Tarih
18 Mayıs 1945: Ebû Abdullah ed-Dükkâlî'nin vefatı (Faslı Tarihçi)
Onlar; yaşadıkları döneme çalışmalarıyla, eserleriyle damga vurup iz bırakarak gittiler. Bugün, Faslı Tarihçi Ebû Abdullah ed-Dükkâlî'yi hayırla yâd ediyoruz.
Ebû Abdullah ed-Dükkâlî, Selâ’da doğdu. Bir ulemâ ailesinden gelmektedir. Büyük dedesine nisbetle İbn Ali ed-Dükkâlî diye de anılır. Fas’ın Atlantik Okyanusu’na bitişik ortabatı kesimindeki Dükkâle bölgesinde yaşayan Benî Hilâl’in kollarından Dükkâle kabilesine mensuptur. Ataları XVI. yüzyılda Portekiz istilâsı sırasında daha kuzeydeki Selâ, Fas, Miknâs ve diğer şehirlere göç etmişlerdi. İlk eğitiminden sonra Kadı Abdullah b. Muhammed (İbn Hadrâ) es-Selâvî, el-İstikşâ müellifi Ahmed b. Hâlid en-Nâsırî es-Selâvî, Şeyhülcemâa İbrâhim b. Fakīh el-Cerîrî, Ahmed b. Fakīh el-Cerîrî gibi âlimlerden ders aldı. 1303’te (1886) Fas’a giderek Karaviyyîn Camii’nde öğrenim gördü; Ca‘fer b. İdrîs el-Kettânî, Muhammed b. Ca‘fer el-Kettânî, Abdullah b. İdrîs el-Bedrâvî, İbnü’l-Hayyât ez-Zükkârî gibi bir çok hocadan ders aldı.
1891’den sonra döndüğü Selâ’da fıkıh, usul, hadis ve Arapça dersleri verdi, etrafında geniş bir talebe halkası oluştu. Bunun yanında büyük ilgi duyduğu tarihe dair kitaplar okudu ve bu alanda üstün bir seviyeye ulaştı. Faslı tarihçilerle Doğu İslâm dünyasından çeşitli âlimler kendisinden faydalandı.
1897’de Selâ’da adliye teşkilâtında “udûl” (müzekkî) olarak göreve başladı, 1899’da Tanca’da aynı göreve tayin edildi, 1902’de Selâ’ya dönüp vali kâtipliği yaptı. 1905’te Rabat’ta Mağrib Bankası’nda çalışmaya başladı. Mevlây Abdülhafîz el-Alevî zamanında bir süre Fas’ta kâtiplik görevine getirildi. 1911’de Selâ’da tekrar adliyedeki vazifesine döndü. 1912 yılı sonlarında Sultan Mevlây Yûsuf b. Hasan tarafından kraliyet sarayında kâtiplik görevine, ardından yüksek mahkeme üyeliğine, Bilim ve Eğitim Yüksek Komisyonu sekreterliğine tayin edildi. Faslı tarihçi ve yazar Abdullah b. Abbas el-Cerrârî 1940’ta bu görevi sırasında beş yıl onunla birlikte çalıştı ve kendisinden faydalandı.
Cerrârî, Dükkâlî’nin geniş mâlûmat sahibi bir tarihçi olduğu kaydedilir (Min Alâmi’l-fikr, II, 179).
Fransa ve Fas devletlerince çeşitli nişanlarla ödüllendirildi. 18 Mayıs 1945 tarihinde Selâ’da vefat etti.