5510 sayılı Kanunda, engelli ve malullere yönelik aylık bağlanması hususu üç farklı sigorta kolunda düzenlendiği için engelli sigortalılara, üç farklı sigorta kolundan, üç farklı maaş bağlanması mümkündür.

Genellikle engeli aylığı bağlanan engelli sigortalı dahil toplumun geneli engelliye bağlanan emekli aylığını malullük aylığı zanneder. Oysa engelli sigortalıya bağlanan emekli aylığı malullük aylığı olmayabilir. Malullük aylığı, engelli sigortalıya bağlanan bu üç farklı emekli maaş türünden sadece bir tanesidir.
İş kazasına uğrayan yahut meslek hastalığına yakalanan ve buna bağlı olarak da çalışma gücünü en az yüzde 10 oranında kaybetmiş olanlara İş kazası ve meslek hastalığı sigortası üzerinden bağlanan emekli aylığının ismi “Sürekli İş Göremezlik Geliri”dir.

 

Sigortalının, işyerinde iş kazası geçirmesi veya çalıştığı işten kaynaklı meslek hastalığına yakalanması halinde, bu kaza ya da hastalık, sigortalının meslekte kazanma gücünü yüzde 10 ve üzerinde eksiltmişse, sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri olarak isimlendirilen emekli maaşı bağlanıyor. İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle bağlanan “Sürekli İş Göremezlik Geliri”, sigortalıya ömür boyu ödeniyor.

Yanı sıra sigortalının ölmesi halinde bu maaş, ölen sigortalının eşi, çocukları ve anne babasına da intikal ediyor. Bununla birlikte ölüm aylığı bağlanma şartları oluşmuş ise dul eş, yetim çocuklar ve anne babaya hem ölüm aylığı hem de ölüm geliri bağlanıyor.

 

Ölüm aylığı, ölüm gelirinden farklıdır. Ölen sigortalı, malullük ya da yaşlılık aylığı alan konumundaysa veya ölen sigortalının prim günleri en az 1800 gün ise ya da prim günü en az 1800 gün olmasa dahi SSK’lı iken ölmüş ve beş yıl sigortalılık süresi yanında borçlanma hariç en az 900 gün süreli prim ödemesi varsa, aile bireylerine ölüm aylığı bağlanabiliyor. Ancak eş, çocuklar anne ve babaya ölüm geliri bağlanmasında belirli bir prim gün şartı aranmamaktadır.
Kanun hükmü gereği ölen sigortalının dul eşine, yetim çocuklarına ve annesine-babasına hem ölüm geliri hem de ölüm aylığı bağlanması durumunda bağlanan bu aylık ve gelirden yüksek olanı tam olarak düşük olanı ise yarım üzerinden ödeniyor.

Engelli sigortalılara emekli maaşı bağlanma hakkı veren bir diğer sigorta kolu ise malullük sigortasıdır. İlk defa sigortalı olduğu tarihten sonra hastalık veya kaza nedeniyle çalışma gücünü yüzde 60 ve üzerinde kaybeden kişiler malul sayılıyor. SGK Sağlık Kurulu tarafından malul olduğuna karar verilen sigortalının 10 yıl sigortalılık süresi varsa ve toplamda en az 1800 gün prim ödemesi varsa malullük aylığı alma hakkı doğuyor. Sigortalının bakıma muhtaç ağır engelli olması halinde 10 yıl sigortalılık süresini tamamlama şartı aranmaz.

 

Engelli sigortalılara emekli maaşı bağlanma hakkı tanıyan üçüncü sigorta kolu ise yaşlılık sigortasıdır.

5510 sayılı Kanun, çalışma gücü kaybı en az yüzde 40 ve üzerinde olan engelli sigortalıları özel bir korumaya almış ve kanunda engellileri koruyan özel emeklilik hükümlerine yer verilmiştir.

Engellilik ve Malullük Yönetmeliğine göre, çalışma gücü kaybı yüzde 40-49 aralığında olanlar hafif düzey engelli, yüzde 50-59 aralığında olanlar orta düzey engelli, yüzde 60 ve üzeri olanlar ise ağır düzey engelli yani malul kabul ediliyor.

5510 sayılı Kanunda öngörülen düzenlemeler gereği yüzde 40 ve üzeri engelliler, daha düşük tutulan prim günüyle ve daha kısa belirlenen sigortalılık süresiyle yaş şartına da tabi olmaksızın emekli maaşı almaya hak kazanabiliyor.

 

Engellilere mahsus özel emeklilik olarak isimlendirilen bu sigortadan maaş bağlanması için belirli bir sigortalılık süresi ve prim gününün tamamlanması gerekir. SSK şartlarından emekli olacak sigortalılar için sigortalılık süresi 16 ile 18 yıl arasında değişmektedir. Gerekli prim gün sayısının ise ilk defa sigortalı olunan tarihe göre 3700 gün ile 4680 gün aralığında olması gerekiyor. Bu haktan yararlanarak engelli şartlarından emekli olma hakkını kazanmak için SGK Sağlık Kurulu tarafından çalışma gücü kaybı tespitinin yapılması gerekiyor.

İlk defa sigortalı olduğu tarihte malul sayılan yani ağır düzeyde engelli olanlar hakkında malullük sigortası hükümleri uygulanmıyor. Yani bunlara malullük sigorta kolundan malullük aylığı bağlanamıyor. Ancak bunlar da yaş şartı aranmaksızın daha düşük prim gün sayısı üzerinden emekli maaşı almaya hak kazanabiliyor. Şöyle ki;

 

İlk defa sigorta olunan tarihte ağır düzey engelli yani malul olanlara emekli aylığı bağlanabilmesi için aranan sigortalılık süresi 15 yıldır. Ödenmesi gereken prim gün sayısı ise ilk defa sigortalı olunan tarihe ve sigortalılık statüsüne göre 3600-3960 gün aralığındadır.

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle çalışma gücü kaybı yüzde 60 ve üzerinde bulunanlar, malullük aylığı bağlanması için gerekli 1800 gün prim ödemesi bulunması şartı ile hem Sürekli İş Göremezlik Geliri isimli hem de malullük aylığı isimli iki maaşı birden alma hakkını kazanıyor. Bu halde yüksek olan tam düşük olan ise yarım ödeniyor. Bir bakıma bir buçuk maaş alınması söz konusu oluyor.

 

SSK statüsünden malullük aylığı bağlanmış sigortalı SSK’lı işe girerse aylığı kesiliyor. Ancak sigorta başlangıcı 1.10.2008 tarihi öncesi olup engellilik kapsamından aylık bağlananlar destek primine tabi olarak sigortalı çalışsa aylığı kesilmiyor. Yine iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle Sürekli İş Göremezlik Geliri alanların çalışması halinde bu geliri kesilmiyor. Sadece ilerde emekli olunca ödenecek iki maaşın düşük olanı yarıma indiriliyor.