16. yüzyılın meşhur âlim ve hukukçularından biri olan, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman ve II. Selim zamanında yaşayan Şeyhülislam’ın asıl adı kaynakların çoğunluğuna göre Muhammed’dir. Bağdatlı İsmail Paşa’ya göre ise Ahmed’dir.



1490 yılında dünyaya gelen Ebussuûd Efendi’nin doğum yeriyle ilgili kaynaklarda farklı tespitler bulunmaktadır. Kaynakların çoğu bugün Çorum il sınırları içinde bulunan İskilip’te doğduğu yönündedir. Fakat bazı kaynaklar İstanbul civarındaki Metris köyünde doğduğunu zikretmektedirler. Ebussuûd Efendi, âlimler yetiştiren bir aileye mensuptu. Babası, II. Bayezid ile olan özel ilişkişinden dolayı “hünkâr şeyhi” diye tanınan Şeyh Yavsi Muhyiddin Muhammed el-İskilîbî’dir. Dedesi Mustafa İmadüddin, Annesi Sultan Hatun’dur. Annesi tarafından dedesi olan ünlü astronomici Ali Kuşçu’dur.



Ebussuûd Efendi, çocukluk ve gençlik yıllarından itibaren babasından zahirî ve bâtını ilimleri tahsil etmiştir. Babasından, Cürcanî’ye ait Tecrîd haşiyesini, el-Miftah şerhini ve el-Mevâkıf şerhini okumuştur. Miftâhü’l-Ulûm adlı meşhur eserin metnini ezberlemiştir. Babası, vefat edinceye kadar onun yetişmesi için gayret gösterip, ders vererek eğitip, terbiye etmiş ve icazet vermiştir. Babasından sonra, meşhur Osmanlı âlimlerinden Müeyyedzâde Abdürrahmân Efendi’den, tefsir ve hadis ilimlerini, âlim ve kayınbabası olan Mevlânâ Seyyidî Karamânî’den ve meşhur Osmanlı âlimi Müftiyyü’s-Sakaleyn İbn-i Kemâl Paşa’dan da dersler almıştır (Sami 1306: 1/722).
Ömrünü ilme adayan Ebussuûd Efendi, sahip olduğu bilgi hazinesini öğrencilerine aktarmıştır. Osmanlı Sultanlarından II. Selim, Üçüncü Murad ve Üçüncü Mehmed’in döneminde yetişen ilim adamlarının çoğu Ebussuûd Efendi’nin talebeleridir. Bazıları şunlardır: Ma’lûl-zâde Seyyid Mehmed, Hoca Sa’deddin, Bostan-zâde Mehmed Sun’ullah Efendi, Bostan-zâde Mustafa, Meşhur Şair Baki Efendi, Hâce-i Sultan Ataullah, Kınalı-zâde Hasan ve Ali Cemâlî Efendi’nin oğlu Fudayl Efendi’dir.



Gelenek ve görenekleri şeriat hükümleriyle birleştirmeyi başararak, devlet otoritesinin sağlanmasında katkıda bulunmuştur. Başında bulunduğu hiçbir makamı kendi menfaati ve başkalarının hatırı için asla kullanmadığı belirtilmektedir. Ebussuûd Efendi, 982/1574 senesinde İstanbul’da vefat etmiştir. Cenaze namazı, Fatih Camii’nde devrin âlimleri, vezirler, divan erkânı ve halk olmak üzere büyük bir kalabalıkla Kadıasker Muhşi Sinan Efendi tarafından kıldırılmış, vefatına Sultan II. Selim Han çok üzülmüştür. Kabri Eyüp Cami karşısında yaptırdığı medresenin haziresindedir