Ticaret Bakanlığı’ndan edinilen bilgiye göre Gümrük Birliği sayesinde Türkiye, Avrupa Birliği (AB) pazarına diğer ülkelere göre daha avantajlı giriş imkânı elde etti.

Önemli kazanımlar söz konusu

Gümrük Birliği, Türkiye sanayiine güç kattı. Sanayinin alt sektörleri, dinamik yapıları ve üretimdeki esneklikleriyle rekabet ortamına uyum sağladı. Türkiye ekonomisi, Gümrük Birliği’yle kendi iç pazarını uluslararası normlarla uyumlaştırdı. Gümrük Birliği kapsamında AB pazarına giriş koşulları değerlendirildiğinde Türkiye’nin önemli kazanımları olduğu belirtiliyor. Taraflar arasında ticarete konu mallar itibarıyla en büyük açılım, sanayi ürünleri için sağlandı. Söz konusu ürünlerde Türkiye, geleneksel olarak en önemli ticaret ortağı olan AB pazarına girişi güvence altına aldı.

Gümrük Birliği çerçevesinde malın hiçbir engellemeyle karşılaşmadan serbest dolaşımı esas alınırken, taraflar arasında bunu güvence altına almak ve muhtemel ticaret sapmalarını ortadan kaldırmak üzere ortak politika uygulanması zorunlu hale geldi.

İhracata olumlu etki

Gümrük Birliği’nin 31 Aralık 1995’te ihdas edilmesiyle ihracatta atılım yapıldı. Türkiye’nin 1995’te 21.6 milyar dolar olan ihracatı yüzde bin 75 artış göstererek 2022’de 254.1 milyar dolara yükseldi. Aynı dönemde AB’ye ihracat ise 10.6 milyar dolardan 103.1 milyar dolara yükselerek yüzde 870 artış kaydetti.
Türkiye ve AB arasında büyük ivme kazanan ticaret hacmi, 2022 yılında 196.6 milyar dolar oldu. AB, ülkenin en önemli ticaret ve yatırım ortağı olmayı sürdürdü. Türkiye, AB’nin toplam ihracatından elde ettiği yüzde 3.9 payla 5’inci sırada yerini aldı.

AB, 2022’de 103.1 milyar dolarla Türkiye’nin ihracatından yüzde 40.6 payla ilk sırada bulunuyor.

Büyük pay

Türkiye, AB’nin toplam ithalatında ise yüzde 3.3 payla 6’ncı basamakta (AB ülkelerinin kendi aralarında yaptığı ticaret hariç tutulduğunda) geliyor. Ayrıca AB, ülkenin ihracatında olduğu gibi ithalatında da ilk sırada yer alıyor. 2022 rakamlarına göre Türkiye, 363.7 milyar dolara varan toplam mal ithalatının 93.5 milyar dolarını yüzde 25.7 payla AB’den gerçekleştirdi. Geçen yıl ülkenin AB’yle ticaretinde ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 110.2 olarak kayda geçti.

Sektörler güçlendi

Sektörel açıdan incelendiğinde, ihracatın ürün kompozisyonunda da değişiklikler olduğu görüldü. Makine ve otomotiv gibi yüksek ile orta-yüksek teknolojili sektörlerin hem AB hem de dünya pazarında rekabet edebilirliklerinin arttığı gözlendi. Bunun yanında Gümrük Birliği’nin yürürlüğe konulmasının ardından geçen çeyrek asırlık süreçte gerek uluslararası ticarette gerekse AB tek pazarında önemli değişimler yaşandı. Bu kapsamda AB tek pazarı yeşil ve dijital dönüşüm ekseninde derinleşirken ülkeyi tek pazara entegre etmeyi hedefleyen Gümrük Birliği’nin de güncellenmesi önem taşıyor. Diğer taraftan uluslararası ticaretteki gelişmeler paralelinde AB, üçüncü ülkelerle yeni nesil serbest ticaret anlaşmaları (STA) kapsamında da yatırımlar ve kamu alımları gibi alanlarda Türkiye’yle ortaklığın ötesinde tercihli düzenlemeler hayata geçirmeye başladı.

Geniş kapsamlı STA’lar

Son dönemde, Türkiye de üçüncü ülkelerle benzer şekilde Gümrük Birliği’nden daha geniş kapsamlı STA’lar imzaladı. Bu gelişmeler doğrultusunda AB’yle ekonomik ve ticari ilişkileri yeni akımlar çerçevesinde geliştirmenin birçok açıdan önemli yararları bulunuyor.

Mutabık kalındı

AB’yle yapılan istişareler neticesinde 2015 yılında mevcut Gümrük Birliği’nin güncellenmesi hususunda mutabık kalındı. Buna karşın AB Konseyi tarafından Avrupa Komisyonuna müzakere yetkisinin siyasi gerekçelerle verilmemesi nedeniyle resmi müzakerelere başlanamadı. Bununla beraber, Mart 2021’e gerçekleştirilen AB Liderler Zirvesi’nin Sonuç Bildirisi’nde Gümrük Birliği’nin işleyişinin iyileştirilmesi ve geliştirilmesi için komisyona Türkiye’yle çalışmalarını yoğunlaştırması talebinde bulunuldu. Ayrıca müzakerelerin başlatılabilmesi için yetki belgesinin hazırlanması için gerekli adımların atılması çağrısı yapıldı. Bu kapsamda Türkiye ile AB arasında gerek Gümrük Birliği’nin işleyişinin geliştirilmesine gerek güncelleme müzakerelerinin başlatılması için hummalı çalışma yürütülüyor. AB Komisyonu, AB üye ülkelerinin yöneticileriyle siyasi ve teknik seviyede yoğun görüşmeler yürütülüyor. Bu süreçler, ilgili kamu kurumları, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarıyla yakın bir koordinasyon içinde sürdürülüyor.