Kripto paralar günümüzün bir gerçeği. Coin adı ile piyasaya pazarlanan ve üreticisini milyarder yapan kodlanmış ve dijital şifreleme ile korunmuş bir sistem. Üreticisinin her bir koda bir değer biçtiği ve sonsuz manipülasyona açık olan bir sistem. Tabii ki en popüler olanları Bitcoin ve Ethereum. Kripto paraların aslında sosyal ve psikolojik boyutları dikkatlice incelenmeli ve hükümetler Crypto izleme merkezleri kurmalı ve kripto para üreticileri ve market yapıcıları sıkı denetime tabi tutulmalı. Sosyal anlamda, devletlerin ve bankaların kasasında olması gereken ve ekonomiye kazandırılması gereken trilyonlarca doların birkaç Market Maker (pazar yapıcı, uygulayıcı) elinde bulunması aslına oldukça riskli bir durum ve art niyete oldukça açık. Kontrol dışına çıkan trilyonlarca doların, devlet ve bankalar elinde bulunması ülkelerin kalkınmasını teşvik edecekken, Market Maker’in şahsi inisiyatifi altında bulunması hükümetleri de zamanla güçsüzleştirecektir.

Ayrıca market yapıcıların oyun kurucular olması sebebiyle kripto fiyatlarını istedikleri şekilde yönetmeleri piyasadan çalınan milyarlarca dolar anlamına gelmekte. Her ne kadar Bitcoin zamanında 1 dolardı, bakın zamanla 65 bin dolar oldu efsanesi zihinlere kazınmış olsa da, aslında bitcoini 1 dolardan alıp 65 bin dolardan hodl (bekleyip-elinde tutmak) satan kişi sayısı çok çok azdır. Gerisi %5-10 kâr görünce satan milyonlarca kullanıcıdan ibaret. İşin reklam kısmını atlarsak, kimse 65 bin dolardan insanlara sattıkları Bitcoin’in şimdilerde 18 bin dolar barajında olduğunu ve çok ciddi değer kaybederek yatırımcılarının elindeki parayı hortumladığını söylemiyor. Ethereum için de durum farklı değil. Rus Vitalik tarafından geliştirilen kodlar yatırımcısına her gün %3-5 zarar ettirmeye devam ediyor. Dedim ya kripto işi sosyal medya reklamlarından oluşan tam bir efsane ve değerinin çok çok üzerinde pazarlanan bir kod sistemi. Luna Coin’in 150 dolarlardan 0,000001 dolara inmesi, ETHW’nin 60 dolarlardan bir ay içinde 3 dolara inmesini size kimse söylemez ama 3 dolardan 6 dolara çıkınca reklamı basarlar ve kripto bu hafta %100 kazandırdı diye bağırırlar. Komple batan/kaçan kripto coin’leri hiç söylemiyorum bile. İstediğiniz indikatörü, piyasa analiz metodunu kullanın, market yapıcının bir anda keyfi olarak fiyat kırması çok alışılagelmiş bir durumdur. Burada çok ciddi paralar kaybeden insanların ekonomik sıkıntılar çektiği, intihara yöneldiği de çok görülen bir gerçektir.erkeziyetsiz blockcahin tabanlı geleceğin parası diye pazarlanan kripto paralar, aslında sadece üreticisini ve market yapıcıyı zengin eden bir sistem. Küresel araştırmalarda görülüyor ki, kripto parada yatırımcının kişi bazlı kaybetme oranının %90’lar. Özellikle Amerika, Avrupa ülkeleri ve Türkiye bu konuda gerekli altyapıyı ciddiye alarak acil bir düzenleme getirmeli. Market yapıcılar denetim şirketleri tarafından değil bizzat devletler tarafından denetlenmeli. Balina geldi fiyat düştü yalanları ile insanların parasını çalanlar aslında yine market yapıcılar ve ellerinde yüklü miktarda coin bulunduran, coin üreticileri, madencileri. Thodex gibi yaşanan; kriptoları çalıp gitme olayları ise baştan sona ayrı bir sorun ve devletin bu konuda önceden tedbir alması gerekir. İşin ilginci ise ekonomik zorlukların yaşandığı ülkelerde kripto yatırımcısı fazla iken, (Nijerya, Türkiye, Hindistan, Amerika …) ekonomik olarak daha rahat batı ülkelerinde ise kripto balina sayısı çok fazla. Yani piyasayı yönlendirme gücüne sahip yüklü yatırımcılar Amerika ve İngiltere’de.

