ABD’nin İran’a karşı başlattığı savaşın geleceği Amerikan kamuoyunda ve Batı dünyasında giderek daha fazla tartışılıyor. New York Times’ta yayımlanan analizde, Washington’ın Afganistan ve Irak’ın ardından bir kez daha uzun, pahalı ve sonucu belirsiz bir askeri sürecin içine girip girmediği sorgulandı.

AFGANİSTAN VE IRAK HATIRLATMASI

ABD’nin son çeyrek yüzyılda yürüttüğü savaşlar, İran cephesindeki gelişmelerle birlikte yeniden mercek altına alındı.

Washington’ın Afganistan’daki askeri varlığı yaklaşık 20 yıl sürdü ve Amerikan birliklerinin Ağustos 2021’de ülkeden çekilmesiyle sona erdi. Irak müdahalesi ise ABD açısından yıllarca devam eden ağır askeri, ekonomik ve siyasi sonuçlara neden oldu.

İran’a yönelik operasyonların başlangıçta hava gücü, füze saldırıları ve deniz unsurlarının ağırlıkta olduğu bir harekât şeklinde yürütülmesine karşın savaşın uzaması, Afganistan ve Irak tecrübelerinin yeniden hatırlanmasına neden oluyor.

FATURA İLK GÜNLERDEN AĞIRLAŞTI

Savaşın ABD ekonomisine yüklediği maliyet de tartışmanın önemli başlıklarından biri.

Pentagon’un Kongre’ye verdiği bilgiye dayanan verilere göre İran savaşının yalnızca ilk 6 günündeki maliyet 11,3 milyar dolara ulaştı. CSIS tarafından yapılan hesaplamalarda da savaşın ilk 12 günlük maliyetinin yaklaşık 16,5 milyar dolara yükseldiği değerlendirildi.

Bu rakamlar, çatışmanın uzaması halinde Washington’ın karşı karşıya kalabileceği ekonomik faturanın büyüklüğünü ortaya koyuyor.

ABD’nin önceki savaşlarının faturası ise çok daha ağır oldu. Brown Üniversitesi Costs of War projesinin verilerine göre Afganistan savaşının ABD bütçesine maliyeti 2,3 trilyon doları aşarken Irak ve Suriye savaşlarının bütçe maliyetinin yaklaşık 2,9 trilyon dolara ulaştığı hesaplandı.

ASIL SORU: SAVAŞ NASIL BİTECEK?

İran savaşına ilişkin tartışmalarda Washington’ın askeri kapasitesinden ziyade siyasi hedefleri ön plana çıkmaya başladı.

ABD’nin askeri operasyonların ardından İran konusunda nasıl bir siyasi düzen hedeflediği ve çatışmadan hangi şartlarda çıkacağı sorularına henüz kesin cevap verilememesi, savaşın geleceğine ilişkin endişeleri artırıyor.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz de savaşın ilk dönemlerinde Washington’ın net bir “çıkış stratejisi” ortaya koyamadığı yönündeki endişesini dile getirmişti.

Avrupa başkentlerinde savaşın uzamasının enerji fiyatları ve bölge güvenliği üzerindeki sonuçları da yakından takip ediliyor.

İRAN, IRAK VE AFGANİSTAN'DAN FARKLI

Ancak İran'ın Irak ve Afganistan'dan çok farklı özelliklere sahip olması, muhtemel uzun süreli savaşın sonuçlarını daha da kritik hale getiriyor.

Yaklaşık 90 milyonluk nüfusa, güçlü devlet kurumlarına, gelişmiş füze kapasitesine ve geniş bir coğrafyaya sahip İran'ın aynı zamanda küresel enerji ticaretinin en kritik noktalarından Hürmüz Boğazı üzerinde etkili olması savaşın küresel sonuçlarını artırıyor.

Nitekim savaşın altıncı ayında Reuters tarafından yayımlanan bir değerlendirmede de çatışmanın Hürmüz Boğazı ve enerji akışının merkezinde bulunduğu uzun süreli bir yıpratma mücadelesine dönüştüğüne dikkat çekildi.

SAVAŞLARIN İNSANİ FATURASI: MİLYONLARCA ÖLÜM

ABD'nin 11 Eylül 2001 sonrasında yürüttüğü savaşların insani bilançosu da dikkat çekici boyutlara ulaştı.

Brown Üniversitesi'nin Costs of War araştırmasına göre Afganistan, Pakistan, Irak, Suriye ve Yemen gibi 11 Eylül sonrası savaş bölgelerinde doğrudan ve dolaylı nedenlerle hayatını kaybedenlerin sayısının en az 4,5 ila 4,7 milyon arasında olduğu tahmin ediliyor.

Araştırmaya göre bunların 3,6 ila 3,8 milyonunun savaşın yol açtığı hastalıklar, açlık, ekonomik çöküş, sağlık hizmetlerinin aksaması ve altyapının tahrip edilmesi gibi dolaylı nedenlerle hayatını kaybettiği hesaplanıyor.

WASHINGTON'DA “YENİ BİR AFGANİSTAN MI?” SORUSU

İran savaşının uzaması Trump yönetimi açısından iç politikada da önemli bir sınava dönüşebilir.

Savaşın ekonomik faturası, enerji fiyatları ve Amerikan askerlerinin bölgedeki varlığı tartışılırken Washington ile Avrupa ülkeleri arasındaki görüş ayrılıkları da giderek belirginleşiyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Avrupalı NATO ülkelerini Hürmüz Boğazı konusunda yeterli askeri destek sağlamamakla eleştirirken Avrupa başkentleri çatışmanın daha geniş bir bölgesel savaşa dönüşmesinden endişe ediyor.

New York Times’ın gündeme taşıdığı tartışmanın merkezinde ise artık ABD’nin İran karşısında askeri üstünlük sağlayıp sağlayamayacağından çok daha kritik bir soru bulunuyor:

Washington İran savaşını nasıl bitirecek?

Afganistan’da 20 yıl süren savaşın ve Irak’ta yıllarca devam eden müdahalenin ardından İran’daki çatışmanın uzaması, ABD’nin bir kez daha sonu ve siyasi hedefi belirsiz, ağır maliyetli bir savaş döngüsünün içine girip girmediği tartışmasını büyütüyor.