Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Uzmanı Murat Özdamar, Akit okurları için önemli bir yazı kaleme aldı. "Engelli bakımı parası kimlere ödenir?" başlıklı yazısında Özdamar şunları yazdı:

Engelli bireylerin bakımını üstlenen vatandaşlarımıza evde bakım aylığı olarak isimlendirilen sosyal yardım ödemesi yapılır.

2828 sayılı ‘Sosyal Hizmetler Kanunu’nun Ek 7’inci maddesi ile uygulamaya açıklık getirilen ‘Bakıma Muhtaç Özürlülerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik’30 hükmüne göre; her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamı esas alınmak suretiyle; kendilerine ait veya bakmakla yükümlü olduğu birey sayısına göre kendilerine düşen ortalama aylık gelir tutarı, bir aylık net asgari ücret tutarının üçte ikisinden daha az olan bakıma ihtiyacı olan engelliler1 evde bakım hizmetlerinden yararlanabilir.

 

Yanlış Bilinen Şartlar

Toplum tarafından evde bakım ödemesine hak kazanma bakımından eksik bilgi sahibi olunması nedeniyle yanlış yorumlandığını düşündüğümüz önemli bir hususu irdelememiz isabetli olacaktır. Şöyle ki, toplumun geneli, sosyal güvenlik kurumlarından gelir veya aylık alanların ya da sosyal sigortaya tabi çalışanların bakım hizmetlerinden faydalanamayacağına dair yaygın bir kanaat hakimdir. Oysa bakım hizmeti verilmesinde iki şartın birlikte sağlanması yeterli olup bunun dışında yerine getirilmesi gereken üçüncü bir şart bulunmamaktadır. Bu şartlardan ilki, kendilerine düşen ortalama aylık gelir tutarının bir aylık net asgari ücret tutarının üçte ikisinden daha az olması, ikincisi şart ise bakıma muhtaç engelli olunduğunun sağlık raporu ile belgelenmesidir. Bu iki şart dışında başka bir şart aranmadığından, bu iki şartı sağlayan engellilerin sosyal güvenlik kurumlarından gelir veya aylık almalarının veya sosyal güvenlik kurumlarına tabi çalışmalarının bakım hizmeti verilmesinde hiçbir önemi yoktur.

 

Gelir ve Özür Oranı Kriterleri

Bakıma muhtaç engellinin bakımını üstelenenlere evde bakım maaşı ödenmesi için iki şart Bunlardan ilki ağır özür durumuna göre özür oranının %50 ve üzerinde olduğunun “Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik”5 hükümlerine göre alınacak sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesidir.

Engellilik sınıflandırmasına göre bakıma muhtaç yani ağır engelli olunduğu belgelendirilirken; günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olduğu değerlendirmesi yapılmaktadır.

 

2026/Ocak döneminde net asgari ücret 28.075,50 TL tutarındadır. Net asgari ücretin üçte ikisi 18.717,00 TL tutara karşılık gelmektedir. Bu halde hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının 18.717,00 TL altında olması, evde bakım maaşı alınması için gerekli gelir şartı olmaktadır. Bakıma muhtaç engellinin bakımını üstelenen kişinin gelir şartını sağlaması halinde engellinin evde bakımına destek için (10.000) gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunacak tutar kadar aylık sosyal yardım yapılır. Buna göre de evde bakım ödemesi 2026/Ocak-Haziran dönemi için 13.878,71 TL tutarındadır.

 

Uygulamalı Örnek

Engelliye düşen ortalama aylık gelir tutarı hesaplanırken bakmakla yükümlü olunan bireylerin tamamının geliri hesaplanarak toplam kişi sayısına bölünür. Örneğin; aynı adreste ikamet eden anne, baba ve iki kardeşten oluşan bir aileyi ele alalım. Bu ailede annenin ağır engelli olduğunu, babanın emekli olduğunu ve sosyal güvenlik kurumundan 20.00,00 TL emekli aylığı aldığını, engelli annenin bakımını üstlenen kız çocuğunun, bakım nedeniyle çalışamadığından hiçbir geliri olmadığını, diğer çocuğun ise 28.075,50 TL ücretle bir işyerinde çalıştığını ve ailenin belirtilenler dışında hiçbir geliri olmadığını varsayalım.

