Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Öğretim Üyesi ve SETA'da araştırmacı Prof. Dr. Erman Akıllı, “Yapay Zeka Kalkanı” stratejisi çerçevesinde Türkiye’nin dijital egemenlik vizyonunu AA Analiz için kaleme aldı.

T.C. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Prof. Dr. Burhanettin Duran’ın dezenformasyonla mücadelede yapay zekanın kullanımına yönelik “Yapay Zeka Kalkanı” açıklaması, Türkiye’nin dijital egemenlik stratejisinde yeni bir safhaya geçtiğini açık biçimde ortaya koymaktadır. Türkiye için bu yaklaşım, yalnızca teknik bir kapasite inşası olarak okunamaz.

Bilakis, bilgi jeopolitiğinin yeniden tanımlandığı bu tekno-kutup çağda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde Türkiye’nin normatif ve otonom bir aktör olarak sahneye çıkışını temsil eden stratejik bir adımdır.

DİJİTAL EGEMENLİK VİZYONU

Bugün yapay zeka sistemleri, bilhassa büyük dil modelleri (LLM), yalnızca içerik üretim araçları değil aynı zamanda küresel anlatıların taşıyıcıları ve inşa edicileridir. Devletler, artık kendi anlatılarını ve kamu diplomasisi faaliyetlerini algoritmalar zemininde inşa etmektedir. Bu sistemler hangi veriyle eğitiliyorsa ve hangi epistemik çerçeveyi içselleştiriyorsa ortaya çıkan çıktılar da o doğrultuda şekillenmektedir. Dolayısıyla uluslararası sistemdeki temel mücadele salt “yapay zeka ile içerik üretmek” üzerine değil “yapay zekayı hangi veriyle, hangi normatif çerçevede ve kimin adına beslemek” üzerinedir. İşte tam da bu noktada “Yapay Zeka Kalkanı” yaklaşımı, Türkiye’nin dijital egemenlik vizyonunun merkezine yerleşmektedir.

DEZENFORMASYONLA MÜCADELE

Türkiye’nin son dönemde geliştirdiği dezenformasyonla mücadele politikaları, klasik anlamda reaktif (tepkisel) bir stratejinin çok ötesindedir. İletişim Başkanlığının 5 farklı büyük dil modeli üzerinde gerçekleştirdiği testler, oldukça kritik bir gerçeği yeniden teyit etmiştir: Küresel yapay zeka modelleri halen epistemik tarafsızlıktan uzak, veri seti bağımlılığı yüksek ve manipülasyona açık sistemlerdir.

Modellerin büyük bir bölümünün Batı merkezli veri havuzlarıyla eğitilmesi, küresel gerçekliği homojenleştiren ve çoğu zaman çarpıtan bir anlatı üretmekte, bu durum özellikle Küresel Güney ülkeleri açısından ciddi bir kırılganlık oluşturmaktadır.

PROAKTİF BİR HAMLE

Bu bağlamda, Türkiye’nin “dezenformasyonla mücadele bültenleri”ni büyük dil modelleri için referans veri setine dönüştürme hedefi, son derece yerinde ve proaktif bir hamledir. Bu adım, doğrulanmamış iddiaların yeniden üretilme riskini azaltmakla kalmayacak, aynı zamanda Türkiye’nin kendi epistemik egemenliğini inşa etmesine de doğrudan katkı sağlayacaktır. Devletimizin ali menfaatleri zemininde inşa edilecek algoritmik anlatı mimarisi, orta ve uzun vadede uluslararası sistemde ortaya çıkabilecek sistemik şoklara karşı Türkiye’nin yapısal bir direnç hattı oluşturmasını sağlayacaktır. Zira veri, artık yalnızca teknik bir girdi değil jeopolitik bir güç unsurudur.

ANLAM ÜRETİMİ

Burada altı çizilmesi gereken temel husus şudur: Dijital egemenlik, yalnızca veri merkezleri kurmak veya yerli yazılım geliştirmekle sınırlı tutulamaz, aynı zamanda “anlam üretimi” üzerinde kontrol sahibi olmaktır. Sosyal medyanın yayılım gücüyle birleştiğinde yapay zeka modelleri, küresel kamuoyunun algısını şekillendiren en kudretli araçlara dönüşmüştür.

Bu sistemlerin hangi bilgiyi “doğru” sunduğu, hangisini “görünmez” kıldığı doğrudan bir güç meselesidir.

BİLİŞSEL EGEMENLİK

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde Türkiye’nin ortaya koyduğu bu vizyon, “bilişsel egemenlik” inşasının somut bir tezahürüdür. Bilişsel egemenlik, devletlerin yalnızca fiziksel ya da dijital altyapılarını değil bilgi üretim süreçlerini, algı yönetimini ve epistemik sınırlarını kontrol edebilme kapasitesidir. “Yapay Zeka Kalkanı”, tam da bu kapasitenin kurumsallaştırılmasıdır.

Ancak bu süreçte stratejik bir dikkati de elden bırakmamak gerekir. Yapay zeka sistemlerini yerli veriyle beslemek, otomatik olarak bir doğruluk garantisi sunmaz. Türkiye’nin bu alandaki adımlarını yalnızca güvenlik eksenli değil aynı zamanda şeffaf, denetlenebilir ve yönetişim odaklı bir perspektifle geliştirmesi elzemdir. Dezenformasyonla mücadelenin, uluslararası arenada da kabul görecek, çoğulcu ve etik bir epistemik çerçeveye oturtulması, kalkanın gücünü artıracaktır.

İNSAN MERKEZLİ ÜÇÜNCÜ YOL

Bu girişim, Türkiye’nin küresel düzeyde “norm üretici” bir aktör olma potansiyelini de pekiştirmektedir. Bugün Avrupa Birliği’nin (AB) katı regülasyonları, ABD’nin şirket ve pazar odaklı teknoloji politikaları ve Çin’in katı veri egemenliği yaklaşımı arasında şekillenen çok katmanlı bir rekabet söz konusudur. Türkiye’nin “Yapay Zeka Kalkanı” eksenindeki yaklaşımı, bu üçlü kutup arasında kendine özgü, dengeli ve insan merkezli bir “Üçüncü Yol” sunma imkanı barındırmaktadır.

TÜRKİYE’NİN İLERİ KARAKOLU

Sonuç olarak, “Yapay Zeka Kalkanı”, basit bir teknoloji politikasının ötesinde Türkiye’nin dijital çağda nasıl bir devlet olmayı hedeflediğinin manifestosudur. Türkiye, artık teknolojiyi sadece tüketen değil onu şekillendiren, yönlendiren ve küresel normatif çerçevesini belirleyen bir güç olma yolundadır.

Nasıl ki 20. yüzyıl, enerji kaynakları ve coğrafi sınırlar üzerinden şekillendiyse 21. yüzyılın kaderi de veri, algoritmalar ve bilişsel sınırlar üzerinden yazılacaktır. Türkiye’nin attığı bu stratejik adım, yeni yüzyılın kurucu aktörlerinden biri olma iddiasının en net yansıması, “Yapay Zeka Kalkanı” ise bu iddianın hem sarsılmaz savunma hattı hem de dijital dünyadaki ileri karakoludur.