Dijital haklar örgütü 7amleh, Meta’nın (Facebook ve Instagram) iş modeline dair sarsıcı gerçekleri gün yüzüne çıkaran bir araştırma yayımladı. "İşgalin Ticarileştirilmesi: Meta yerleşim faaliyetlerini ve Filistinlilere yönelik şiddet söylemini nasıl finanse ediyor?" başlıklı rapora göre, şirket milyarlarca dolarlık içerik para kazanma programları aracılığıyla İsrailli yerleşimci şiddetini ve kışkırtıcı söylemleri ödüllendiriyor.

Şiddet ve Kışkırtma Daha Fazla Kazandırıyor

Meta’nın iş modeli, içerik üreticilerine reklam gelirlerinden pay vermeye dayanıyor. Bu sistemde kazanç; izlenme sayısı, etkileşim oranı ve kullanıcıların içerikte geçirdiği süreye göre belirleniyor. Rapor, bu modelin tarafsız olmadığını, tam tersine en fazla dikkat çeken ve tepki uyandıran (genellikle şiddet ve kışkırtma içeren) içeriklerin daha fazla etkileşim alarak daha fazla kazanç getirdiğini vurguluyor. Yalnızca 2024 yılında Meta’nın bu programlar kapsamında kullanıcılara yaklaşık 2 milyar dolar ödeme yapması, sistemin ekonomik büyüklüğünü gözler önüne seriyor.

Rapordaki Somut Örnekler

Araştırma, İsrail yerleşim projesiyle bağlantılı çeşitli hesap ve sayfaların Meta üzerinden doğrudan gelir elde ettiğine dair somut kanıtlar sunuyor: "Hilltop Youth" Bağlantılı Sayfa: Filistinlilere yönelik saldırılarla (ev yakma, tarım arazilerini tahrip etme) bilinen aşırı yerleşimci grupla bağlantılı bir sayfanın, yerleşimci şiddetinin arttığı bir dönemde (2024 sonları) Meta’nın para kazanma programına dahil edildiği tespit edildi. Aşırı Sağcı İsimler: Mescid-i Aksa üzerine İsrail egemenliği kurulmasını ve yerine "tapınak" inşa edilmesini savunan Tom Nissani’nin hesabı, baskın çağrıları ve yerleşim projelerinin teşvikine rağmen para kazanma sistemine dahil edildi. Benzer şekilde, aşırı sağcı "Otzma Yehudit" partisiyle bağlantılı Tiran Zitouna’nın, Filistinlilere yönelik idam çağrıları içeren paylaşımlarına rağmen sistemden gelir elde ettiği belirtiliyor. Gazze'deki Yıkımla Övünenler: Yerleşimci Benhasi Bar-On'un, Gazze'deki saldırılar sırasında yıkımla övünen içerikler yayımlamasına rağmen hesabının para kazanma sistemine dahil edilmesi, Meta’nın içerik değerlendirme kriterlerini sorgulatıyor.

Filistinliler Sistemin Tamamen Dışında

Rapora göre, Meta bu hesapları finanse ederken Filistinlilere yönelik sistematik bir dışlama politikası uyguluyor. Filistin, Meta’nın para kazanma programlarına dahil ülkeler arasında yer almıyor, bu da Filistinli içerik üreticilerini, gazetecilerin ve medya kuruluşlarının bu gelir modellerinden tamamen mahrum kalmasına neden oluyor. Bununla birlikte, Filistin içeriklerine yönelik yoğun sansür, hesap kapatma ve erişim kısıtlama (shadow ban) uygulamalarının sürdüğü ifade ediliyor.

Uluslararası Hukuk ve Sorumluluk

Hukuki açıdan değerlendirildiğinde rapor, Birleşmiş Milletler’in iş dünyası ve insan haklarına ilişkin rehber ilkelerine atıf yapıyor. Bu ilkelere göre şirketlerin çatışma ortamlarında ihlallere katkı sunmaktan kaçınması gerekiyor. Uluslararası hukuka göre yerleşim faaliyetleri savaş suçu olarak kabul edilirken, bu faaliyetlere maddi veya manevi destek sağlanması Meta için ciddi bir sorumluluk doğuruyor.