Türk demokrasi tarihinin en acı günlerinden birinin üzerinden tam 65 yıl geçti.

1950 seçimleriyle Demokrat Parti'yi iktidara taşıyan ve 10 yıl Başbakanlık yapan Adnan Menderes'in hükümeti, 27 Mayıs 1960'ta Türk Silahlı Kuvvetleri içerisindeki bir grup general ve subayın oluşturduğu Milli Birlik Komitesi'nin yönetime el koymasıyla devrildi.

Darbe yönetimi Anayasa'yı ve TBMM'yi feshetti, siyasi faaliyetleri askıya aldı. Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, bakanlar ve Demokrat Partili isimler gözaltına alınarak Yassıada'ya götürüldü.

Yassıada'da kurulan mahkemeden darağacına

14 Ekim 1960'ta başlayan Yassıada yargılamaları yaklaşık 11 ay sürdü.

TBMM'nin tarihsel kayıtlarına göre yargılamaların sonunda 14 idam cezası verildi. Milli Birlik Komitesi'nin kararlarının ardından Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan 16 Eylül 1961'de, Başbakan Adnan Menderes ise 17 Eylül 1961'de idam edildi.

Türkiye'nin seçimle işbaşına gelmiş başbakanının hayatı, 17 Eylül günü saat 13.21'de İmralı'daki darağacında son buldu.

Son sözlerinde bile milletini düşündü

İdam kararının kendisine okunmasının ardından Menderes'in, “Allah milletimize zeval vermesin” dediği kayıtlara geçti.

Menderes darağacında da devletine ve milletine saadet dileyerek ailesini andı.

27 Mayıs'ın ardından yaşananlar yalnızca üç devlet adamının hayatına mal olmadı; seçmenin sandıkta verdiği yetkinin askeri müdahaleyle ortadan kaldırıldığı ve Türkiye'nin sonraki on yıllarındaki darbelere uzanan ağır bir demokrasi mirası bıraktı.

“Yassıada yargılamaları bir hukuk cinayetidir”

Yassıada'da yaşananlara yönelik “hukuk cinayeti” nitelemesi yıllar sonra devletin en üst kademelerinden de geldi.

Dönemin Adalet Bakanı Abdulhamit Gül, 2017'de Menderes, Zorlu ve Polatkan için düzenlenen anma töreninde Yassıada yargılamalarını doğrudan “bir hukuk cinayetidir” sözleriyle nitelendirdi ve Menderes ile arkadaşlarının “hukuk eliyle” ölüme gönderildiğini söyledi.

İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya da 2024'teki anma töreninde Menderes ve arkadaşlarının şahsında darağacına çıkarılanın “milletimizin özgür iradesi” olduğunu ifade etti.

Devlet 29 yıl sonra itibarlarını iade etti

Tarih, Menderes, Zorlu ve Polatkan için 1990 yılında yeni bir sayfa açtı.

TBMM, 11 Nisan 1990'da kabul ettiği kanunla üç devlet adamının itibarlarını iade etti. Naaşları 17 Eylül 1990'da İmralı'dan alınarak devlet töreniyle İstanbul'daki Anıt Mezar'a nakledildi.

Bu adım idamları geri getiremedi ancak Türkiye Cumhuriyeti'nin kendi hukuk düzeni içinde Menderes ve arkadaşlarının itibarlarının yeniden teslim edilmesini sağladı.

65 yıl geçti, 27 Mayıs'ın acısı unutulmadı

Bugün, 17 Eylül 2026.

Adnan Menderes'in darağacında hayatını kaybetmesinin üzerinden 65 yıl geçti. Menderes'in memleketi Aydın'ın Koçarlı ilçesine bağlı Çakırbeyli Mahallesi'nde de bugün 65'inci yıl dolayısıyla anma programı düzenlenmesi planlandı.

Menderes, Zorlu ve Polatkan'ın idamları Türkiye'nin demokrasi tarihinde askeri müdahalelerin yol açabileceği sonuçların en ağır örneklerinden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

27 Mayıs'ın darağaçları aradan geçen 65 yıla rağmen unutulmadı; Adnan Menderes, Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan ise bugün bir kez daha dualarla yâd ediliyor.