destek sağlamakla hükümlü.

‘LAİK’ İSVİÇRE 2 KİLİSENİN ETKİSİNDE YÖNETİLİYOR

26 kantondan oluşan İsviçre’deki laiklik anlayışı da Türkiye’dekinden farklı.

Federal düzeyde laik olan İsviçre’de 24 kanton, Katolik Kilise’sini veya İsviçre Reform Kilise’sinin etkisinde faaliyet gösteriyor.

KRAL’IN KİLİSE ÜYESİ OLMASI ZORUNLU

Laiklikle yönetilen Norveç’te, kralın Norveç Kilisesi’nin bir üyesi olması mecburi. Ayrıca yarı resmi hüviyetteki Norveç Kilise’si diğer dinsel oluşumlardan farklı olarak özel bir kilise yasası ile düzenlenmiş bulunuyor.