Alper Tan Batı Medeniyet-sizliğinin kirli yüzünü yazdı. İşte yazının özeti:

Ahlaki, siyasi, inanç ve ekonomik açılardan hızla çökmeye başlayan Batı medeniyeti, kanlı, kirli ve karanlık tarihiyle yüzleşme noktasına geldi. Bu güne kadar güçlü olduğu için insanlık dışı yöntemlerle baskı ve güç kullanarak susturduğu, bastırdığı toplumlar, milletler ve insanlar artık korkmuyorlar ve meydan okuyorlar. Şimdilik ne kadar direnirse dirensin, Batı medeniyeti geçmişte yaptıklarının bedelini ödemek zorunda kalacaktır. Bu fatura büyük bir fatura ve bu bedel çok ağır bir bedel olacaktır…

Ötekini köle olarak görme ve ticari malzeme gibi kullanma anlayışıyla hareket eden Batının hala aynı duygularla Afganistan, Irak ve bugün Gazze’de çoluk çocuk, kadın erkek demeden soykırım yapmalarının hesabı da çok yakında maddi-manevi görülecektir.

Bundan kimsenin şüphesi olmasın…

Milyonlarca köle kötü şartlar nedeniyle yollarda öldü

Tarihi kayıtlara göre, transatlantik köle ticareti sırasında yaklaşık 12 ila 15 milyon Afrikalı köleleştirilmiş ve Amerika kıtasına taşınmıştır. Ancak, köle ticareti sırasında yolda ölenlerin sayısı göz önüne alındığında bu rakam çok daha yüksektir. Tarihçiler, Afrika’dan Amerika’ya yapılan köle taşımaları sırasında, kötü koşullar, hastalıklar ve kötü muamele nedeniyle yaklaşık 2 milyona yakın insanın Atlantik Okyanusu’nu geçerken hayatını kaybettiğini tahmin ediyorlar. Bu rakamlar, köle gemilerinde çok kötü koşullarda yapılan uzun yolculuklar nedeniyle ortaya çıkmıştır.

Köle ticaretinde kiliselerin günahları

Köle ticaretiyle ilgili olarak Batı'daki kiliselerin de tarihsel sorumluluğu gündeme gelmiştir. Özellikle Katolik Kilisesi, köle ticaretine katkıda bulunmuş ve bu konuda ağır eleştiriler almıştır. Papa Francis, adalet ve eşitlik konularına vurgu yaparak, kilisenin tarihsel sorumluluğunu ele alması gerektiğini belirtmiştir. 2022’de Vatikan’da yapılan bir toplantıda, Katolik Kilisesi temsilcileri, köle ticaretiyle ilgili geçmişteki zararları onarmak için diyaloğu sürdürme sözü vermiştir.

İngiliz kilisesinin köle ticaretindeki payı

İngiliz kilisesi köle ticaretini konu edinen bir Birleşmiş Milletler raporu ve akabinde 2023’te Gana’da düzenlenen bir konferans sonucu doğan tazminat taleplerini dikkate alarak 18 ve 19’uncu yüzyıllarda kilisenin köle ticaretine yatırım yaptığı ve bu ticaretten kâr elde ettiği iddialarına karşı, kendi atadığı bağımsız bir kurum oluşturarak akademik bir rapor hazırlatmıştı. Bu rapor sonucunda iddiaların doğru olduğu ortaya çıkmış ve kilise, kölelikle ilgili eğitim ve araştırma programlarını desteklemek ve geçmişte köle ticaretinden olumsuz etkilenmiş toplumların ekonomilerine katkıda bulunmak için 100 milyon sterlinlik bir fon oluşturmuştu.

