Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çetin Yeşilova ile Türkiye, İtalya, Polonya ve Çin'den gelen bilim insanları, Van Gölü'nün farklı noktalarından mikrobiyalit ve su örneği aldı. Gölde bulunan mikrobiyalitler dünyada en geniş alana yayılan örnekler; mercan kayalıklarına benzeyen yapılar yaklaşık 40 metreyi buluyor.

Ekibin araştırdığı konu, bu yapıların oluşum süreçleri ve kökeni. Proje yürütücüsü Yeşilova, amaçlarının mikrobiyalitlerdeki nanokürelerin kökenini tespit etmek olduğunu söyledi. Kökeni belirledikten sonra örnekleri Salda Gölü ve Mars'taki Jezero Krateri'ndeki örneklerle korele etmeyi hedeflediklerini aktardı.

Çalışma, Van YYÜ Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından desteklenen uluslararası iş birliği projesi kapsamında yürütülüyor. Projeye Van YYÜ ve Pamukkale Üniversitesi ile İtalya, Polonya ve Çin'den birer üniversite olmak üzere toplam 5 üniversite katılıyor. Örnek alma çalışmalarına dalış eğitmeni olarak görev yapan Serkan Ök de destek verdi.

Örnekleme yüzeyden başladı, tekneyle derin bölgelere taşındı

Tekneyle göle açılan bilim insanları ve dalgıçlar, 2 gün boyunca gölün farklı lokasyonlarında belirledikleri yerlerden örnek topladı. Yeşilova, örnek alınacak lokasyonları belirledikten sonra numuneleri hangi derinlikte ve ne sıklıkla alacaklarını tespit ettiklerini anlattı.

"Belirlediğimiz noktalarda ilk yüzeyden örneklemeler yaptık. Kendi girebildiğimiz kadar, yürüyerek girebildiğimiz kadar yerlerden örneklemeler yaptık. Bugün de daha derinlere tekneyle gittik ve oradaki örneklemelerin ilkini aldık. Uygun saklanma koşullarında bunları analize götüreceğiz" dedi.

Numunelerin özelliklerini ve aktivitelerini kaybetmemesi için örnekler özel koşullarda muhafaza edildi. Bilim insanları, örnekleri İtalya'ya elden götürmek için yola çıktı.

Nanokürecikler SEM, TEM ve ICP-MS gibi yöntemlerle incelenecek

Mikrobiyalitlerin oluşumunda temel unsurlardan biri olduğu belirtilen nanokürecikler, ileri görüntüleme ve kimyasal analiz yöntemleriyle incelenecek. Örneklere taramalı elektron mikroskobu (SEM), geçirimli elektron mikroskobu (TEM), yüksek çözünürlüklü geçirimli elektron mikroskobu (RTEM), mikro-Raman, X-ışını kırınımı (XRD), indüktif eşleşmiş plazma kütle spektrometresi (ICP-MS) ve indüktif eşleşmiş plazma optik emisyon spektrometresi (ICP-OES) uygulanacak.

Pamukkale Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ezher Tagliasacchi, projede aktif olarak yer aldığını, hem mikrobiyalitlerden hem de sudan örnek aldıklarını söyledi. Arazi çalışmalarında farklı noktalardaki mikrobiyalitleri inceleyen Tagliasacchi, suyun pH'ı, sıcaklığı ve çözünmüş oksijen miktarı gibi parametreleri de yerinde ölçtüklerini belirtti.

Tagliasacchi, "Bu gördüğünüz örnekler farklı ülkelere gidecek ve gerekli analizler yapılacak ve nanokürecikler ayrıntılı şekilde çalışılacak. Önemli bir çalışma olduğunu düşünüyorum" diye konuştu.

Karşılaştırma ilk etapta Salda Gölü örnekleriyle yapılabilecek

Polonya Varşova Üniversitesi'nden Prof. Dr. Miroslaw Slowakiewicz, proje kapsamında master öğrencisi Bruno Garret ile Van'a geldi. Van Gölü'nün çok özel koşullara sahip olduğunu belirten Slowakiewicz, son yıllarda Mars'ta yapılan araştırmalar ve Mars görevleri kapsamında yürütülen çalışmalar açısından Türkiye'nin çok özel bir yeri bulunduğunu ifade etti.

"Mars'taki Jezero Krateri'nin analoğu olarak düşünülen Salda Gölü, hidromanyezitçe zengin stromatolitik yapılara sahip. Van Gölü ise hala gizemini korumakta. Salda Gölü gibi Van Gölü de çok yüksek pH değeriyle karakterize edilen ekstrem bir ortama örnektir. Bildiğiniz gibi bu gölün pH değeri 10'a yakındır, oldukça yüksek bir alkaliniteye sahiptir" dedi.

Slowakiewicz, Salda Gölü'nden elde ettikleri deneyimi ekstrem koşullara sahip Van Gölü'ndeki projede uygulayacaklarını, iki ekstrem ortamı mikrobiyalitler üzerinden karşılaştırmak istediklerini söyledi. Karşılaştırmayı, 200 nanometreden daha küçük ölçekteki, virüs boyutundaki nanokürecikleri inceleyerek yapacaklarını aktardı. Van Gölü'nde oluşan mikrobiyalitlerin, Salda Gölü'ndekilerden büyük ölçüde farklılık gösterdiğini de belirtti.

Slowakiewicz, araştırmaların sonunda "belki de Salda'yı Van ile karşılaştırarak, oradaki yapıları birbirleriyle korele ederek ve daha sonra da belki de Mars'la ilişkili, dünya dışındaki bir gezegen veya yaşamla ilgili bir adımı daha gerçekleştirmiş olacağız" diye konuştu.

Yeşilova ise Mars örneklerinin 2029'da geleceğini söyledi: "Ancak şu anda elimizde Mars'taki örnekler olmadığı için, onlar 2029'da geleceği için 2029'dan sonra bu korelasyonu yapabileceğiz. Fakat ilk etapta elimizde Salda Gölü'ndeki örnekler olduğu için bunları Salda Gölü'yle korele edebileceğiz."