Yaşam
Manyetik alanın sırrı çekirdekte: Dünya’yı koruyan dev ısı kapakları
Bilim insanları, Dünya’nın çekirdek ile manto arasındaki sınırda yer alan dev sıcak bölgelerin çekirdeği adeta bir “ısı kapağı” gibi sararak ısının dengeli biçimde korunmasını sağladığını ve bu sayede gezegenin manyetik alanının uzun süreli olarak kararlı kalmasına kritik katkı sunduğunu ortaya koydu.
Dünya’nın yaklaşık 3 bin kilometre altında, erimiş demirden oluşan sıvı dış çekirdek, sürekli hareket ederek gezegenin manyetik alanını üretiyor. Bu alan, Güneş’ten gelen zararlı radyasyona karşı Dünya’yı koruyan görünmez bir kalkan görevi görüyor.
Ancak bu “jeodinamo”nun çalışabilmesi için çekirdekteki ısının mantoya doğru sürekli aktarılması gerekiyor.
Bilim insanları uzun süredir, mantonun en alt kısmında iki dev bölge olduğunu biliyordu. Afrika ve Pasifik Okyanusu’nun altında yer alan bu bölgelerde deprem dalgaları daha yavaş ilerliyor.
Bu nedenle araştırmacılar, bu yapılara “Bloblar” adını veriyor. Ancak bu dev kütlelerin tam olarak ne işe yaradığı bilinmiyordu.
Çalışma, bu Blobların çevredeki alt mantodan daha sıcak olduğuna dair yeni kanıtlar sunuyor. Simülasyonlar, Bloblara doğru olan ısı akışının mantonun daha soğuk bölgelerine göre yaklaşık yarı yarıya daha az olduğunu varsayıyor ve bu sıcak yapıların altlarındaki sıvı metali yalıtarak ısı kaybını engellediğini gösteriyor.
Bilgisayar simülasyonları, bu sıcak bölgelerin manyetik alan üzerinde doğrudan etkisi olduğunu gösterdi. Blobların bulunduğu yerlerde çekirdekten mantoya geçen ısı daha az olduğu için, o bölgelerdeki sıvı metal daha hareketsiz kalıyor. Bu durum, manyetik alanın şeklini etkileyen uzun süreli paternler oluşturuyor.
NE İŞE YARIYORLAR?
Araştırmacılar ayrıca, eski volkanik kayalardaki manyetik izleri incelediklerinde, manyetik alanın sadece enleme göre değil, boylama göre de değiştiğini fark etti. Bu farklılıkların, çekirdeğin üzerindeki sıcak Bloblarla uyumlu olduğu görüldü.
Simülasyonlar, Blobların modele dahil edilmesiyle Dünya’nın manyetik alanının daha kararlı hale geldiğini de ortaya koydu. Bu da gezegenin milyarlarca yıldır güçlü bir manyetik kalkanını koruyabilmesinin nedenlerinden birinin bu dev sıcak bölgeler olabileceğini düşündürüyor.
Bilim insanlarına göre, Blobların tam olarak nasıl oluştuğu hâlâ bilinmiyor. Ancak görünen o ki, bu dev “ısı kapakları” olmasaydı Dünya’nın manyetik alanı çok daha zayıf ve dengesiz olabilirdi. Bu durumda gezegenimiz, bugün manyetik alanı olmayan Mars ve Venüs’e daha çok benzeyebilirdi.