Kısacası teknik detaylara girmeden şunu söylemek istiyorum, Türkiye, Amerika ve öteki devletler kripto işini ciddiye alarak, milyonlarca insanın parasını 3-4 market yapıcının inisiyatifine bırakmaması gerekir. Bu konuda ciddi yasalar ve denetimler yapılmalı. Market yapıcının para tırnaklama ve ani düşürme işlemi yaparak, kalan likiditeyi cebe atması, stop-limit patlatma denilen numara ile sürekli para tırnaklanması engellenmeli ve sert cezalar ve yaptırımlar uygulanmalı. Trilyon dolarlık bir pazarda, günlük %3-5’lik bir düşüşteki fark market yapıcıda kalıyor ama piyasaya lanse edilirken kripto piyasasında 100 milyar dolar buharlaştı deniyor. Para buharlaşmaz, market yapıcının kasasında kalır. Sadece senin dijital coinlerinin değeri düşer. Senin sisteme attığın 1000 lira karşılığında 1 coin aldıysan, bir hafta sonra 1 coin 500 lira ise para buharlaşmamıştır, market yapıcı 500 lira kâr etmiştir. Peki ya yükselince diyeceksiniz? Yükselince market yapıcının bir sorumluluğu yok ve sen elindeki 500 liralık coini 600 liraya satacağın zaman, bunu market yapıcıya değil başka bir alıcıya satıyorsun ve her işlemde market yapıcı zaten ayrı bir alım satım komisyonu alıyor.

Kripto para piyasasının %1000 birinden az hacme sahip Paypal Türkiye’de yasaklanırken, milyarlarca dolarlık hacme sahip ve aşırı güvensiz, oynak kripto piyasasının serbest olması ise ayrı bir tartışma konusu.

Ayrıca Twitter ve Telegram fenomenlerinin spekülasyonları ve yatırımcıyı yanlış yönlendirerek milyon dolarlık komisyonlar alması da gözden kaçmaması gereken bir gerçek.

NFT adı ile maymun resimlerinin, hiçbir sanat değeri olmayan basit çizimlerin on binlerce dolara tüketiciye satılması da içler acısı ayrı bir durum. Sanatı kıymetli yapan onun benzersizliği ve nadirliğidir. Picasso’nun tablosundan binlerce olsaydı, kıymetli olur muydu? Siz bir maymun çizimini on binlerce basıp insanlara satarsanız burada NFT sanatını değil, enayi avına çıkmış kurnazları görürsünüz.
İnternet üzerinden İstanbul’un ve dünyanın en güzel yerlerini satın aldığını zanneden uyanıklar da var ama onlara sadece gülüyorum. Metaverse adında kurnazca bir sistemle bütün dünyanın mülklerini ve arsalarını dijital ortamda yeniden sattılar. Devletler buna nasıl müsaade etti ayrı bir tartışma konusu ama bu yanlışta Metaverse işini piyasaya pompalayan medyanın gizli reklam anlaşmalarının hiç mi payı yok? Hiç kimse, ileride internetten girip, senin Boğazdaki arsanı ziyaret ederek, orada sana para verip çıkmayacak, azıcık uyanık olun!

Kripto para konusuna dönecek olursak, denetleme ve sert tedbirler alınmadan, gerekirse de yasaklamalar getirilmeden kripto para işinde gençlerimizin çok büyük paralar kaybetmesi her an kaçınılmaz bir durum. Türkiyemin parasını 3-5 Çinliye, market yapıcılara, birkaç kurnaz Amerikalıya kaptırmayalım. Kaybetmenin adına ister ayı piyasası deyin, Powel’in şahin açıklamaları deyin ve ne derseniz deyin sonuç değişmeyecektir. Masa her zaman kazanacaktır.