ABD, İran’la savaşta onlarca uçak ve kritik sistem kaybederken; Tahran’ın düşük maliyetli ama etkili “yıpratma stratejisi” hava savaşında dengeleri değiştirdi.

İran'a karşı yaklaşık altı haftadır süren savaş boyunca ABD, 2003 Irak işgalinde kaydedilenlerin ötesine geçen ağır askerî hava aracı kayıpları verdi. İran’ın yakın zamanda bir Amerikan F-35 savaş uçağını düşürmesi, ABD’ye ait bir savaş uçağının 23 yıl sonra ilk kez çatışmada düşürülmesi anlamına geliyor. Bir önceki olay, 2003’te Irak’ta bir A-10’un kaybedilmesiydi.

2003–2009 yılları arasındaki Irak savaşında ABD’nin toplam hava aracı kayıpları 129 helikopter ve 24 sabit kanatlı uçak olarak kaydedilmiş, bunların 46’sı karşı ateşten kaynaklanmıştı. Diğer kayıpların arıza, yakıt tükenmesi ve pilot hatasından kaynaklandığı iddia edilmişti.

 

İran savaşının başlamasından bu yana ABD en az 44 hava aracını kaybetti. Bunlar arasında ilk kez beşinci nesil hayalet savaş uçağı F-35 Lightning II’nin vurulması da yer alıyor. Kayıplar arasında 4 adet F-15E Strike Eagle (Wall Street Journal’a göre eski modeller en az 31 milyon dolar, yenileri ise yaklaşık 100 milyon dolar), 2 A-10 Thunderbolt II, 2 Lockheed C-130 Hercules, 2 Boeing E-3 Sentry (AWACS), 8 Boeing KC-135 Stratotanker, 1 Boeing CH-47 Chinook, 1 Sikorsky HH-60 Pave Hawk (hasarlı), 2 Sikorsky UH-60 Black Hawk (hasarlı), 4 MH-6 Little Bird helikopteri ve yaklaşık 30 milyon dolar değerindeki 17 MQ-9 Reaper (toplamda yaklaşık 500 milyon dolar) bulunuyor.

Yüksek değerli AWACS uçakları ve çok sayıda KC-135 tanker uçağı, İran’ın bölgedeki hava üslerine düzenlediği saldırılarda hasar gördü. Savaşın ilk dört gününde İran, Körfez’de ABD’ye ait neredeyse tüm üsleri veya ABD uçaklarının bulunduğu noktaları vurdu. THAAD hava savunma sistemine bağlı kara radarları, erken uyarı radarları ve çok sayıda radar ile iletişim düğümü hedef alındı.

Bahreyn’deki El-Cufeyr üssünde AN/GSC-52B uydu iletişim sistemlerini barındıran iki radar kubbesi Şahed-2 İHA’larıyla imha edildi. BAE’de El-Dafra üssündeki uydu antenleri hedef alınırken, El-Ruveys’teki AN/TPY-2 radarının durumu netlik kazanmadı. Kuveyt’te Ali el-Salem üssündeki yapılar hasar gördü, Camp Arifjan’daki en az üç radar kubbesi yok edildi.

Suudi Arabistan’daki Prens Sultan üssünde bir saldırı, daha önce AN/TPY-2 radarının bulunduğu uydu iletişim alanını vurdu. Katar’daki El-Udeyd üssünde bulunan AN/FPS-132 uzun menzilli erken uyarı radarının da hedef alındığı değerlendiriliyor. Ürdün’deki Muvaffak Salti üssünde bulunan başka bir AN/TPY-2 radarının da vurulduğu iddia edildi.

Bu yüksek değerli sistemlerin çoğu, balistik füzeler veya 20 bin ila 50 bin dolar maliyetli Şahed tipi İHA’larla hedef alındı.

ABD bölgede çok sayıda yüksek değerli kara varlığı ve yaklaşık 44 hava aracı kaybetti.

ABD ve israilin elektronik karıştırma sistemlerine karşı İran, kızılötesi takip sistemleri (IRST) ve IR güdümlü füzeler kullanarak uçakları hedef aldı.

İran’ın stratejisi, açık hava üstünlüğüne rağmen ABD ve müttefiklerine maliyet yükleyen bir “yıpratma savaşı” yürütmek oldu.

 

F-35 gibi hayalet uçakların tespit edilebilmesi, YLC-8B ve YLC-8E gibi düşük görünürlüklü uçakları tespit edebilen gelişmiş radar sistemlerini kullanmış olabileceğine işaret ediyor. Ayrıca Rus uydularından alınan istihbaratın da bu süreçte rol oynadığı değerlendiriliyor.

ABD’nin kayıplarında, Körfez ülkeleriyle koordinasyon eksikliği de etkili oldu. ABD varlıklarının büyük kısmının açık alanlarda bulunması, onları kolay hedef haline getirdi. İran, sürü halinde İHA saldırılarıyla bu zafiyeti değerlendirdi.

Başlangıçta İran savunmasını zayıflatan ABD operasyonları, zamanla ciddi operasyonel ve stratejik sorunlarla karşılaştı. İran’ın mobil sistemlerini tünel ve sığınaklarda saklayarak ani saldırılar gerçekleştirmesi, savaşın tek taraflı olmadığını gösterdi.

ABD’nin “kısa savaş” beklentisi başarısız oldu ve çatışma uzun süreli bir yıpratma savaşına dönüştü. İran ayrıca düşük maliyetli İHA’lar ve bölgesel müttefikler üzerinden asimetrik bir strateji izledi.

İran, Bahreyn, Katar, Kuveyt ve Irak’taki ABD üslerini hedef alarak ciddi hasar verdi. Bu durum, hava üstünlüğünün sahada güvenliği garanti etmediğini ortaya koydu.

ABD’nin Tomahawk füzeleri ve Patriot sistemleri gibi kritik mühimmatları hızla tüketmesi, Avrupa ve Asya’daki diğer operasyon alanlarında da açık oluşturdu. NATO üyelerinin çoğu ise bu süreçte destek vermedi.