 

Bu durumda ağır özürlü olan anneye düşen aylık ortalama kazanç hesaplanırken ailenin tüm geliri 20.000,00+28.075,50 =48.075,50 TL olarak hesaplanacaktır. Bulunan miktar aynı konut içinde yaşayan toplam kişi sayısı olan dörde bölündüğünde engelli olan anneye düşen aylık ortalama kazanç 48.075,50/4=12.018,88 TL olarak bulunacaktır. Bulunan miktar 2026 yılındaki asgari ücretin üçte ikisi olan 18.717,00 TL tutardan daha az olduğundan ağır özürlü annenin bakımını üstelenen kız çocuğuna bu hizmeti karşılığı olarak aylık memur maaş katsayısının 10.000 gösterge rakamı ile çarpılması sonucu bulunan 13.878,71 TL tutarında evde bakım ücreti ödemesi yapılacaktır.

 

Akrabaya Bakım Maaşı

Toplum tarafından, engelli bakım hizmeti ile evde bakım ücreti kavramları da karıştırılmaktadır. Bakım hizmeti bakıma muhtaç engelliye Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından sunulan hizmeti ifade ederken, evde bakım ücreti ise bu hizmetin bakıma muhtaç engellinin akrabaları tarafından karşılanması durumunda bakımı üstlenen kişiye ödenen ücreti ifade eder. Bu anlamda evde bakım ücreti bakıma muhtaç engelliye bakım hizmetini fiilen veren akrabalarına ödenen ücrettir. Bu yönüyle de yapılan ödeme, bir sosyal yardım değil, tam aksine bir sosyal hizmet olmaktadır. Özellikle belirtelim ki; bakıma muhtaç engelliye akrabası tarafından bakım hizmeti verilmesi durumunda, bakıma muhtaç engelli ile akrabanın aynı adreste ikamet etmesi esastır. Ancak, bakıma muhtaç engelliye bakacak başka kişinin bulunamaması ve bakıma muhtaç engellinin veya yasal temsilcisinin özel veya resmi merkezlerde bakım hizmeti almayı istememesi hâlinde; bakım hizmetleri değerlendirme heyetinin de bakım hizmetinin verilmesinde sorun veya yetersizlik olmayacağına kanaat getirmesi şartıyla, bakım hizmeti her gün rahatlıkla gelinip gidilebilecek yakınlıktaki farklı adresteki akraba tarafından da verilebilir. Bu durumda, bakıma muhtaç engellinin yirmidört saat içindeki tüm bakım ihtiyacının giderilmesi ve fiilen en az sekiz saat bakıma muhtaç engelli ile birlikte olunması ve bakım raporunda sekiz saatten az olmamak üzere kaç saat birlikte olunacağının belirtilmesi gereklidir.

 

Sosyal Güvence Adımı

Bakıma muhtaç engellilerin fiilen bakımını üstlenen akrabalarına evde bakım maaşı ödenmesi, evde bakım hizmetinden yararlandırılan engellinin aile ortamında yaşamını sürdürmesini bakımından çok önemli bir uygulamadır.  Bununla birlikte bakımı üstlenen kişiler çoğu kere bir başka işte çalışamadıklarından ve gelir seviyeleri düşük olduğundan isteğe bağlı prim ödeme imkânları da olmadığından sosyal güvenlik kapsamı dışında kalmaktadır. Bu konudaki eksikliğin yakın zamanda giderilmesi beklenmektedir. Zira bu konuda Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından yapılan çalışmada sona gelindiği çok yakın zamanda yasal zemine oturtulacağı, engelli bakımını üstlenen kişinin 4/B kapsamında sigortalı olacağı hususu yetkililer tarafından ifade edilmiştir.

{galleryalbum id:141647 slug:'siz-sorun-sgk-uzmani-murat-ozdamar-cevaplasin-olum-ayliginda-hisse-paylasimi'}

{galleryalbum id:140617 slug:'siz-sorun-sgk-uzmani-murat-ozdamar-cevaplasin-olen-sigortalinin-babasina-nasil-aylik-baglanabilir'}

{galleryalbum id:139611 slug:'sgk-uzmani-ozdamar-kimin-ne-kadar-alacagini-tek-tek-paylasti-iste-emekli-maas-zamminin-ayrintilari'}