Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nin uzun yıllara yayılan çalışmaları sonucunda Rize'ye özgü 9 Satsuma mandalinası çeşidi tescil edildi; 2026'da bu çeşitler için sertifikalı fidan üretiminin temelleri atıldı. Tescil, "Sofrada Yaşayan Miras" mottosuyla düzenlenen GastronomiRize 2026'nın öne çıkardığı gastronomi vizyonunun halkalarından biri; 6. GastronomiRize Günleri devam ediyor.

RTEÜ Yıldızı, Rizem, Pazarın Yıldızı, Senem, İyiderem, Derepazarım, Kuzey Yıldızı, Erten ve Derin adlarını taşıyan çeşitler, kentte yaklaşık bir asırlık üretim geçmişi bulunan Satsuma bahçelerinden geliyor. GastronomiRize 2026, çayın yanında balı ve mandalinayı öne çıkaran, üretim alanlarını ziyaret deneyiminin parçası yapan ve tarımsal atığı yeniden üretime kazandıran bütüncül bir modeli kentin merkezine taşıyor.

Rize'nin yeni gastronomi hikâyesindeki en güçlü başlıklardan biri bal. Anzer'den Ayder'e, yüzlerce endemik bitki barındıran yaylalarda kestaneden orman gülüne uzanan farklı rakım ve flora kuşakları birbirinden farklı karakterde ballar üretiyor. Ünü ülke sınırlarını aşan coğrafi işaretli Anzer balının yanında Ayder balı da coğrafi işaretli menşe adı olarak tescilli; kestane balı ve multifloral çiçek balı olarak iki karakter taşıyan ürünün üretiminde Kafkas melezi arılar kullanılıyor. Rize'nin hedefi, balı yalnızca gıda değil, yüksek değerli bir yaşam ürünü haline getirmek.

Rize Arıcılar Birliği ve Rize Belediyesi'nin destekleriyle yürütülmesi planlanan çalışmalarla Anzer ve Ayder ballarının yalnızca geleneksel ve coğrafi değerleriyle değil, bilimsel verileri, izlenebilirliği, kalite standardı ve premium ambalajlama yaklaşımıyla birlikte konumlandırılması hedefleniyor. Amaç, Rize ballarını longevity ve sağlıklı yaşam ekonomisinin premium ürünleri arasında konumlandırmak.

Turist Bahçede programıyla gastronomi tarlaya taşınıyor

Turist Bahçede programıyla turistler Rize'nin beslenme kültürünü baştan başa deneyimliyor; çay bahçelerinin ardından mandalina bahçeleri de alternatif bir tarımsal değer ve gastronomik deneyim alanı olarak yeniden keşfediliyor. Kurgulanan modelde turist önce toprağa girecek, ağaca dokunacak, ürünü dalından tanıyacak, üreticinin hikâyesini dinleyecek, sonra o ürünün tabağa nasıl dönüştüğünü görecek. Bahçede mandalina toplamak, ağacından koparılan meyveyi tatmak, yerel ürünlerle hazırlanan mandalinalı yemek ve içecekleri denemek, üreticiyle buluşmak ve hasadın parçası olmak Rize'nin yeni gastronomi deneyiminin unsurları haline gelecek.

Çayın lifinden geliştirilen çaykopit ithal kokopite alternatif

Hikâyenin bir diğer halkasını ÇAYKUR'un çaykopit projesi oluşturuyor. Çay işleme sürecinde ortaya çıkan liflerden üretilen yerli çaykopit, topraksız tarımda kullanılan ve büyük ölçüde ithal edilen hindistan cevizi kabuğu bazlı kokopite alternatif olarak geliştirildi. ÇAYKUR Çay Araştırma Enstitüsü ile üniversitelerin akademisyenlerinin iş birliğiyle yürütülen çalışmalarda çaykopit kabak, fasulye ve domates gibi ürünlerde denendi; serada ilk ürünler alınmaya başlandı.

ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim projeyi "Yurt dışına giden o dövizleri Türkiye içinde tutmak" hedefiyle özetledi.

Çay atıkları Çaydalı markasıyla gübreye ve kömüre dönüşüyor

Rize'nin mavi su ayak izi sıfır olan sağlıklı yemeklerinin yanında tarımsal üretimdeki döngüsel ekonomi modeli, yalnızca ÇAYKUR'un kokopit üretimiyle sınırlı değil. Rize Belediyesi Biyokütle tesisinde daha önce üretim artığı çay lifinden biyoçar ile mangal kömürü ve sıvı organik gübre üretimi yapılmıştı. Belediyenin Çaydalı markalı ürünleri çay atıklarını gübre, toprak iyileştirici ürün, çay sirkesi ve mangal kömürüne dönüştürerek tarım için değerli bir girdiye kazandırıyor; çalışma, Emine Erdoğan'ın himayesinde yürütülen Sıfır Atık yaklaşımının yerel bir döngüsel ekonomi örneğini ortaya koyuyor. Çaydan başlayan döngü böylece toprağa, üretime ve ekonomiye geri dönüyor.