Tuğrul-Bey, Büyük Selçuklu Devleti’nin kurucusu ve ilk sultanıdır. Oğuzlar’ın Kınık boyundan Selçuk Bey’in torunudur. Babası Mikail, gazâ akınında şehit düşünce, dedesi Selçuk Bey’in yanında büyüdü. Çocukluğu Seyhun boylarındaki Cend şehrinde geçti. Gaznelilerin, Selçuk Bey’in oğlu Arslan Yabguyu esir almasından sonra 1025 yılında Selçukluların başına geçti.



Kendilerine yeni bir yurt arayan Tuğrul Bey komutasındaki Oğuzlar Horasan’a göç ettiler. 1028-1029 yılları arasında kardeşi Çağrı Bey ile birlikte Merv ve Nişabur kentlerini ele geçirdi. Buhara ve Belh kentlerine seferler düzenledi. 1038 yılında Nişabur’da kendini sultan ilan etti.

Selçuklular Tuğrul Bey yönetiminde, Gaznelilere karşı 1035 ve 1038 yıllarında kazandıkları iki savaştan sonra, bağımsızlık yolunda önemli bir aşama kaydettiler. Abbasî halifesi Kâim Biemrillah gönderdiği bir elçi ile Horasan’daki hâkimiyetlerini tanıdı.



Dandanakan’da 1040’ta Gaznelilere karşı elde ettikleri zaferle tam bağımsızlıklarını kazandılar. Tuğrul Bey, bütün Selçuklu önderleri tarafından “Horasan Selçuklu hükümdarı” ilân edildi.

Kardeşi Çağrı Bey’i Horasan valisi tayin eden Tuğrul Bey İran’ın büyük bir bölümünü ele geçirdi ve Selçuklu topraklarını Anadolu’ya kadar uzandırdı.

Bir dizi siyasal gelişmeden sonra Sultan, ilk başkent Nişâbûr’u terk ederek Rey’i devletin merkezi hâline getirir. Yeni başkentte, eski sarayı yıkarak yenisini yaptırır. Cami ve medrese de bu dönemde inşa edilen yapılardandır. Ancak bu yapılardan hiçbiri günümüze gelememiştir. Tuğrul Bey’in 1042’de Rey’de bastırdığı paralar dönemin siyasal yapısı bakımından anlamlıdır.



İran topraklarında kurulan hâkimiyetle birlikte Anadolu’nun fethine önem veren Tuğrul Bey, daha sonra Abbasi halifesine baskı uygulayan Büveyhîlerin Bağdat’taki varlıklarını ortadan kaldırdı. 1063 yılında halife Kâim Biemrillâh’ın kızıyla evlenen Sultan, Bağdat’tan, Selçuklu başkenti Rey’e dönerken yolda hastalanır. Rey civarında Kasran-ı Birunî’nin Tacarşat Köyü’ne yerleşir, altı ay sonra vefat eder.