12 Eylül 1980: Generallerin Darbe Yaparak Yönetime El Koyması 

Saat 24:00’e doğru Başbakan Demirel, Cumhurbaşkanı vekili İhsan Sabri Çağlayangil’i arayarak ‘Garip haberler alıyorum. Köşkte bir şey var mı?’ diye sorar. Çağlayangil, nöbetçi yaverini arar. Nöbetçi yaveri ‘Koruma polislerinin olduğu koğuşta bazı gariplikler olduğunu söyler. Bunun üzerine “Uyumayıp bekleyen Çağlayangil 04:00’te radyoyu açar ve okunan darbe bildirileriyle karşılaşır.” (Çağlayangil,1990:188) 

Türk siyasi hayatını 3. kez sarsan darbe bildirisi özetle şu şekildedir: Yüce Türk Milleti! Büyük Atatürk’ün bize emanet ettiği ülkesi ve milletiyle bir bütün olan Türkiye Cumhuriyeti Devleti son yıllarda izlediğiniz gibi dış ve iç düşmanların tahrikiyle varlığına, rejimine ve bağımsızlığına yönelik fikri ve fiziki haince saldırılar içindedir.

Devlet başlıca organlarıyla işlemez duruma getirilmiş, Anayasal kuruluşlar tezat veya suskunluğa bürünmüş, siyasi partiler kısır çekişmeler ve uzlaşmaz tutumlarıyla devleti kurtaracak birlik ve beraberliği sağlayamamışlar ve lüzumlu tedbirleri alamamışlardır. 

Aynı saatlerde CIA Şefi Paul Henze’ye ‘Senin çocuklar başardı’ şeklinde ulaştırılan haber, ABD Başkanı Carter’a ‘Damdaki Kemancı’ isimli tiyatro oyununu izlerken “Bizim çocuklar başardı”(Arcayürek,1989:149) şeklinde ulaştırılır. Sonradan Türkiye’ye gelen ABD Dışişleri Bakanı Haig, Evren’e “Geç bile kaldınız” der. 

Saat 04:00’ten sonra darbe iktidarının yansımaları başlar. “AP’li Nahit Menteşe’yi General Haydar Saltık arayarak devlete el koyduklarını, Başbakan Demirel’i Gelibolu’ya göndereceklerini söyler.” (Altuğ,1992:52) “Demirel’e bağlı MİT yine darbeyi gazetecilere haber vermiş, Başbakan’a vermemiştir.” (Birand.1999:179) 

12 Eylül’ü can güvenliğinden endişeye düşürülmüş toplumun büyük çoğunluğu mutlulukla karşılamıştır.’13 Eylül günü duran kan, 11 Eylül günü niye dökülüyordu?’ sorusuna, Türkiye mutlaka bir cevap bulmalıdır. (Arcayürek,1990:209) 

Bu dönemde toplam 1.683 kişi fişlenmiş, 650 bin kişi gözaltına alınmış, 230 bin kişi yargılanmıştı.12 Eylül hapishanelerinde işkence ise ayyuka çıkmış bir vaziyetteydi. İşkence sonucu cezaevlerinde 299 kişi hayatını kaybetmişti. 

12 Eylül Darbesinin bilançosu kelimenin tam manasıyla korkunçtu:12 Eylül darbecileri TBMM'yi kapattı, siyasi parti ve liderlerini susturdu. 650 bin kişiyi gözaltına aldı. 230 bin kişiyi yargıladı. 7 bin kişi için idam cezası istendi. 517 kişiye idam cezası verildi. Bunlardan 50'si asıldı. 388 bin kişiye pasaport verilmedi. 30 bin kişi işten atıldı. 14 bin kişi yurttaşlıktan çıkarıldı. 30 bin kişi siyasi mülteci olarak yurtdışına gitti. 300 kişi kuşkulu bir şekilde öldü. 171 kişinin "işkenceden öldüğü" belgelendi. 937 film "sakıncalı" bulunduğu için yasaklandı. 23 bin 677 derneğin faaliyeti durduruldu. 400 gazeteci için toplam 4 bin yıl hapis cezası istendi. Gazetecilere 3 bin 315 yıl 6 ay hapis cezası verildi. Gazeteler 300 gün yayın yapamadı. 13 büyük gazete için 303 dava açıldı. 39 ton gazete ve dergi imha edildi. Cezaevlerinde toplam 299 kişi yaşamını yitirdi. 144 kişi kuşkulu bir şekilde öldü. 14 kişi açlık grevinde öldü. 16 kişi "kaçarken" vuruldu. 95 kişi "çatışmada" öldü. 73 kişiye "doğal ölüm raporu" verildi. 43 kişinin "intihar ettiği" bildirildi (ntv,2007) 

12 Eylül 2010: Anayasa Değişikliği İçin Referandum Yapılması 

26 maddelik bir değişikliği içeren paket, TBMM tarafından kabul edildikten sonra Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından referanduma sunuldu.



Yaklaşık  50 milyon seçmenin oy kullandığı referandumda oylanan değişiklikle Anayasa Mahkemesi ve HSYK yeniden yapılandırılırken, kişisel verilerin korunmasına, seyahat hürriyetinden memura toplu sözleşme hakkına ve grev yasaklarının kaldırılmasına, askere sivil mahkeme yolunu açan düzenlemeden Yüksek Askeri Şura (YAŞ) kararlarının yargıya açılmasına, devletten olan şikayetlerin incelenmesi için Kamu Denetçiliği Kurumunun kurulmasına kadar birçok alanda köklü değişiklikler yapıldı.

 

12 Eylül 2017: S-400 Füze Savunma Sisteminde İmzaların Atılması

Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava ve füze savunma sistemi alımına dair kredi anlaşması Ankara'da imzalandı.