Halk arasında sıklıkla karşılaşılan ve rahatsız edici olabilen hıçkırık, vücudun karmaşık bir refleksidir. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Ana Bilim Dalı Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz'ün açıklamalarına göre, hıçkırık (hıçkırık nedir anlamı) göğüs boşluğu ile karın boşluğunu ayıran diyafram kasının istemsiz ve ani bir şekilde kasılmasıyla ortaya çıkar. Bu kasılma, soluk borusuna hızla hava girmesine neden olurken, gırtlak girişinin refleks olarak kapanması sonucu karakteristik "hık" sesi duyulur. Hıçkırığın temelinde beyindeki sinirlerin uyarılması yatar; bu sinyaller diyaframı etkileyerek kasılmayı tetikler.

Hıçkırıklar genellikle kısa süreli ve zararsızdır, ancak 48 saatten uzun süren hıçkırık atakları "inatçı dirençli hıçkırık" olarak tanımlanır ve altta yatan ciddi bir sağlık sorununun işareti olabilir. Beyindeki merkezden kaynaklanan veya vücuttaki sinirlerden kaynaklanan iki temel hıçkırık nedeni bulunur. Diyaframı uyaran sinirlerin bilgisi ana sinir dallarına iletilir ve kas kasılmasından sorumlu beyin bölgesine ulaşarak geçici hıçkırık atağına yol açar.

İnatçı Hıçkırıkların Ardındaki Ciddi Sebepler Nelerdir?

Uzun süreli hıçkırıklar, sindirim sistemi rahatsızlıklarından nörolojik sorunlara kadar geniş bir yelpazede incelenmelidir. Özellikle ileri yaştaki kişilerde inatçı hıçkırıklar, beynin diyafram kasılmasını etkileyen bölgelerinde meydana gelen inme (damar tıkanıklığı), tümör, enfeksiyon veya beyin baloncuğu gibi önemli rahatsızlıkların habercisi olabilir. Kalp krizi vakalarında dahi, diyafram kaslarını uyaran sinirlerin hasar görmesi sonucu inatçı hıçkırıklar oluşabilmektedir. Ayrıca yemek borusu kanseri hastalarının yaklaşık üçte birinde inatçı hıçkırık şikayeti görülmesi, bu durumun ciddiyetini ortaya koyar. Parkinson hastalarının yaklaşık %20’sinde veya kemoterapi tedavisi alan kanser hastalarında da kullanılan ilaçların diyafram sinirleriyle etkileşime girmesi hıçkırığı tetikleyebilir.

Hıçkırığı Tetikleyen Gündelik Sağlık Sorunları ve Çözüm Yolları

Çoğu zaman hıçkırık, reflü, mide şişkinliği, geğirme veya alkol tüketimi gibi diyafram sinirlerini harekete geçiren yaygın nedenlerle ilişkilidir. Örneğin, en sık ve uzun süreli hıçkırık genelde reflüsü olan hastalarda görülür ve reflü tedavisi ile birlikte hıçkırık şikayeti de kaybolur. Hamilelik süresince büyüyen bebeğin diyafram üzerindeki baskıyı artırması da hıçkırığa yol açabilir. Kısa süreli hıçkırığı anında geçirme yolları arasında en etkili yöntem, karbondioksit solumaktır. Bir poşet veya kese kağıdına solumak, kandaki karbondioksit miktarını artırarak diyaframın daha derin nefes almasını sağlar ve kasılmayı durdurur.

Hıçkırığı durdurmak için uygulanan diğer pratik yöntemler arasında buzlu su, limon suyu veya sirke içerek gırtlaktaki kasılmayı gevşetmek bulunur. Ayrıca, dizleri göğüse doğru çekerek göğsü sıkıştırmak veya ağzı ve burnu kapatıp nefes vermeye çalışarak (Valsalva manevrası) diyafram sinirine basınç uygulamak da etkili olabilir. Eğer hıçkırık 48 saatten uzun sürerse veya yaşam kalitenizi ciddi ölçüde düşürüyorsa, altta yatan tıbbi nedeni belirlemek için mutlaka bir doktora başvurulması gerekmektedir. Masaj ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen inatçı vakalarda, diyafram sinirleri anestezik ilaçlarla uyuşturulabilir veya cerrahi müdahale ile etkisiz hale getirilebilir.