Türk fikir ve edebiyat dünyasının önemli isimlerinden Necip Fazıl Kısakürek, İdeolocya Örgüsü adlı eserinde Büyük Doğu idealinin öngördüğü toplum düzeninde sermaye, patron, işçi, mülkiyet ve kâr ilişkisini İslâmî ölçüler üzerinden ele alıyor.

Kısakürek’in yaklaşımında sermaye, başlı başına mahkûm edilmesi gereken bir unsur değil; ahlâk, zekât ve toplumsal sorumlulukla sınırlandırılması gereken bir güç olarak değerlendiriliyor. Ona göre ideal toplumda patron, yalnızca kâr peşinde koşan bir sermayedar değil, çalışanlarının hakkını gözetmekle yükümlü bir mü’min olmalı.

Necip Fazıl, kapitalist anlayışın sermayeyi kendi başına büyüyen ve sahibini zenginleştiren bir güç hâline getirmesine karşı, İslâm’ın zekât müessesesini öne çıkarıyor. Sermayenin ve kazancın zekât yoluyla toplumun muhtaç kesimlerine aktarılmasının, servetin belli ellerde aşırı biçimde birikmesini engelleyen ilâhî bir denge mekanizması olduğunu savunuyor.

Kısakürek’in dikkat çektiği bir diğer nokta ise özel mülkiyet. İslâm’ın ferdî mülkiyet hakkını tanıdığını belirten Necip Fazıl, bu hakkın ahlâkî sorumluluktan bağımsız olmadığını vurguluyor. Onun ifadesiyle şeriat düzleminde “Seninki senin, benimki benim” anlayışı mülkiyet hakkını belirlerken, daha yüksek ahlâk ve hakikat katında malın nihai sahibinin Allah olduğu fikri bütün ekonomik ilişkilerin üzerine yerleşiyor.

Bu anlayışta patron ile işçi birbirinin rakibi değil, birbirini tamamlayan iki unsur olarak görülüyor. Necip Fazıl, “patron olmayınca işçi, işçi olmayınca da patron olamayacağı” gerçeğine dikkat çekerek iki tarafın da birbirinin varlığına muhtaç olduğunu belirtiyor.

 

Kısakürek’e göre patronun işçiye karşı sorumluluğu yalnızca ücret ödemekle sınırlı değil. İşçinin korunması, ihtiyaçlarının gözetilmesi ve emeğinin hakkının verilmesi de patronun ahlâkî yükümlülükleri arasında bulunuyor. İşçi haklarının korunmasını ise yalnızca işçinin pazarlık gücüne bırakmak yerine, idarî ve toplumsal bir denetim mekanizmasının görevi olarak değerlendiriyor.

Necip Fazıl, eserinde bu yaklaşımını somut bir zekât hesabıyla da örneklendiriyor. 10 milyon lira sermayesi ve 1 milyon lira kârı bulunan, 100 işçi çalıştıran bir patron üzerinden yaptığı hesapta, zekât yükümlülüğünün işçilerin ihtiyaçlarının karşılanmasında nasıl doğrudan bir sosyal sorumluluğa dönüşebileceğini anlatıyor.

Kısakürek’in ekonomik düşüncesinin merkezinde ise servetin reddedilmesi değil, **servetin ahlâk altına alınması** bulunuyor. Ona göre İslâm, ne sermayeyi bütünüyle yok sayan bir anlayışı ne de sermayeyi sınırsız bir hâkimiyet alanına dönüştüren sistemi esas alıyor. Sermaye üretim, emek ve ticaret yoluyla büyüyebilir; ancak zekât, adalet ve ahlâkî sorumlulukla toplumun bütünüyle bağını korumalı.

Necip Fazıl’ın bu düşüncesinin en çarpıcı taraflarından biri de patron ile emekçi arasındaki ilişkinin yalnızca ekonomik bir sözleşme olarak görülmemesi. Kısakürek, İslâm tarihindeki Hz. Peygamber ve Hz. Ömer örneklerini hatırlatarak, toplumun farklı kesimleri arasındaki sınıfsal mesafenin ahlâkî kardeşlik anlayışıyla aşılabileceğini savunuyor.

Böylece *İdeolocya Örgüsü*’nde ortaya konulan Büyük Doğu tasavvurunda **mülkiyet korunuyor, sermaye reddedilmiyor, kâr meşru görülüyor; ancak bütün bunların üzerinde zekât, adalet, sorumluluk ve Allah’ın mülkün nihai sahibi olduğu inancı bulunuyor.**

Necip Fazıl’ın sermaye ve patron anlayışı, bu yönüyle kapitalizmin sınırsız sermaye hâkimiyetine de, özel mülkiyeti bütünüyle ortadan kaldıran sistemlere de karşı, İslâmî esaslar üzerine kurulu bir ekonomik ve toplumsal düzen tasavvuru olarak öne çıkıyor.

Kaynak: Necip Fazıl Kısakürek, İdeolocya Örgüsü, s. 379-381.