Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Aksaray'da yüzde 90 oranında görme engelli Dr. Öğretim Üyesi Önder İşlek'in (40) vekalet işlemini yanında 2 şahit olmadan yapmayan notere, “engelliliğe dayalı ayrımcılık” gerekçesiyle “Ayrımcılık yasağını ihlal”den 200 bin TL idari para cezası uyguladı. Kararda noterin kimliği H.Ö. baş harfleriyle yer aldı.

2025 yılının nisan ayında vekalet çıkarmak için notere giden İşlek'e, görme engeli nedeniyle yanında 2 şahit olmadan işlem yapılamayacağı söylendi. Akademisyen uygulamanın yasal dayanağını sorduğunda, 1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun 89'uncu maddesi ile Türkiye Noterler Birliği'nin 5 No'lu Birleştirilmiş Genelgesi uyarınca tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekaletnamelerin düzenleme şeklinde hazırlanmasının zorunlu olduğu, görme engelliler bakımından bu nitelikteki işlemlerde 2 tanığın mevzuat gereği arandığı yanıtını aldı.

İşlek, söz konusu düzenlemenin yürürlükte olmadığını savunarak itiraz etti. Noterin işlem yapmamakta diretmesi üzerine savcılığa suç duyurusunda bulundu; savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi. Bu karara itiraz ettiği hakimlikten de ret yanıtı alınca TİHEK'e başvurdu.

Danıştay genelgeyi 2024'te iptal etmişti

TİHEK kararında, Türkiye Noterler Birliği'nin görme engelliler bakımından tanık bulundurma zorunluluğu öngören 2014 tarihli 2 No'lu Genelgesi'nin, Danıştay 8'inci Dairesinin 13/3/2024 tarihli ve 2019/4831 E., 2024/1405 K. sayılı kararıyla iptal edildiğini belirtti. Kurum, görme engelli bireylerin tüm işlemlerinin düzenleme şeklinde yapılması uygulamasının kaldırıldığını, onaylama işlemlerinde tanık aranmayacağını kaydetti.

Kurum, noterin vekalet işlemini iki tanık bulundurulması şartına bağlamasının “nesnel ve makul bir gerekçeye dayanmadığı” ve uygulamanın “doğrudan ayrımcılık teşkil eden bir işlem niteliğinde olduğu” değerlendirmesini yaptı. Karara göre uygulama, İşlek'in hukuki işlem yapma ehliyetini ve irade açıklamasını yalnızca engelliliği nedeniyle sorgulayan kalıp yargı ve varsayımlara dayanıyor. Türkiye Noterler Birliği'ni sorumlu tutmayan TİHEK, Birliğin görme engelli bireylerin noterlik hizmetlerine erişimini kolaylaştırmaya yönelik idari ve teknik düzenlemeleri hayata geçirdiğini, ayrımcı muamelenin oluşumunda belirleyici rolünün ortaya konulamadığını ifade etti. Ceza belirlenirken ihlalin etki ve sonucunun ağırlığı ile noterin ekonomik durumu ve hukuki konumu göz önünde bulunduruldu.

“İşlem yapmak istemediklerini belirttiler”

Başından geçenleri DHA'ya anlatan İşlek, noterde kendisine eski noterler kanunundaki okuma yazma bilmeyenlerle ilgili bir maddenin gösterildiğini söyledi. İşlek, “Ben de o maddenin değil de farklı bireyleri kapsadığını ve bu konu ile ilgili Noterler Birliği ile Danıştay'ın kararlarından bahsettim. İşlem yapmak istemediklerini belirttiler” dedi.

Polis çağırarak şikayetçi olduğunu, ifadelerinin alındığını aktaran akademisyen, engelliliğe dayalı ayrımcılığa uğradığı gerekçesiyle TİHEK'e başvurdu. “Sırf görme engelli olduğum için diğer insanların yapabildiğini yapamıyorum” diyen İşlek, ilgili noterliğin geri adım atmadığını, kendisini hem sosyal hem ekonomik hayatta engellediğini kuruma ilettiğini söyledi.

Kararın diğer kurumlara da örnek olmasının çok önemli olduğunu vurgulayan İşlek, “Karar örnek olursa böyle bir durum başka engelli bir bireyin başına gelmez” ifadesini kullandı. Kamu kurumları ile özel kuruluşlardaki kişilerin gerekli duyarlılığı göstererek engellilerin işlerini kolaylaştırması halinde, engellilerin hakları için mücadele etmek zorunda kalmayacağını sözlerine ekledi.