Özbekistan, bağımsızlığının ardından başlattığı Latin alfabesine geçiş sürecinde Türk dünyasıyla yazı birliğini güçlendirecek yeni bir aşamaya geçti.

Özbekistan Senatosunun 19. Genel Kurul toplantısında, 7 Temmuz'da Parlamentonun Yasama Meclisinden geçen ve Senatoya gönderilen alfabe düzenlemesi görüşüldü. Senato, Latin temelli Özbek alfabesinde önemli değişiklikler öngören kanunu kabul etti.

“SH” YERİNE “Ş”, “CH” YERİNE “Ç”

Yeni düzenlemeyle Özbekistan'da kullanılan bazı harf birleşimleri kaldırılarak Türk dünyasındaki Latin alfabeleriyle benzerlik artırılacak.

Mevcut alfabedeki “sh” yerine “ş”, “ch” yerine “ç”, “o‘” yerine “ö”, “g‘” yerine ise “ğ” kullanılacak.

Böylelikle Türkiye Türkçesinde de bulunan ş, ç, ö ve ğ harfleri Özbek alfabesine girecek. Düzenleme kapsamında “ng” harf birleşiminin yeni alfabede yer almaması da kararlaştırıldı.

YENİ ALFABE 28 HARFTEN OLUŞACAK

Senatonun kabul ettiği kanuna göre, mevcut 26 harf ve 3 harf birleşiminden oluşan sistem değiştirilecek. Yeni Özbek alfabesinde 28 harf ile bir kesme (') işareti bulunacak.

Değişiklikle Özbekistan'ın kullandığı alfabenin başta Türkiye olmak üzere Latin temelli alfabe kullanan Türk devletleriyle daha uyumlu hale getirilmesi hedefleniyor.

SON İMZA MİRZİYOYEV'DEN

Senatodan geçen kanun, onaylanması için Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'e gönderildi. Mirziyoyev'in imzasının ardından yeni alfabe resmen yürürlüğe girecek.

Ancak değişiklik bir anda gerçekleştirilmeyecek. Yeni sisteme geçiş için belirli bir takvim uygulanacak. Resmi belgelerden kamu kurumlarının logolarına, tabelalardan para birimlerine kadar mevcut alfabenin kullanıldığı alanlarda geçiş süreci için süre tanınacak.

ÖZBEKİSTAN'IN LATİN ALFABESİ YOLCULUĞU

Özbekistan'ın alfabe değişikliğinin geçmişi yaklaşık bir asra uzanıyor. Ülkede 1929-1940 yılları arasında Latin alfabesi kullanılırken Sovyetler Birliği döneminde 1940'tan itibaren Kiril alfabesine geçildi.

Bağımsızlığın ardından ise yön yeniden Latin alfabesine çevrildi. 2 Eylül 1993'te Latin alfabesine geçişi öngören yasa kabul edildi.

İlk sistemde yer alan “ş, ç, ö ve ğ” harfleri, 1995'te yapılan değişiklikle kaldırılarak bunların yerine “sh, ch, o‘ ve g‘” biçimleri kullanılmaya başlandı.

TÜRK DÜNYASIYLA ALFABE YAKINLAŞMASI

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev'in 2021'de aldığı kararla ülkede tamamen Latin alfabesine geçiş yönündeki çalışmalar hızlandırıldı. Aynı süreçte Özbek alfabesinin Türk dünyasında kullanılan Latin temelli alfabelere yaklaştırılması da gündeme geldi.

Senatonun son kararıyla yaklaşık 30 yıl önce kullanımdan çıkarılan “ş, ç, ö ve ğ” harflerinin Özbek alfabesine dönüşünün önü açılmış oldu.

Kanunun Mirziyoyev tarafından imzalanmasıyla Özbekistan, Türk dünyasında alfabe yakınlaşması açısından dikkat çeken bir adım daha atmış olacak.