Antalya'nın Döşemealtı ilçesinde 8 yaşında annesini izleyerek halı dokumayı öğrenen 61 yaşındaki Ayşe Taç, çocukluğundan bu yana sürdürdüğü mesleği gelecek nesillere aktarıyor; 4 yıldır Antalya Olgunlaşma Enstitüsü'nde geleneksel halı dokumacılığı öğretiyor. Mesleğin son temsilcilerinden olan Taç, "Ben halıdan çok ekmek yedim, bendeki bilgi bitmeden bu mesleği öğretmek istiyorum" dedi.

Çocuk yaşta dokuduğu halılarla ailesinin geçimine katkı sağlayan Taç, 13 yaşındayken gece gündüz dokuduğu halılardan kazandığı parayla kendine ev yaptırdı. 50'li yaşlarında ehliyetini alan usta, 'Devlet Sanatkarı' unvanına da sahip oldu; kalfalık, ustalık ve usta öğreticilik belgelerini aldı. Yıllar boyunca binlerce halı dokuyan zanaatkar, Japonya ve Kore'den gelen ziyaretçilere de Döşemealtı halıcılığını öğretti.

"Annem halı dokurken ona gaz lambası tutardım"

Mesleği annesinden öğrenen Taç, çocukluk yıllarını şu sözlerle anlattı: "Annem halı dokurken ona gaz lambası tutardım. Küçük yaştan itibaren gece gündüz halı dokumak zorunda kaldım. 13 yaşında okuldan çıktım ve o yaşta kendime ev yaptırdım."

Halı dokumayı öğrenmek için Japonya ve Kore'den gelenler olduğunu aktaran usta, "Onlar bu yaşlarında öğrenmeye çalışırken ben küçük yaştan beri ezbere biliyordum. Herkes bıraktı, son dokuyuculardan ben kaldım" diye konuştu.

Bugüne kadar kaç halı dokuduğunu hiç saymadığını söyleyen Taç, "Hepsini yan yana koysak herhalde İstanbul'a kadar yol olur" dedi. Bazen 1-2 saatlik uykuyla çalıştığını anlatan usta, düğün ve bayram gibi bir sosyal yaşantısı olmadığını, misafiri geldiğinde gece dokuduğunu söyledi.

Boyasını da ipini de kendisi hazırlıyor

Döşemealtı halısının diğer halılardan boyama ve dokuma yönünden ayrıldığını belirten Taç, dokunacak modele göre çözgü, atkı ve ipliğin ayarlandığını, hazırlığın da buna göre yapıldığını aktardı. Halıları için bazen "Sağlıklı değil" denildiğini söyleyen usta, kimyasal boya kullanmadıklarını kaydetti: "Sabah kalkıp bu ürünleri kazana koyuyorum. Öğleden sonraya kadar kaynatıyorum. Ertesi sabah içinden çıkarıp kurutuyorum. Sonra tekrar yeşil ve mavi gibi renklerde küllü su ile kaynatıyorum. Boyasını da ipini de kendim hazırlıyorum."

Araba için biriktirdiği para annesinin ameliyatına gitti

Evini yaptıktan sonra ehliyet ve araba hayali kuran Taç'ın annesi kalp ameliyatı oldu; araba için biriktirdiği para oraya gitti. Dışarıdan liseyi bitiren usta, ertelediği hayaline yıllar sonra kavuştu: "50'li yaşlarımda ehliyetimi de aldım, arabamız da oldu. Bir de 'Devlet Zanaatkarı' oldum."

Taç, 2010 yılında Halk Eğitim'e başladığını, kalfalık, usta öğreticilik ve uluslararası usta öğreticilik belgesi aldığını anlattı. 4 yıldır çalıştığı Antalya Olgunlaşma Enstitüsü'nde ilk kez sigortası oldu. Halıdan başka hiçbir iş yapmadığını söyleyen usta, eşinin emekli olduğunu, kendisinin ise enstitüde işe başladığını belirterek ona "Ben sana 25 sene baktım, şimdi sen bana yemek pişireceksin" dediğini aktardı.

Halı dokumaya yeniden ilgi gösterenlerin yavaş yavaş çıkmaya başladığını söyleyen Taç, öğretmenlerin bu işi okullarda çocuklara önermesi halinde geleneğin yeniden canlandırılabileceğini kaydetti. İlik açmayı ve düğme dikmeyi ilkokulda öğrendiğini hatırlatan usta, "Çocuklara üretmeyi öğretmemiz gerekiyor. El dokuması halının değeri yüksek. Biz bu işi birçok yabancıya öğrettik. Benden sonra devam ettirenler olsun istiyorum" ifadelerini kullandı.

Modellerinin nerede olduğunu soranlara "Kafamdaki bilgisayarda" yanıtını verdiğini söyleyen Taç, kağıda çizemediğini, deseni yalnızca halıya çizebildiğini, dokuduğu modellerin arşivde kalacağını dile getirdi. Ana sınıfından çocukların gelip "Ben de yapabilir miyim" diye sorduğunu anlatan usta, "O heves çocuğun içinde varsa yapacaktır" dedi. Taç'ın tek hayali ise gençlere halı dokumacılığını sevdirmek.