Bazen dünya sanki hızla dönüyormuş gibi hissederiz. Günler akıp gider, her şey hızlanır. Ama bilim insanları bunun tam tersini söylüyor.

Yeni bir araştırmaya göre Dünya aslında yavaşlıyor. Araştırmacılar, 2000 ile 2020 yılları arasında Dünya’daki günlerin uzunluğunun her yüzyılda yaklaşık 1,33 milisaniye arttığını hesapladı. Bu değer küçük görünebilir. Ama bilim insanlarına göre gezegenin dönüş hızındaki en hızlı yavaşlamalardan biri. Üstelik bu değişim milyonlarca yıl önceki dev memelilerin yaşadığı dönemden beri görülmeyen bir hızda gerçekleşiyor. Araştırmanın yazarlarından biri olan uzay jeodezisi profesörü Benedikt Soja, bu değişimin büyük ölçüde insan kaynaklı iklim değişikliğiyle bağlantılı olduğunu söylüyor.

OKYANUSLARDAKİ AĞIRLIK DÜNYA’YI FRENLİYOR

Araştırmacılar bu durumu kıtalar ile okyanuslar arasındaki kütle dağılımının değişmesi olarak açıklıyor. Kutuplardaki buzullar ve dağ buzulları eridikçe büyük miktarda su okyanuslara karışıyor. Bu suyun önemli kısmı ekvatora yakın bölgelere yayılıyor. Sonuçta Dünya’nın ortasında ekstra bir ağırlık oluşuyor. Bu ağırlık da gezegenin dönüşünü biraz yavaşlatıyor. Araştırmanın diğer yazarı Mostafa Kiani Shahvandi, durumu basit bir örnekle anlatıyor:

Bir artistik buz patencisini düşünün. Kollarını açtığında daha yavaş döner. Kollarını kapattığında ise daha hızlı döner.

Dünya da aynı şekilde davranıyor. Kütle dışa doğru yayıldıkça dönüş yavaşlıyor.

MİLYONLARCA YILLIK VERİYİ KÜÇÜK FOSİLLER ANLATIYOR

Araştırmacılar bu sonuca ulaşmak için okyanus tabanındaki çok küçük canlıların fosillerini inceledi.

Bu canlıların adı Benthic Foraminifera. Tek hücreli olan bu deniz canlıları kabuk bırakıyor. Bilim insanları bu kabukların kimyasal yapısını analiz ederek geçmişteki deniz seviyelerini hesaplayabiliyor. Deniz seviyesindeki değişim ortaya çıkınca bilim insanları buradan Dünya’nın dönüş hızındaki değişimi de hesaplayabiliyor.

Araştırma ekibi bu analiz için yeni bir yapay zekâ yöntemi geliştirdi. Model, hem makine öğrenmesi kullanıyor hem de fizik kurallarını temel alıyor. Böylece milyonlarca yıllık iklim verisini daha güvenilir şekilde yorumlayabiliyor.

MİLİSANİYELER NEDEN ÖNEMLİ?

Bir günün birkaç milisaniye uzaması kulağa önemsiz gelebilir. Ama bu fark bazı alanlar için kritik.

Örneğin:

• Uzay araçlarının yön bulması

• Uydu navigasyon sistemleri

• Hassas zaman ölçümleri

Bu sistemlerin hepsi Dünya’nın dönüş hızını çok hassas şekilde bilmek zorunda. Araştırmacılara göre yüzyılın sonuna doğru iklim değişikliği Dünya’nın dönüşünü Ay’dan bile daha fazla etkileyebilir. Yani gezegenin hızını artık sadece gökyüzündeki cisimler değil, insan faaliyetleri de belirliyor.