Tıp tarihini kökten değiştiren bilimsel gerçek gün yüzüne çıktı: Fransız kimyager Louis Pasteur’den tam 400 yıl önce mikrop kavramını ve bulaşma mekanizmasını tanımlayan isim Büyük Osmanlı alimi Akşemseddin oldu.

Tıp Tarihinde Devrim: Bulaşıcı Hastalıkların Sırrı 15. Yüzyılda Çözüldü

Dünya tıp tarihinde mikroorganizmaların ve mikrobun keşfi uzun yıllar Batı merkezli bilim tarihçiliği tarafından 19. yüzyılda Louis Pasteur ve Robert Koch’a mal edildi. Ancak tarihi ve tıbbi vesikalar, bu büyük buluşun Pasteur’den tam 4 asır önce İstanbul'un manevi mimarı ve büyük tıp alimi Akşemseddin tarafından gerçekleştirildiğini ortaya koyuyor.

Henüz mikroskobun icat edilmediği 15. yüzyılda Akşemseddin, kaleme aldığı Türkçe tıp eseri Mâddetü'l-Hayât (Hayat Maddesi) kitabında hastalıkların gözle görülmeyen canlı tanecikler vasıtasıyla insandan insana bulaştığını açıkça tanımladı.

 

"Hastalıklar Canlı Tohumlar Vasıtasıyla Bulaşır"

Akşemseddin, orta çağ dünyasında hastalıkların kendi kendine oluştuğu ya da yalnızca vücut sıvılarındaki dengesizliklerden kaynaklandığı yönündeki yanlış inanışları yıktı. Mâddetü'l-Hayât adlı eserinde mikrobun tanımını ve bulaşma ilkesini şu kesin ifadelerle kayda geçirdi:

"Hastalıkların insanlarda teker teker ve kendiliğinden ortaya çıktığını sanmak hatadır. Hastalık, insandan insana bulaşmak suretiyle geçer. Bu bulaşma, gözle görülemeyecek kadar küçük, fakat canlı tohumlar vasıtasıyla olur."

Akşemseddin’in "canlı tohum" (tohum-u hayy) olarak adlandırdığı bu nesneler, modern tıpta mikrop ve bakteri olarak tanımlanan mikroorganizmaların ta kendisidir.

 

Tıpta İlk Bulaşma ve Karantina Kuramı

Akşemseddin, yalnızca mikrobu tanımlamakla kalmayıp, tıbbi teşhis ve tedavi süreçlerinde de devrim niteliğinde esaslar geliştirdi:

Bulaşıcı Hastalık Mekanizması: Hastalıkların havayla, temasla ve vücut salgılarıyla taşınan gözle görülmez canlı etkenler (mikroplar) üzerinden yayıldığını tespit etti.

Kanser Tedavisinde Öncülük: Dönemin amansız hastalığı olan kanser (seretan) üzerinde derin çalışmalar yürüttü ve hastalığı başlangıç safhasında teşhis ederek bitkisel ilaçlarla tedavi yöntemleri geliştirdi.

Koruyucu Hekimlik ve Hijyen: Hastalık ortaya çıkmadan önce korunmanın ve hasta kişilerin tecrit edilmesinin (karantina) önemini tıp literatürüne kazandırdı.

 

Batı'dan Asırlar Önce Yazılan Tıp Kitabı

Akşemseddin’in kaleme aldığı Mâddetü'l-Hayât, sadece döneminin tıbbi bilgilerini derleyen bir eser değil; eczacılık, botanik ve mikrobiyolojiyi birleştiren ilk kapsamlı Türkçe tıp rehberidir. Bitkilerin kimyasal ve tıbbi özelliklerini inceleyen alim, hazırladığı özel droglar ve bitkisel terkiplerle çağının ötesinde bir hekimlik icra etti.