Köle ticaretini yapan fonun sahibi kraliçe

İngiliz Kilisesinin köle ticaretine yatırım yapmaya başlaması 1704 yılında yoksul Hristiyan din adamlarını desteklemek amacıyla kraliçe Anne adına kurulan ‘Queen Anne's Bounty’ yatırım fonunun kurulması ile başlıyor. Bu fon köle ticareti yapan Güney Denizi Şirketine (South Sea Company) yaptığı yatırımlarla büyük kazançlar edindi. Bu şirket yalnızca İngiliz ve İskoç plantasyon (ticari tarımsal işletme) sahiplerine değil aynı zamanda İspanyol kolonilerine de köle nakliyatı yaptı.

ABD ve Avrupa ülkelerinin çoğu bu insanlık suçunu işlediler

İngiltere’deki bu gelişmelerin arkasından köle ticaretindeki tek sabıkalının İngiliz kilisesi olmadığı, Roma Katolik Kilisesinin yüzyılı aşkın bir süre, Avrupa’nın dışındaki diğer kıtalardaki genişlemesini ve kurumlaşmasını, köleleştirdiği Afrikalıların alım satımından elde ettiği servetlerle finanse ettiği biliniyor. Afrikalıların kitlesel olarak kaçırılması ve köleleştirilmesini; Portekiz, İspanya ve Fransa'nın küresel genişleme çabalarında köleleştirilmiş iş gücü kullanmasını onayladığı da bilinen diğer gerçekler. Avrupa’dan kıtaya göç eden Protestan kitlelere ulaşmada geride kalan Amerika Katolik Kilisesinin de genişlemesini finanse etmek için yalnızca köle emeğine değil köle alım satımına yöneldiğine dikkat çekmeliyiz.

Diğer ülkeler de bedel ödemeli

Afrika’nın ve diğer kıtalara dağılmış diasporanın beklentisi diğer Avrupa kiliselerinin de İngiliz kilisesini takip ederek suçlarını kabullenmeleri. Tazminat konusunda ise Birleşmiş Milletler raporunda belirtildiği gibi, köle ticaretinin neden olduğu acıları ve travmayı hiçbir mali tazminat telafi edemeyecek ve geçen zaman nedeniyle, suçların gerçek faillerini ve mağdurlarını tespit etmek mümkün olamayacak.

Sömürgeci ülkeler tazminat ödemezse neler olabilir?

Avrupa ve Amerika'nın tazminat ödememesi durumunda, köle ticaretinde kullanılan kuşakların torunları ve bu hareketi destekleyen aktivist gruplar, alternatif stratejiler geliştirmeye çalışıyorlar. Bu stratejiler arasında, uluslararası kamuoyu oluşturmak, siyasi baskı yaparak uluslararası kuruluşlarda bu konuyu gündeme getirmek ve ülkelerin ticari ya da diplomatik ilişkilerini etkilemeye çalışmak bulunuyor.

Uluslararası mahkemelerde davalar açılabilir

Bazı gruplar, adalet arayışlarını uluslararası mahkemelere taşıyarak Avrupa ve Amerika'ya karşı hukuki yollarla baskı yapmayı planlıyor. Bu süreçlerde Birleşmiş Milletler ya da Uluslararası Adalet Divanı gibi kurumlara başvurarak Batı ülkelerinin tarihi sorumluluklarını tanımalarını sağlamayı hedefliyorlar. Özetle, bu gruplar, hem diplomatik hem de hukuki yollardan baskı oluşturarak tazminat taleplerinin karşılanması için alternatif yollar geliştirmeye çalışıyorlar.

BM’nin köle ticareti yapanlarla ilgili raporu

Birleşmiş Milletler (BM), ilgili ülkeleri, geçmişte yaptıkları Atlantik ötesi köle ticareti nedeniyle mali tazminat ödemesi gerektiğine dair rapor yayımladı. BM Genel Sekreteri António Guterres'in raporunda, hiçbir ülkenin 400 yıldan uzun süredir Afrika kökenli insanların kitlesel köleleştirilmesinin mirasıyla ilgili kapsamlı bir muhasebe yapmadığı ve bu mirası ele almadığı belirtildi.